I SA/Gl 731/18

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 10 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia 1) umorzyć postępowanie z wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych; 2) odmówić przyznania prawa pomocy w pozostałym zakresie. Przedmiotem skargi jest w tej sprawie decyzja organu odwoławczego w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. W skardze tej B. Z. zwróciła się między innymi o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego. Wśród załączników do skargi należy w tym miejscu wspomnieć kopie faktur dokumentujących zakup lekarstw przez skarżącą. Wynika z nich, że średnie miesięczne wydatki z tego tytułu stanowią kwotę około 330,00 zł. W dalszej kolejności, w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego, wniosek ów został złożony na urzędowym formularzu (druk PPF z dnia 19 lipca 2018 r.). W tych ramach skarżąca doprecyzowała, że ubiega się o częściowe lub całkowite zwolnienie od kosztów sądowych oraz o ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżąca zeznała, że posiada mieszkanie o pow. 38 m2. Nie ma żadnych oszczędności, papierów wartościowych, czy przedmiotów wartościowych o wartości jednostkowej powyżej 5.000,00 zł. Jedynym źródłem utrzymania skarżącej jest wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.530,00 zł netto. Z kolei stałe wydatki sprowadzają się do kwoty 875 zł, w tym: czynsz – 421 zł, media – 60 zł, gaz – 30 zł, energia elektryczna – 37 zł, składka na PZU – 27 zł, lekarstwa – 300 zł. W dalszej kolejności, pismem z dnia 25 lipca 2018 r., wezwano skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych. W piśmie procesowym z dnia 3 sierpnia 2018 r. skarżąca wyjaśniła, że w chwili obecnej mieszka sama. Jej syn wyprowadził się dwa lata temu do mieszkania, które otrzymał od swojej babci. Skarżąca zaznaczyła, że w wyznaczonym siedmiodniowym terminie nie jest w stanie przedłożyć aktualnego zaświadczenia o wysokości jej zarobków. Jednakże wbrew temu oświadczeniu, wśród załączników do ww. pisma strony, znalazło się między innymi zaświadczenie datowane na 3 sierpnia 2018 r. o wysokości poborów skarżącej z okresu ostatnich pięciu miesięcy. Dodatkowo nadesłała: kopie dwóch umów o pracę, wyciągi z rachunku bankowego za okres od 21 kwietnia 2018 r. do 20 lipca 2018 r.; PIT-37 za 2017 r.; kopie potwierdzeń wpłat z tytułu należności za zużytą energię elektryczną i gaz. W oparciu o nadesłane dokumenty ustalono, co następuje. Miesięczny dochód skarżącej kształtuje się na poziomie 1.740,50 zł netto, w tym: wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.530,00 zł i wynagrodzenie z tytułu umowy zlecenia w wysokości 210,50 zł. Saldo na rachunku bankowym skarżącej stanowiło na dzień 20 lipca 2018 r. kwotę 2.492,99 zł. Ta sama wysokość środków pieniężnych widniała na rzeczonym rachunku w dniu sygnowania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dochód brutto skarżącej w 2017 r. wyniósł 21.986,31 zł. Skarżąca udokumentowała deklarowane wydatki z tytułu należności za energię elektryczną, gaz i zakup lekarstw. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Stosownie do treści art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302; dalej w skrócie: P.p.s.a."), stronie na jej wniosek może zostać przyznane prawo pomocy. Prawo to może być przyznane w zakresie częściowym lub całkowitym (art. 245 § 1 P.p.s.a.). Skarżąca ubiega się w tej sprawie o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, a zatem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Przyszło w tym miejscu podkreślić, iż skarga w niniejszej sprawie, złożona została na decyzję o odmowie umorzenia należności z tytułu nienależnie pobranego dodatku mieszkaniowego. Z kolei zgodnie z treścią art. 239 § 1 pkt 1 lit. h) P.p.s.a., nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca, której przedmiotem skargi jest działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawie dotyczącej dodatków mieszkaniowych. Należało zatem stwierdzić, że takim zwolnieniem z mocy samej ustawy objęta jest skarżąca. Oznacza to – mając na uwadze treść art. 241 P.p.s.a. – że jest ona zwolniona od obowiązku ponoszenia zarówno opłat sądowych, w tym wpisów sądowych, jak i ponoszenia wydatków. Z tych względów wniosek, w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych, stał się zbędny, a postępowanie z tego wniosku podlega umorzeniu, o czym orzeczono w pkt 1 sentencji, działając na podstawie art. 249a w zw. z art. 258 § 2 pkt 7 P.p.s.a. W tym stanie rzeczy merytoryczne rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy sprowadziło się do zbadania przesłanki przyznania prawa pomocy w kontekście ustanowienia adwokata. Stosownie do treści art. 245 § 3 P.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w tym zakresie, gdy osoba ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.). Analiza zebranej w tej sprawie dokumentacji źródłowej oraz złożonych przez skarżącą oświadczeń skutkowała przyjęciem, iż nie można wobec niej zastosować prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, a więc zadysponować - w istocie - środkami publicznymi na ustanowienie dla skarżącej adwokata. Należy w tym miejscu podkreślić, że instytucja prawa pomocy, jako forma dofinansowania strony postępowania sądowego z budżetu państwa, ma charakter wyjątkowy, w związku z czym jej stosowanie powinno się ograniczać jedynie wobec osób, które są pozbawione jakichkolwiek środków do życia lub środki te są tak bardzo ograniczone, że wystarczają tym osobom najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 września 2015 r. sygn. II OZ 862/15; dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Trzeba zatem odnotować, że skarżąca nie jest ani osobą pozbawioną jakichkolwiek środków do życia, ani taką, której dochody wystarczają najwyżej na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Niejako w nawiązaniu do przyjętej wyżej konstatacji wymaga odnotowania, że wbrew złożonej w druku PPF deklaracji, skarżąca posiada oszczędności zdeponowane na jej rachunku oszczędnościowo-rozliczeniowym. Ich saldo kształtuje się zmiennie, od 1.900,00 zł do 2.500,00 zł. W ramach urzędowego formularza wniosku skarżąca nie wykazała także jej dochodów z tytułu umowy zlecenia. Taki stan rzeczy pozwala stwierdzić, że uzyskiwane wynagrodzenia nie tylko zaspokajają jej podstawowe potrzeby życiowe, ale pozwalają nadto na poczynienie oszczędności. Co do wniosku o ustanowienie adwokata należy nadto zwrócić uwagę skarżącej, iż w orzecznictwie przyjmuje się, że dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05, niepubl.) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd pierwszej instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek, co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. Pogląd ten utrzymywany jest również w nowszym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (przykładowo można wskazać na postanowienia: z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 14 stycznia 2014 r., sygn. akt I FZ 502/13; oba dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej www.nsa.gov.pl). W tym drugim z orzeczeń Sąd zauważył, że analiza treści skargi i składanych przez skarżącego pism pozwala uznać, że na obecnym etapie sprawy taka pomoc nie jest mu niezbędna. Do tożsamej konkluzji doszedł również rozpoznający obecnie wniosek skarżącej. Końcowo należy wyjaśnić, że rozpoznający wniosek nie widział potrzeby wyznaczenia dodatkowego terminu dla nadesłania dokumentacji źródłowej, wszak wymagane zaświadczenie o wysokości poborów skarżącej zostało przez nią dostarczone. Wystarczające okazały się także oświadczenia skarżącej co do aktualnego miejsca zamieszkania jej syna, co pozwoliło przyjąć, że nie tworzą wspólnego gospodarstwa domowego. Co znamienne, przyjęte wyżej rozstrzygnięcie w kwestii ustanowienia adwokata nie wyklucza ponowienia przez skarżącą wniosku w tym zakresie, w szczególności w sytuacji, w której uwarunkowania procesowe będą tego wymagały. W związku z powyższym na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 249a w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.