I SA/Gl 717/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 19 września 2013 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi B. N. oraz K. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie łącznego zobowiązania pieniężnego w kwestii zawartego w skardze wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. W skardze z dnia 24 kwietnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego zawarł wniosek o zwolnienie K. P. od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od skargi. W dalszej kolejności, w dniu 17 lipca 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), wniosek ów został uzupełniony w wyniku wezwania referendarza sądowego i złożony na urzędowym formularzu (druk PPF z dnia 16 lipca 2013 r.). W tych ramach skarżący wniósł o zwolnienie go od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku nawiązał do merytorycznych aspektów tego postępowania. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe. Posiada dom jednorodzinny o pow. 100 m2 oraz nieruchomość rolną o pow. 26.3781 ha. Miesięcznie uzyskuje dochód w kwocie 800 zł ze stosunku pracy. Zaznaczył przy tym, że wynagrodzenie jest obciążone egzekucją m.in. z tytułu zadłużenia w świadczeniach alimentacyjnych. W załączeniu do wniosku skarżący nadesłał postanowienie komornika z dnia 26 marca 2013 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, prowadzonego uprzednio wobec K. P., z ww. nieruchomości gruntowej. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia w zestawieniu z zawartością akt administracyjnych tej sprawy, skłoniła referendarza sądowego do wezwania wnioskodawcy do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz pismo z dnia 29 lipca 2013 r.) poprzez nadesłanie: 1) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczenia pracodawcy skarżącego o wysokości wynagrodzenia wypłaconego mu w okresie ostatniego półrocza za poszczególne miesiące, precyzującego też formę tej zapłaty (gotówkową lub bezgotówkową – na rachunek bankowy) oraz jaka część wynagrodzenia jest potrącana tytułem zajęcia egzekucyjnego, a nadto zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 2) zaświadczenia właściwej agencji udzielającego odpowiedzi na pytanie o to, czy skarżący lub któraś z osób pozostających w jego gospodarstwie domowym otrzymuje dopłaty związane z posiadanym gospodarstwem rolnym, a jeśli tak, to w jakiej wysokości; 3) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy; 4) odpisów zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2012 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 5) dokumentów wskazujących wysokość zobowiązań ciążących na skarżącym, zwłaszcza należności, które były dochodzone od niego w umorzonych postępowaniach egzekucyjnych, np. odpisów wyroków zasądzających, zaświadczenia komornika itp.; 6) dokumentów potwierdzających, że na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny oraz obrazujących wysokość alimentów i ewentualne zaległości w tym zakresie, np. odpisów wyroków, pokwitowań wpłaty alimentów, wezwań do ich zapłaty itp.; 7) odpisów faktur lub rachunków wskazujących wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów poświadczających zapłatę tych należności, ewentualnie zaległości w tym zakresie. W przywołanym piśmie, doręczonym pełnomocnikowi skarżącego w dniu 22 sierpnia 2013 r., zawarto nadto pouczenie, zgodnie z którym niezastosowanie się do wezwania w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – dalej w skrócie: "P.p.s.a." W piśmie procesowym z dnia 27 sierpnia 2013 r. (wpływ do Sądu w dniu 2 września 2013 r.; referendarzowi sądowemu przekazano w dniu 12 września 2013 r.), nadesłanym w odpowiedzi na przybliżone wyżej wezwanie, pełnomocnik skarżącego oświadczył, że wnioskodawca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie zamieszkuje z żadną inną osobą; wynagrodzenie za pracę, po potrąceniu egzekwowanych kwot i przekazaniu na rzecz komornika prowadzącego postępowanie egzekucyjne przez pracodawcę, stanowi kwotę 300 zł; wynagrodzenie to otrzymuje w gotówce. Pełnomocnik poinformował dalej, że skarżący nie otrzymuje żadnych dopłat z tytułu posiadania gospodarstwa rolnego. Obecnie, po ww. orzeczeniu komornika, skarżący odstępuje od czynności zmierzających do sprzedaży nieruchomości rolnej; jego zamiarem jest wydzierżawienie rzeczonych terenów. Nawiązując do poszczególnych punktów wezwania referendarza sądowego z dnia 29 lipca 2013 r. pełnomocnik oświadczył, co następuje. Skarżący wystąpił do swojego pracodawcy, tj. A Sp. z o.o. w R. o wydanie zaświadczenia o zarobkach; uczynił to jednak dopiero po powrocie od rodziny w Niemczech i dlatego prosi o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy do dnia 9 września 2013 r. K. P. "nie otrzymuje żadnego świadczenia w postaci dopłaty, jednak nie jest pewny, czy użytkujący część należących do niego gruntów użytkownicy nie otrzymywali dopłat i rozliczali się z nich z komornikiem." Stosowne zaświadczenie w tym zakresie skarżący zobowiązał się nadesłać do 9 września 2013 r. Pełnomocnik zeznał nadto, że skarżący nie posiada rachunków bankowych, a uprzednio posiadane zostały zamknięte. Oświadczył dalej, że skarżący nie dokonywał kopii zeznania podatkowego za 2012 r. Z tych względów K. P. wystąpił do swojego pracodawcy o udostępnienie kopii stosownej informacji podatkowej, a po jej otrzymaniu zobowiązał się do przesłania do Sądu do dnia 9 września 2013 r. W dalszej kolejności, pełnomocnik oświadczył, że skarżący nie jest w stanie ustalić wysokości ciążących na nim zobowiązań; w tym zakresie wystąpił do komornika o uzyskanie stosownego zaświadczenia. Z kolei odnosząc się do kwestii świadczeń alimentacyjnych, odnotowano, że w chwili obecnej nie jest już prowadzone postępowanie egzekucyjne w tym zakresie, albowiem obowiązek alimentacyjny został uchylony, a postępowanie dotyczące świadczeń zaległych zostało umorzone. Końcowo pełnomocnik oświadczył, że skarżący nie jest w posiadaniu żadnych rachunków ani faktur dokumentujących wydatki ponoszone z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego. Trzeba odnotować, że do dnia dzisiejszego do akt sprawy nie dołączono żadnego z dokumentów źródłowych, o których pełnomocnik skarżącego nadmienił w piśmie z dnia 27 sierpnia 2013 r., a zatem zdeklarowany przez stronę termin ich przedłożenia, tj. 9 września 2013 r., upłynął bezskutecznie. Wpis sądowy od skargi, obliczony w oparciu o wartość przedmiotu zaskarżenia wskazaną w piśmie z dnia 27 sierpnia 2013 r., stanowi kwotę 1500 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, iż znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie referendarz sądowego w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Wskazany wyżej przepis stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania, określonej w art. 199 P.p.s.a. Celem instytucji prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest zagwarantowanie stronie konstytucyjnego prawa do sądu ustanowionego w art. 45 ust.1 Konstytucji RP. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania z budżetu państwa i powinno mieć zastosowanie jedynie w sytuacjach wyjątkowych, w których zdobycie środków finansowych na udział w postępowaniu sądowym jest obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 maja 2011 r. sygn. akt I FZ 136/11, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Wnioskodawca powinien zatem wykazać poprzez złożenie stosownych dokumentów w postaci rachunków, wyciągów bankowych, zaświadczeń itp., że jego sytuacja materialna uniemożliwia lub utrudnia w istotny sposób dostęp do sądu. Inicjatywa dowodowa w tym zakresie spoczywa więc na wnioskodawcy. Wynika to z treści art. 252 § 1 P.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o jej stanie majątkowym i dochodach. Rzetelne przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy i dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Skoro korzystanie z prawa pomocy musi być, jak już podkreślono na wstępie uzasadnienia, związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to w uznaniu rozpoznającego wniosek, przedstawione przez stronę wyjaśnienia w omawianej tutaj materii uniemożliwiają dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. Wskazać należy, że wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku. Zdaniem rozpoznającego wniosek, jeżeli fakty, które strona podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszym postępowaniu, wszak okoliczności podnoszone w druku PPF, a w dalszej kolejności w piśmie procesowym z dnia 27 sierpnia 2013 r., nie znalazły potwierdzenia w jakimkolwiek dokumencie źródłowym. Do najistotniejszych mankamentów dowodowych tego postępowania należy zaliczyć brak wykazania zarówno przychodów, jak i rozchodów gospodarstwa domowego prowadzonego przez K.P.. Cokolwiek irracjonalne wydaje się w tym względzie oświadczenie skarżącego o braku posiadania dokumentów obrazujących skalę wydatków ponoszonych w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Niezrozumiała jest zwłoka w przedstawieniu zaświadczenia dokumentującego wysokość wynagrodzenia za pracę skarżącego w firmie A Sp. z o.o. w R., skoro B. N., będąca w dalszym ciągu - z formalnego punktu widzenia - stroną niniejszego postępowania, jest prezesem zarządu tej Spółki. Należy nadto odnotować, że dynamicznie – w świetle oświadczeń strony skarżącej - przedstawia się w tej sprawie kwestia obciążenia egzekucyjnego wynagrodzenia K.P.. Pierwotnie deklarował, że dochody są obciążone zajęciami (patrz druk PPF z dnia 16 lipca 2013 r.), a już w piśmie z dnia 27 sierpnia 2013 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że wynagrodzenie zostało zwolnione z egzekucji z tytułu świadczeń alimentacyjnych. Brak dokumentacji źródłowej w tym zakresie, co ponownie należy zaznaczyć, uniemożliwia jednoznaczne oznaczenie wysokości dochodów skarżącego. Należy w tym miejscu wskazać, że wprawdzie pełnomocnik skarżącego wystąpił o przedłużenie terminu do uzupełnienia wniosku do dnia 9 września 2013 r., nie mniej jednak wniosek ten pozostał w aktach tej sprawy bez "formalnego" załatwienia. Taki stan rzeczy jest wynikiem przekazania akt sprawy wraz z rzeczonym wnioskiem referendarzowi sądowemu w dniu 12 września 2013 r., a więc już po terminie, w którym pełnomocnik zobowiązał się do uzupełnienia materiału źródłowego. Niezależnie jednak od bezprzedmiotowości rzeczonego wniosku w dniu 12 września 2013 r., doszło w tej sprawie do przedłużenia terminu do jego uzupełnienia niejako z urzędu, wszak został on rozpoznany w dniu dzisiejszym, tj. 10 dni po upływie terminu, w którym skarżący zdeklarował się nadesłać dokumenty źródłowe. W świetle całości poczynionych wyżej rozważań przyjęto, że skarżący nie zasługuje, aby zastosowano wobec niego dobrodziejstwo procesowe jakim niewątpliwie jest przyznanie prawa pomocy, będące wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego. Konkludując, żadne ze złożonych przez stronę oświadczeń nie zostało wsparte materiałem źródłowym. Naczelny Sąd Administracyjny jednoznacznie wypowiada się w tej kwestii. Otóż Sąd ten przyjmuje, że słowo "wykazać", w znaczeniu w jakim użyte zostało w treści art. 246 P.p.s.a., oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.