I SA/Gl 716/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek – Ciszewska po rozpoznaniu w dniu 10 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. K., S. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; Skarżący zwrócili się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych. B. K., uzasadniając wniosek odnotowała, że nie posiada majątku poza lokalem mieszkalnym, w którym przebywa wraz z dwójką dzieci. Zeznała, iż nie posiada oszczędności i nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżąca tworzy gospodarstwo domowe wraz z synem i córką. B. K. posiada mieszkanie o pow. 45 m2. Jedynym jej źródłem dochodu są świadczenia alimentacyjne na rzecz jej dzieci w łącznej kwocie 1000 zł. S. K., uzasadniając swój wniosek zeznał, że posiada lokal mieszkalny oraz nieruchomość, która jest obciążona hipoteką. Oświadczył nadto, że pomaga byłej żonie i płaci alimenty w wysokości po 500 zł miesięcznie na każde z dzieci. Poza nieruchomościami i samochodem nie posiada majątku ani oszczędności. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wskazał, że dom ma pow. 220 m2, a mieszkanie – 29 m2. Skarżący zdeklarował, że jedynym źródłem dochodu jest prowadzona przez niego działalność gospodarcza. W tych ramach za marzec 2012 r. dochód wyniósł 4.123,60 zł. Przy urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący przedłożył m.in. dokument nazwany "bilans z księgi okres: 2012-03-01 – 2012-03-31". Z dokumentu tego wynika, że dochód z tytułu prowadzonej przez niego działalności gospodarczej wyniósł we wspomnianym okresie 4.123,60 zł. Pismem z dnia 3 lipca 2012 r. referendarz sądowy wezwał wnioskujących o przyznanie prawa pomocy m.in. do uzupełnienia w terminie 7 dni danych zawartych we wnioskach poprzez: 1. udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwach domowych – należy w tym celu nadesłać orzeczenie zasądzające alimenty na rzecz ich dzieci lub inny dokument, z którego wynikałaby miesięczna wysokość tych świadczeń, np. pokwitowanie itp., a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2. przedłożenie wyciągów z wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżących i przez osoby pozostające z nimi w gospodarstwach domowych, w szczególności w A, obrazujących ich stan oraz operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należy przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, a w razie ich likwidacji po sierpniu 2005 r. – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3. złożenie wyjaśnień dotyczących działalności gospodarczej prowadzonej przez każde ze skarżących. Wyjaśnienia te powinny być wsparte stosowną dokumentacją: w przypadku zawieszenia lub wykreślenia działalności z ewidencji – zaświadczeniem potwierdzającym ten fakt oraz odpisem ostatnio sporządzonej ewidencji środków trwałych (należy wówczas wyjaśnić dalsze losy środków trwałych, które zostały w niej wymienione), w razie kontynuowania działalności – w szczególności odpisami: raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące oraz deklaracji na podatek od towarów i usług ksiąg rachunkowych lub podatkowej księgi przychodów i rozchodów za ostatnie sześć miesięcy, a także ewidencji środków trwałych; 4. nadesłanie zaświadczenia banku wskazującego wysokość miesięcznej raty kredytu spłacanego przez skarżącego w okresie ostatnich trzech miesięcy oraz sumę zaległości już spłaconych i tych, które pozostają jeszcze do zapłaty, lub innego dokumentu, z którego wynikałyby te dane, np. harmonogramu spłaty należności kredytowych, 5. udowodnienie, np. odpisem księgi wieczystej, że nieruchomość należąca do skarżącego jest obciążona hipoteką 6. udokumentowanie za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstw domowych każdego ze skarżących Odpowiadając na powyższe wezwanie, pełnomocnik skarżących nadesłał plik kopii dokumentów źródłowych, w tym: wyrok Sądu Okręgowego w G. z dnia [...] r., mocą którego rozwiązano małżeństwo pomiędzy skarżącymi i zobowiązano S. K. do łożenia na utrzymanie małoletnich dzieci skarżących w łącznej kwocie 1000 zł; postanowienie ww. Sądu o nadaniu klauzuli wykonalności wspomnianemu wyżej wyrokowi; umowę o pracę z dnia 4 lipca 2012 r., z której wynika, że B. K. nawiązała stosunek pracy na czas określony, tj. od 4 lipca 2012 r. do 31 grudnia 2012 r. za wynagrodzeniem w kwocie "1.900,00 zł/mies. plus premia indywidualna w maksymalnej wys. 70%"; informacja z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP, z której wynika, że na dzień 13 lipca 2012 r. skarżąca prowadziła działalność gospodarczą od 15 lipca 1996 r. pod nazwą B (dalej w skrócie: B); zestawienie odpisów amortyzacyjnych dokonanych w maju 2012 r. w B (wynika z niego, że firma skarżącej posiada tylko jeden środek trwały w postaci samochodu marki Chevrolet Aveo); podsumowanie księgi przychodów i rozchodów B za 2012 r. (styczeń 2012 r. – strata w kwocie 7.866,59 zł; luty 2012 r. – dochód w kwocie 3.679,78 zł; marzec 2012 r. – strata w kwocie 722,08 zł; kwiecień 2012 r. – dochód w kwocie 3.212,02 zł; maj 2012 r. – dochód w kwocie 3.281,03 zł); podsumowanie z tej księgi za 2011 r. (dochód skarżącej wg udziałów <100%> wyniósł 37.271,22 zł); rozliczenie zaliczki za maj 2012 r. (wynika z niej, że dochód brutto skarżącej z tytułu prowadzonej działalności w okresie styczeń-maj 2012 r. wyniósł 1.578,16 zł, zaś podstawa opodatkowania stanowi kwotę 981 zł); wyciągi bankowe z rachunku gospodarczego B wraz z zaświadczeniem C S.A. z dnia 13 lipca 2012 r., z którego wynika, iż firma korzysta z limitu debetowego w kwocie pięciocyfrowej, jak również rachunek ten jest obciążony tytułami egzekucyjnymi, w tym: na kwotę 15.403,00 zł (egzekucja zawieszona do odwołania) i na kwotę 133.678,00 zł (egzekucja w trakcie realizacji; z zaświadczenia wynika nadto, że w okresie ostatnich trzech miesięcy nie odnotowano spłat ww. zajęć z uwagi na brak środków własnych). W części dokumentów odnoszących się do S. K. znalazły się: informacja z Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej RP, z której wynika, że na dzień 22 czerwca 2012 r. skarżący prowadził działalność gospodarczą od 1 lutego 1999 r. pod nazwą PPHU C S. K. (dalej w skrócie: PPHU); bilans z księgi przychodów i rozchodów PPHU (styczeń 2012 r. – strata w kwocie 6.706,04 zł; luty 2012 r. – dochód w kwocie 10.261,81 zł; marzec 2012 r. – 1.323,60 zł; kwiecień 2012 r. – 3.744,47 zł; maj 2012 r. – 2.926,67 zł); ewidencja środków trwałych PPHU (wynika z niej, że na stanie tej firmy pozostają: samochód ciężarowy Peugeot Boxer, wózek widłowy, tester usterek – urządzenie komputerowe, samochody osobowe: Volkswagen Golf i Mercedes Vito oraz maszyna do geometrii kół [...]); historia z rachunku bankowego w E S.A. (saldo księgowe na dzień 30 czerwca 2012 r. wynosi "-6.976,61 zł", zaś saldo dostępne stanowi kwotę 1.023,39 zł); umowa kredytu hipotecznego z dnia 27 stycznia 2004 r. pomiędzy F S.A. a B K. i S. K. na kwotę 270.000,00 zł (kredytu udzielono na okres 360 miesięcy ze spłatą do 8 kwietnia 2030 r., co z kolei wynika z harmonogramu spłat; rata kredytu stanowi niezmienną kwotę 568,60 zł franków szwajcarskich); odpis zwykły księgi wieczystej, z której wynika, że nieruchomość należąca do skarżącego została objęta hipoteką na poczet ww. kredytu. Z pozostałych dokumentów wynika, że skarżąca ponosi koszty związane z utrzymaniem mieszkania, w tym opłaty czynszowe (448,02 zł) oraz należności z tytułu zużycia gazu (do akt złożono jedynie potwierdzenie wpłaty na kwotę 180,23 zł, nie wskazując przy tym okresu rozliczeniowego). S. K. ponosi z tego samego tytułu wydatki w kwocie 282,76 (opłaty czynszowe) i należności z tytułu zużycia energii (do akt złożono potwierdzenie wpłaty na kwotę 157,39 zł; brak informacji co do okresu rozliczeniowego). Wpis sądowy od skargi stanowi w tej sprawie kwotę 1500 zł. Obowiązek jego uiszczenia ciąży na skarżących solidarnie. Równolegle z niniejszą, prowadzona jest sprawa tych samych skarżących (I SA/Gl 717/12), w której ów wpis wynosi 1550 zł. Postanowieniem z dnia 2 sierpnia 2012 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie w pierwszej kolejności wskazał na nieścisłość pomiędzy oświadczeniem skarżącej, a dokumentacją źródłową. Nadto zaakcentował, iż po zainicjowaniu postępowania w przedmiocie prawa pomocy, skarżąca uzyskała dodatkowe źródło dochodów, które w skali miesiąca wynosi od 1.900,00 zł do 3.230,00 zł. Zaznaczono też, iż na gruncie dokumentów ujawnionych na potrzebę rozpoznania przedmiotowego wniosku, B. K. ponosi relatywnie niskie koszty utrzymania. Konkludując Referendarz wskazał, iż nie sposób postrzegać sytuacji materialnej skarżących w kategoriach socjalnych standardów utrzymania, wziąwszy pod uwagę stan ich posiadania oraz wysokość ich dochodów. W przewidzianym terminie pełnomocnik skarżących wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu podniósł, iż wysokość wynagrodzenia skarżącej ze stosunku pracy, zależna jest od przyznanej jej premii indywidualnej, której wcale nie musi uzyskać w maksymalnej wysokości. Również obecny czasokres nie daje podstaw do twierdzenia, iż działalność gospodarcza prowadzona przez skarżącą przyniesie jej jakikolwiek dochód, zważywszy na ogólny kryzys i sytuację gospodarczą. Nadto wskazano dalej, Referendarz nie wziął pod uwagę faktu, iż skarżąca ma na utrzymaniu dwójkę dzieci i w chwili wnoszenia wniosku nie można było przewidzieć wszystkich niezbędnych wydatków, jakie poniesie w związku z wychowaniem dzieci. Obecny okres związany jest z zmożonymi wydatkami jakie wiążą się z posłaniem dzieci do szkoły. Dalej sumując wydatki, które należy uznać za niezbędne stwierdzono, iż skarżąca nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i rodziny. Również dochód skarżącego w zestawieniu z ponoszonymi przez niego wydatkami, nie pozwala mu na pokrycie tychże kosztów. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. W pierwszej kolejności godzi się zwrócić uwagę na brak spójności pomiędzy oświadczeniem skarżącej złożonym na druku urzędowego formularza, a stanem faktycznym wynikającym z dokumentów źródłowych w zakresie osiąganych dochodów. Mianowicie analiza dokumentów źródłowych wskazuje, że dochód z tytułu działalności gospodarczej prowadzonej przez skarżącą w miesiącu maju br. tj. w miesiącu, w którym pospisywała ona urzędowy formularz wniosku o prawo pomocy, wyniósł 3.281,03 zł. Powyższa niespójność nie została usunięta przez skarżącą także po otrzymaniu postanowienia Referendarza sądowego pomimo, że jedną z przyczyn odmowy przyznania przez niego prawa pomocy, był właśnie brak korelacji zaistniały między oświadczeniem złożonym przez skarżącą, a nadesłanymi dokumentami źródłowymi. W tym stanie rzeczy, z uwagi na brak spójności oświadczeń skarżącej dotyczących jej sytuacji majątkowej z dokumentacją źródłową uznać należało, że skarżąca nie wykazała w sposób niebudzący wątpliwości, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącej i ustalenie, czy rzeczywiście jej sytuacja uzasadnia przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Tymczasem na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedstawienia sytuacji materialnej w taki sposób, aby nie powstały wątpliwości co do wiarygodności złożonych oświadczeń. W konsekwencji uznać należy, iż oświadczenie składane prze stronę w nn. postępowaniu wpadkowym nie posiada znamiona dokładności, o której mowa jest w art. 252 p.p.s.a. Jeśli ocena sytuacji życiowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy nie jest do końca jasna, wobec uchylania się strony od złożenia jednoznacznych wyjaśnień, sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzeń (por. postan. WSA w Gd. z 14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04), bowiem sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Ciężar dowodu spoczywa, bowiem na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca powinien przekonać Sąd o zasadności przyznania mu prawa pomocy poprzez przedstawienie dowodów i wyjaśnienie wszelkich wątpliwości. Niezależnie od powyższego godzi się wskazać, iż skarżąca od miesiąca lipca br. uzyskuje dodatkowo dochód w wysokości od 1.900,00 zł do 3.230,00 zł w zależności od przyznanej jej premii. Dochód skarżącego wyniósł z kolei w miesiącu maju br. 2.926,667 zł. Zaznaczyć także należy, iż dokonując oceny możliwości płatniczych wnioskodawcy bierze się pod uwagę przede wszystkim jego dochody, nie tracąc jednakże z pola widzenia stanu jego posiadania. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się zatem, iż ocena taka nie sprowadza się tylko do stwierdzenia, że skarżący uzyskuje lub nie uzyskuje dochody ale również polega na zbadaniu czy posiada majątek oraz czy posiada obiektywnie rozumianą zdolność do zdobycia potrzebnych środków finansowych (postanowienie WSA w Łodzi z dnia 10 października 2008r., sygn. akt. II SA/Łd 480/08 LEX nr 504537). W tym miejscu godzi się wskazać na wyżej wymieniony stan posiadania wnioskodawców w szczególności na posiadane przez nich środki trwałe, w ramach prowadzonych działalności gospodarczych. Nie sposób zatem uznać sytuacji materialnej skarżących w kategoriach socjalnych standardów utrzymania. Instytucja prawa pomocy jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Do osób tych zaliczyć można np. bezrobotnych, którzy nie pobierają zasiłku lub osoby, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia, bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Prawo pomocy odnosi się do osób nieposiadających jakichkolwiek dochodów, osób o wyjątkowo niskich dochodach, bądź znajdujących się w szczególnie ciężkiej sytuacji. Co do zasady nie ma ono więc zastosowania w stosunku do osób osiągających dochody z własnej pracy i posiadających jakikolwiek majątek, nawet jeśli koszty w toczącym się postępowaniu stanowiłyby poważną kwotę w miesięcznym budżecie rodziny (por. np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 maja 2008 r., sygn. akt II GZ 112/08). Odnosząc się z kolei do kwestii kredytu hipotecznego, spłacanego przez skarżących, należy podkreślić, iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (por.: postanowienia NSA z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I FZ 8/11, Lex nr 740977, z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FZ 97/11 oraz z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II GZ 326/11 - niepubl.). To oznacza, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych, a do takich należy bez wątpienia zaliczyć kredyt hipoteczny, nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącym prawa pomocy.