I SA/Gl 714/07

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Przemysław Dumana (spr.), Sędzia WSA Teresa Randak,, Sędzia WSA Krzysztof Winiarski, Protokolant Milena Olczyk, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 marca 2008 r. sprawy ze skargi E. i A. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] nr [...]; 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w K. na rzecz strony skarżącej kwotę [...] ( słownie: [...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K., działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 Kodeksu postępowania administracyjnego oraz art. 59 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (j.t. w Dz.U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 z późniejszymi zmianami), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...], nr [...], którym organ ten odmówił A. S. umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułu wykonawczego z dnia [...], nr [...], obejmującego zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 rok. W uzasadnieniu postanowienia Dyrektor Izby Skarbowej w K. przedstawił następujący stan faktyczny oraz argumentację prawną : W dniu [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., działając jako wierzyciel wystawił na zobowiązanych (A. i E. S.) tytuł wykonawczy nr [...] obejmujący zaległość podatkową w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 rok. Podstawą wystawienia powyższego tytułu wykonawczego była decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...], nr [...], którą organ ten określił E. i A. S. wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 rok w kwocie [...] złotych. Wszczynając postępowanie egzekucyjne Naczelnik Urzędu Skarbowego w B., odpis w/w tytułu wykonawczego wraz z zawiadomieniem z dnia 4 września 2006 roku o zajęciu rachunku bankowego w A oraz w B, doręczył zobowiązanym w dniu 25 września 2006 roku. Pismem z dnia 28 września 2006 roku A. S. zwrócił się do organu egzekucyjnego o doręczenie czytelnego odpisu w/w tytułu wykonawczego i umorzenie postępowania egzekucyjnego. Powołanym wyżej postanowieniem z dnia [...] organ pierwszej instancji odmówił zobowiązanemu umorzenia postępowania egzekucyjnego. W zażaleniu na powyższe postanowienie A. S. wskazał na nieistnienie egzekwowanego obowiązku, dowodząc, że decyzja wymiarowa Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] nie może stanowić podstawy prawnej wystawienia tytułu wykonawczego, gdyż wyrokiem z dnia 13 marca 2006 roku (sygn. akt I SA/GL 760/05) Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uchylił decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] (wydaną w trybie art. 54 § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Podniósł, że w rezultacie wydanego przez sąd wyroku, organ odwoławczy winien uchylić decyzje organu pierwszej instancji i umorzyć postępowanie podatkowe. W konkluzji uzasadnienia zażalenia podkreślił, że powołany w tytule wykonawczym obowiązek podatkowy nie istnieje, a zatem postępowanie egzekucyjne powinno zostać umorzone. Odnosząc się do zarzutów zażalenia Dyrektor Izby Skarbowej w pierwszej kolejności wskazał, że "argument o nieistnieniu egzekwowanego obowiązku nie może przesądzać o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, albowiem jest zastrzeżony w art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (...) dla zarzutów, będących obecnie w toku rozpoznawania". W dalszej części uzasadnienia postanowienia organ odwoławczy stwierdził, że instytucję umorzenia postępowania egzekucyjnego reguluje art. 59 ustawy egzekucyjnej, który w § 1 enumeratywnie wymienia przypadki jej zastosowania, tj : 1) jeżeli obowiązek został wykonany przed wszczęciem postępowania; 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; 3) jeżeli egzekwowany obowiązek został określony niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z decyzji organu administracyjnego, orzeczenia sądowego albo bezpośrednio z przepisu prawa; 4) gdy zachodzi błąd co do osoby zobowiązanego lub gdy egzekucja nie może być prowadzona ze względu na osobę zobowiązanego; 5) jeżeli obowiązek o charakterze niepieniężnym okazał się niewykonalny; 6) w przypadku śmierci zobowiązanego, gdy obowiązek jest ściśle związany z osobą zmarłego; 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu; 8) jeżeli postępowanie egzekucyjne zawieszone na żądanie wierzyciela nie zostało podjęte przed upływem 12 miesięcy od dnia zgłoszenia tego żądania; 9) na żądanie wierzyciela; 10) w innych przypadkach przewidzianych w ustawach. W końcowej części uzasadnienia postanowienia organ odwoławczy podkreślił, iż w odniesieniu do zobowiązanych żadna z wyżej wymienionych przesłanek nie występuje, albowiem dochodzone w trybie egzekucji administracyjnej zobowiązanie w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2000 rok jest wymagalne. W skardze, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach E. i A. S. domagali się : - uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w K., - umorzenia postepowania egzekucyjnego, - wstrzymania czynności egzekucyjnych do czasu rozpoznania skargi, - zasądzenia kosztów postępowania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucili : - naruszenie art. 137 § 4, art. 145 § 2 Ordynacji podatkowej w związku z art. 92 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego – poprzez niewłaściwą ich wykładnię i zastosowanie w związku z niedoręczeniem odpisu tytułu wykonawczego oraz wszystkich decyzji i postanowień ustanowionemu pełnomocnikowi, - naruszenie art. 59 § 1 pkt 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w adminmistrascji, - naruszenie art. 26 § 1 ustawy egzekucyjnej w związku z § 5 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 roku – poprzez prowadzenie egzekucji przeciwko małżonkom mimo, iż E. S. nie została wymieniona w tytule wykonawczym, - naruszenie art. 56 § 1, § 3 i § 4 ustawy egzekucyjnej – poprzez nie rozpoznanie wniosku podatników z dnia 30 października 2006 roku oraz zażalenia z dnia 18 grudnia 2006 roku (dot. zawieszenia postępowania egzekucyjnego), - naruszenie art. 27 § 1 pkt 6 ustawy egzekucyjnej – poprzez nie wskazanie w tytule wykonawczym podstawy prawnej prowadzenia egzekucji (nieczytelny tytuł wykonawczy), - naruszenie art. 33 pkt 4 ustawy egzekucyjnej – poprzez błędne wskazanie w tytule wykonawczym osoby zobowiązanej, - naruszenie art. 29 § 1 i § 2 ustawy egzekucyjnej, poprzez niezbadanie dopuszczalności egzekucji prowadzonej na podstawie wadliwie wystawionego tytułu wykonawczego, - naruszenie art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, - naruszenie art. 120 Ordynacji podatkowej – poprzez nie respektowanie i nie wykonywanie wyroków sądowych. W uzasadnieniu skargi podtrzymali stanowisko wyrażone w postępowaniu administracyjnym oraz wskazali na nieprawidłowości organu egzekucyjnego w sprawie wniesionych zarzutów na toczące się wobec nich postępowanie egzekucyjne. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe swoje stanowisko w sprawie. Odnośnie kwestii działania pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym i konieczności skierowania do niego, a nie do strony odpisu tytułu wykonawczego oraz innych pism, Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, iż zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 ustawy egzekucyjnej – wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego i tak też postąpił organ egzekucyjny. Wskazał także, iż zgodnie z art. 18 w/w ustawy w postępowaniu egzekucyjnym zastosowanie mają przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego, a nie Ordynacji podatkowej czy też Kodeksu postępowania cywilnego. W końcowej części uzasadnienia odwiedzi na skargę organ odwoławczy stwierdził również, że zarzuty z art. 33 ustawy egzekucyjnej są przedmiotem rozpoznania w odrębnym postępowaniu i dlatego też nie mogą być rozpatrzone w sprawie dotyczącej wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. W piśmie procesowym z dnia 5 września 2007 roku skarżąca ponownie podniosła : - zarzut nie istnienia obowiązku podatkowego za 2000 rok, - zarzut pominięcia pełnomocnika podatników, - zarzut wystawienia wadliwego tytułu wykonawczego, - zarzut nie zbadania dopuszczalności egzekucji, - zarzut nie rozpoznania wniosku dotyczącego zawieszenia postępowania egzekucyjnego. W uzasadnieniu tego pisma skarżąca podkreśliła, iż postanowieniem z dnia [...], nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. uchylił postanowienie wierzyciela (Naczelnika Urzędu Skarbowego w B.), którym organ ten nie uznał zarzutów zobowiązanych z dnia 5 listopada 2006 roku na prowadzone postępowanie egzekucyjne i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji. Odpowiadając na powyższe pismo Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę i wskazał, iż zarzuty zawarte w tym piśmie nie zasługują na uwzględnienie. W pismach procesowych z dnia 27 grudnia 2007 roku, 21 stycznia 2008 roku oraz 8 lutego 2008 roku skarżący ponowili swoje zarzuty zawarte w skardze oraz piśmie procesowym z 5 września 2007 roku. Odpowiadając na powyższe pisma organ odwoławczy w całości podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko wyrażone w odpowiedzi na skargę oraz piśmie z dnia 7 stycznia 2008 roku (pisma z 14 i 27 lutego 2008 roku). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek nie wszystkie podniesione w niej zarzuty mogły być uwzględnione. Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. nr 153, poz. 1259 z późniejszymi zmianami), sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę pod względem zgodności z prawem. Z brzmienia zaś art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami) wynika, że w przypadku gdy Sąd stwierdzi, bądź to naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź to naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź wreszcie inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, wówczas – w zależności od rodzaju naruszenia – uchyla decyzję lub postanowienie w całości lub części, albo stwierdza ich nieważność bądź też stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Cytowana regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom podatkowym można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przystępując do oceny zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia należy przypomnieć, że postępowanie egzekucyjne służy doprowadzeniu do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązku, co wynika z art. 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 roku o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (jednolity tekst w Dz.U. z 2005 roku, nr 229, poz. 1954 z późniejszymi zmianami). Zasadny jest zarzut skargi dotyczący naruszenia art. 32 Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie bowiem z jego treścią, strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Oznacza to, iż ustawodawca obarczył organy podatkowe obowiązkiem doręczania wszystkich pism procesowych ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi (por. także poglądy Sądu Najwyższego zawarte w wyroku z 9 września 1993 roku, sygn. akt III ARN 4/93, niepubl.). Pełnomocnik z chwilą ustanowienia ma decydującą rolę w postępowaniu. Kontrowersji ani w doktrynie, ani w orzecznictwie sądowym nie budzi pogląd, iż doręczenie pisma tylko stronie, jeśli działała ona przez pełnomocnika, jest bezskuteczne, nie ma znaczenia procesowego (por. np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 sierpnia 2001 roku, sygn. akt I SA/Wr 2995/98 oraz z 14 sierpnia 1996 roku, sygn. akt SA/Gd 1686/95). Tym samym, jeśli nie doręczono ustanowionemu w sprawie pełnomocnikowi pism (decyzji, postanowień) należało orzeczenia te raz jeszcze skierować do pełnomocnika, w celu wprowadzenia ich do obrotu prawnego. Inaczej pisma te nie wywoływały skutków prawnych, a postanowienia organu drugiej instancji nie można było uznać za prawidłowe ze względu na naruszenie wyżej powołanego przepisu. Pełnomocnik bowiem z chwilą jego ustanowienia odgrywa w sprawie decydującą rolę. Doręczenie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego wraz z tytułami wykonawczymi jest czynnością materialno – techniczną, z którą prawo wiąże określone skutki prawne. W literaturze czynność doręczenia określana jest jako wyraźna, władcza, obligatoryjna, formalna i nieodwołalna czynność procesowo techniczna właściwego organu administracji publicznej (por. G. Łaszczyca i A. Matan – Doręczenie w postępowaniu administracyjnym ogólnym i podatkowym. Zakamycze 1998 rok, str. 47). Za pomocą doręczenia przekazuje się (udostępnia) pisma adresatowi, w sposób przewidziany prawem. Tym samym na tą czynność materialno – techniczną strona może złożyć skargę na mocy art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji w związku z art. 1a pkt 2 i art. 80 § 3 tej ustawy. Ostatni bowiem z wymienionych przepisów stanowi, że jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wierzytelności z rachunku bankowego, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony. Sąd stoi na stanowisku, iż organy nadzoru w sposób nieprawidłowy zinterpretowały art. 32 Kodeksu postępowania administracyjnego w związku z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Sądu czynność doręczenia zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego wraz z tytułem wykonawczym nie jest czynnością, która wymaga osobistego działania strony, szczególnie w sytuacji, gdy już wcześniej doszło do skutecznego zajęcia rachunku bankowego. Czynność ta polegająca na odbiorze korespondencji nie wiąże się ani z poddaniem się przez stronę przesłuchaniu, ani ze złożeniem wyjaśnień, ani ze stwierdzeniem tożsamości strony. Skoro w postępowaniu administracyjnym możliwe jest dręczenie decyzji administracyjnej, z której mogą wynikać również obowiązki natury majątkowej – np. konieczność zapłaty podatku w określonej wysokości – pełnomocnikowi, Sąd nie widzi przeszkód do doręczenia tytułu wykonawczego, z którego wynikają między innymi kwoty egzekwowanych w drodze przymusu należności, jak również zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego, po wcześniejszym dokonaniu czynności tego zajęcia, pełnomocnikowi ustanowionemu w sprawie przez stronę. Inaczej, zdaniem Sądu, doszłoby do naruszenia art. 40 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego, który ma zastosowanie w sprawie na mocy art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sąd rozpatrujący niniejszą sprawę nie podzielił stanowiska prezentowanego przez inne sądy między innymi w wyrokach NSA z dnia 26 października 1999 roku, sygn. akt I SA/Ka 30/98, WSA we Wrocławiu z dnia 19 lutego 2004 roku, sygn. akt I SA/Wr 293/01, z dnia 25 marca 2004 roku, sygn. akt I SA/Wr 233/03. Sąd zwraca również uwagę, iż w doktrynie podkreśla się, że pełnomocnik od dnia doręczenia pełnomocnictwa organowi powinien być zawiadamiany o wszystkich czynnościach, w tym również o zajęciu prawa majątkowego, czy o wystawieniu tytułów wykonawczych (por. B. Adamiak, J. Borkowski – Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2006, str. 264). Wynika to zarówno z art. 32 K.p.a., jak i art. 40 § 2 tej ustawy. Tym samym doręczenie pisma wyłącznie stronie, a nie pełnomocnikowi, którego ustanowiła, ma jedynie charakter informacyjny. W tym zakresie aktualność zachowuje postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 6 stycznia 1999 roku, sygn. akt III RN 95/98 – OSNP 19991/21/672, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 marca 1997 roku, sygn. akt I SA/Po 133/96, wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 czerwca 1997 roku, sygn. akt SA/Lu 157/96, z dnia 26 marca 1998 roku, sygn. akt II SA 157/98, z dnia 15 maja 2001 roku, sygn. akt I SA 2605/99 oraz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 13 września 2006 roku, sygn. akt SA/Wa 1678/06. Zdaniem Sądu pominięcie pełnomocnika przy doręczeniu stronie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego wraz z doręczeniem odpisu tytułu wykonawczego jest równoznaczne z pominięciem strony i niweczy skutki staranności w dążeniu do ochrony praw i interesów strony, która ustanawiając pełnomocnika chroni się przed skutkami nieznajomości prawa. W tym zakresie warto przywołać stanowisko Sądu Najwyższego wyrażone w wyroku z dnia 9 września 1993 roku, sygn. akt III ARN 45/93 (OSNCP 1994/5/112), jak również stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który wyraził pogląd identyczny do wyżej zaprezentowanego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 kwietnia 2007 roku, sygn. akt III SA/Wa 3922/06). Skoro zatem w rozpoznawanej sprawie zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego wraz z tytułem wykonawczym, postanowienie organu pierwszej instancji o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego, postanowienie z dnia [...] o przywróceniu terminu do złożenia zażalenia, postanowienie z dnia [...] roku oraz z dnia [...] roku (o terminie załatwienia zażalenia), postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] roku nie zostały w ogóle doręczone pełnomocnikowi (pełnomocnictwo z dnia 27 stycznia 2004 roku dla radcy prawnego P. M. oraz pismo pełnomocnika z dnia 4 stycznia 2007), to tym samym na uwzględnienie zasługiwał zarzut naruszenia art. 32 Kodeksu postępowania administracyjnego, gdyż – jak wykazano wyżej – każde doręczenie pisma stronie zamiast pełnomocnikowi powoduje, iż doręczenie takie jest niewłaściwe i nie może zostać uznane za skuteczne. Ponowne zatem rozpoznanie sprawy i skuteczne doręczenie pism pełnomocnikowi pozwoli Sądowi na ocenę legalności wydanego postanowienia. Dlatego też Sąd nie rozstrzygał o zasadności podniesionych w skardze zarzutów naruszenia prawa materialnego. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności, Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...], nr [...], działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 132 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 z późniejszymi zmianami). Z uwagi na to, że wstrzymanie wykonania zaskarżonego aktu lub czynności może dotyczyć tylko takich z nich, które nadają się do wykonania i wymagają wykonania (por.T. Woś, H. Knysiak – Molczyk, M. Romańska: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Lexis Nexis, Warszawa 2005, str. 471), Sąd – uwzględniając charakter zaskarżonego postanowienia – uznał, iż nie zachodzi potrzeba określania w wyroku czy i w jakim zakresie akt pozbawiony tym wyrokiem mocy wiążącej, nie może być wykonany do czasu jego uprawomocnienia się (art. 152 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). O kosztach Sąd orzekł na mocy art. 200 powołanej wyżej ustawy.