I SA/Gl 776/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 18 lipca 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 3 września 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Uznano wówczas, że J. W. nadesłał jedynie szczątkową dokumentację obrazującą jego sytuację majątkową. W treści uzasadnienia tamtego orzeczenia zwrócono m.in. uwagę na te dokumenty, które pomimo wezwania, nie nadesłano na potrzebę rozstrzygnięcia poprzedniego wniosku. W dalszej kolejności uiszczono wpis sądowy od skargi w kwocie [...] zł, a następnie opłatę kancelaryjną ([...] zł) za odpis wyroku Sądu z dnia 20 marca 2013 r. oddalający skargę w tej sprawie. W skardze kasacyjnej od ww. wyroku, pełnomocnik skarżącego, będący adwokatem, wniósł między innymi o zwolnienie J. W. od wpisu sądowego od skargi kasacyjnej, "gdyż skarżący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku dla siebie i najbliższej rodziny." W dniu 19 czerwca 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym), w następstwie wezwania referendarza sądowego, wpłynął do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy (druk PPF z dnia 18 czerwca 2013 r.), w którym skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach wniosku odnotował, że od 8 lutego br. do 25 czerwca br. przebywa na zwolnieniu lekarskim. Zaakcentował, że obecnie dochód jego gospodarstwa domowego kształtuje się na poziomie 1.376,82 zł. Koszty ponoszone w tym gospodarstwie oszacował na kwotę 813,02 zł, w tym: wizyty u lekarza (210 zł); koszty lekarstw (200 zł); usługi teleinformatyczne (łącznie 165,67 zł); abonamenty RTV (łącznie 113,10 zł); składki na PZU (łącznie 67,99 zł); dostawa gazu (28,08 zł); koszty zużycia energii elektrycznej (28,18 zł). Skarżący odnotował nadto, że od 25 czerwca 2013 r. "będzie na zasiłku dla bezrobotnych". W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący zeznał, że nie posiada jakiegokolwiek majątku. Do wniosku dołączono kopie dokumentów źródłowych, w tym: potwierdzeń wypłaty świadczeń chorobowych skarżącego i rentowego jego żony; potwierdzeń wpłat na rzecz PZU; paragonów fiskalnych dokumentujących zakup lekarstw (łączna kwota to 80,68 zł/czerwiec 2013 r.); paragonów fiskalnych dokumentujących konsultacje lekarskie (2x100 zł/czerwiec 2013 r.); potwierdzenia uiszczenia należności z tytułu: abonamentu RTV, zużycia energii elektrycznej, korzystania z usług telekomunikacyjnych. Pismem z dnia 24 czerwca 2013 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia ww. wniosku – w terminie 7 dni - przez: 1) wykazanie tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego w B. przy ul. [...] oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane pod tym adresem; 2) udokumentowanie wysokości opłaty czynszowej ponoszonej w wyniku korzystania z ww. lokalu; w przypadku posiadania jakichkolwiek zaległości z tego tytułu należało tę okoliczność wykazać za pomocą zaświadczenia właściwej spółdzielni mieszkaniowej; 3) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty; 4) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego za rok 2012 na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych (dot. skarżącego i jego małżonki); 5) złożenie wyjaśnień wskazujących na źródło finansowania wynagrodzenia pełnomocnika procesowego. W przywołanym piśmie sądowym referendarz pouczył wnioskodawcę, że niezastosowanie się do wezwania w zakreślonym wyżej terminie i zakresie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanki przyznania prawa pomocy określonej w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."). W piśmie procesowym z dnia 15 lipca 2013 r. pełnomocnik skarżącego oświadczył, że lokal mieszkalny, w którym zamieszkuje skarżący, należy do jego córki i to ona ponosi opłaty czynszowe związane z korzystaniem z lokalu. Odnotował, że w mieszkaniu tym przebywa wyłącznie skarżący i jego żona. J. W. nie posiada rachunków bankowych, ani lokat. Nawiązując do pkt 5 ww. wezwania referendarza, pełnomocnik oświadczył, że współpracuje ze skarżącym od 2000 r. i w ramach tej współpracy udzielił J. W. pomocy prawnej. Przy piśmie z dnia 15 lipca 2013 r. nadesłano plik kserokopii dokumentów źródłowych, w tym: PIT 37 (wynika z niego, że skarżący w 2012 r. osiągnął dochód brutto w kwocie 23.948,98 zł, w tym 4.802,60 z tytułu działalności wykonywanej osobiście); potwierdzeń wpłat z tytułu czynszu dokonanych przez A. J.; decyzji Starosty [...] z dnia 26 czerwca 2013 r. o uznaniu skarżącego za osobę bezrobotną i o przyznaniu zasiłku dla bezrobotnych w kwocie 988,40 zł brutto przez okres pierwszych trzech miesięcy, płatny od 4 lipca 2013 r.; aktu notarialnego dokumentującego umowę darowizny zawartą w dniu 16 marca 2009 r., pomiędzy żoną skarżącego a jego córką (z dniem podpisania umowy na obdarowaną A. J. przeszły wszelkie korzyści i ciężary związane z nabytą nieruchomością). Wpis sądowy od skargi kasacyjnej stanowi kwotę [...] zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, czyli w świetle art. 245 § 3 przywołanej ustawy obejmującym m. in. zwolnienie od kosztów sądowych, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania. Należy w tym miejscu zauważyć, iż wniosek z dnia 18 czerwca 2013 r. jest drugim wnioskiem o przyznanie prawa pomocy złożonym w tejże sprawie, zatem jego rozpoznanie winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. W tym kontekście rozpoznający wniosek stwierdził, że J. W. nie zasługuje na to, aby zastosować wobec niego przywilej procesowy, jakim niewątpliwie jest zwolnienie od kosztów sądowych. W toku rozpoznania wniosku nie stracono z pola widzenia okoliczności, iż skarżący w chwili obecnej jest osobą bezrobotną, co oczywiście stanowi zmianę okoliczności sprawy, nie mniej jednak w globalnym ujęciu postępowania w przedmiocie prawa pomocy, pozostaje bez wpływu na przyjęte uprzednio rozstrzygnięcie referendarza sądowego z dnia 3 września 2012 r. Ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy musi być przede wszystkich osadzona w realnych, niezbędnych do poniesienia kosztach sądowych procesu. W niniejszej sprawie koszty te sprowadzają się tylko i wyłącznie do kwoty [...] zł tytułem wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Już ta okoliczność uzasadnia podjęte tutaj rozstrzygnięcie, w szczególności w zestawieniu z dochodami gospodarstwa domowego skarżącego. W tych ramach należy odnotować, że udzielenie stronie prawa pomocy, jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie NSA z 15 marca 2011 r., II GZ 83/11, LEX nr 783924; postanowienie NSA z 18 czerwca 2010 r., I FZ 153/10, LEX nr 643195; postanowienie NSA z 19 kwietnia 2013, II OZ 297/13, baza orzeczeń NSA; postanowienie WSA w Krakowie z 3 września 2010 r., I SA/Kr 1195/10, LEX nr 687002). Częstokroć środków na pokrycie należnych kosztów sądowych należy upatrywać w ograniczaniu wydatków, które nie są niezbędne z punktu widzenia koniecznego utrzymania. W tej części rozważań trzeba podkreślić, że nie wszystkie wydatki ponoszone przez skarżącego noszą znamiona tych koniecznych. Za takie należy uznać w tym przypadku te z nich, które realizowane są w oparciu o umowy świadczenia usług i dostawy towarów dotyczące nieruchomości położonej w B. przy ul. [...]. Stroną wielu umów jest skarżący, który nie jest nawet współwłaścicielem tej nieruchomości. Szczególnie negatywnie – z omawianego punktu widzenia - rozpoznający wniosek postrzega wysokość opłaty z tytułu usług telekomunikacyjnych na rzecz UPC, tj. w kwocie bliskiej równowartości wpisu sądowego od skargi kasacyjnej. Nie bez znaczenia dla podjętego rozstrzygnięcia pozostają także dostrzeżone mankamenty dowodowe. Po pierwsze, podobnie jak poprzednio, skarżący nie przedłożył zeznania podatkowego swojej żony. Po wtóre, nie nadesłał zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w lokalu mieszkalnym, w którym stale przebywa. Przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FPP 5/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Co znamienne, w tym kolejnym już postępowaniu w przedmiocie prawa pomocy, nie dochodzi do zmiany ciężaru dowodu w zakresie wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Obowiązek ten ponownie ciąży na wnioskodawcy, który zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. powinien wykazać, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.