I SA/Gl 795/17

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2018 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi S. S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Prawomocnym postanowieniem z dnia 10 października 2017 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach rozstrzygnięcia zwrócono uwagę, że skarżący, pomimo obszernego i szczegółowego wezwania o nadesłanie dokumentów źródłowych, nie przedstawił jakiegokolwiek materiału dowodowego, który mógłby zobrazować jego sytuację materialną. Dokumentacji takiej nie nadesłał także przy sprzeciwie od wskazanego na wstępie orzeczenia. Kolejny wniosek skarżącego został zawarty w zażaleniu z 22 marca 2018 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) i powielony w kolejnym zażaleniu z 25 kwietnia 2018 r. (data nadania). Wniosek ów został następnie uzupełniony i złożony na urzędowym formularzu (druk PPF z 11 czerwca 2018 r.). W tych ramach skarżący podniósł, że Spółka, w której jest jedynym wspólnikiem, już nie prowadzi działalności gospodarczej. Oświadczył dalej, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe, nie posiada jakiegokolwiek majątku i nie uzyskuje dochodów. Podjęcie dalszych czynności w kwestii ponowionego wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwe było dopiero w dniu 30 lipca 2018 r. z uwagi na toczące się równolegle postępowania wpadkowe na skutek wniesionych przez skarżącego zażaleń. Pismem z 30 lipca 2018 r. zobowiązano skarżącego do uzupełnienia – w terminie 7 dni - wniosku poprzez złożenie dodatkowych oświadczeń i nadesłanie dokumentów źródłowych, zmierzających do ustalenia sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy. W szczególności wezwano go do nadesłania dokumentu obrazującego stan osobowy jego gospodarstwa domowego oraz związane z nim wydatki. Zobowiązano nadto skarżącego do wykazania bieżących dochodów, w tym z tytułu prowadzonej przez niego spółki jawnej. W tej części wezwania pouczono skarżącego, iż niezastosowanie się do jego treści w wyznaczonym terminie może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy określonych w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302, dalej w skrócie: "P.p.s.a."). Wezwano nadto skarżącego do sprecyzowania zakresu wniosku pod rygorem przyjęcia, że ubiega się o zwolnienie od opłat sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W piśmie z 7 sierpnia 2018 r., w odpowiedzi na ww. wezwanie referendarza sądowego, skarżący przedstawił trudną sytuację Spółki jawnej, w której jest jedynym wspólnikiem. W piśmie tym nie nawiązał natomiast do żadnego z punktów wezwania, które dotyczyły jego osobistej sytuacji rodzinnej i materialnej. Skarżący wyliczył nadto postępowania egzekucyjne, które się toczą przeciwko "A" Sp. jawnej w likwidacji R. W piśmie tym skarżący nie ustosunkował się także do tej części wezwania, w której zobowiązano go do sprecyzowania zakresu wniosku. Należy w tym miejscu odnotować, że Spółka jawna, w której skarżący jest wspólnikiem, wielokrotnie zwracała się do tutejszego Sądu z wnioskami o przyznanie prawa pomocy. Wnioski te rozpoznawano odmownie. Ostatnie postanowienie wydano w dniu 7 sierpnia 2018 r. w sprawie o sygn. akt I SA/Gl 81/17. Referendarz sądowy podkreślił wówczas, że Spółka nie nadesłała wymaganych dokumentów źródłowych. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: Wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. W punkcie wyjścia należy podkreślić, że przedmiotem niniejszego rozstrzygnięcia jest wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, co jest konsekwencją rygoru przyjętego w wezwaniu z 30 lipca 2018 r. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika z urzędu, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Strona, wnosząc o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, powinna zatem udowodnić istnienie tego faktu. Innymi słowy, na skutek wskazanych przez nią dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności, co do tego, iż nie jest ona w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Należy w tym miejscu zauważyć, iż druk PPF z dnia 11 czerwca 2018 r. formalnie zainicjował kolejne w tej sprawie postępowanie z wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Oznacza to, że rozpoznanie aktualnego wniosku winno nastąpić przy uwzględnieniu regulacji płynącej z art. 165 P.p.s.a. Zgodnie z jego treścią, postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (por. postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08, LEX nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09, LEX nr 601096). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Na gruncie przywołanego wyżej stanowiska judykatury należy stwierdzić, że skarżący nawet nie podjął próby umożliwienia zbadania, czy w jego przypadku doszło do jakiejkolwiek zmiany okoliczności. Wezwanie referendarza sądowego, które w swej treści zawierało precyzyjnie sformułowany zakres żądanych dokumentów, pozostało de facto bez odpowiedzi do dnia dzisiejszego. Wezwanie to skonstruowane było w taki sposób, aby umożliwić skarżącemu udokumentowanie także tych okoliczności stanu faktycznego, których nie wyjaśniono już w poprzednim postępowaniu zakończonym orzeczeniem z 10 października 2017 r. Przyjmuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że im bardziej wnioskodawca zobrazuje, udokumentuje swoją sytuację materialną, tym większe możliwości wnikliwej oceny ma sąd administracyjny. W przeciwnym razie strona musi się liczyć z negatywnymi dla siebie konsekwencjami braku wykazania przesłanek z art. 246 § 1 P.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią tego przepisu, ciężar dowodu spoczywa na stronie, która wnosi o przyznanie prawa pomocy (patrz postanowienie z dnia 4 kwietnia 2013 r., sygn. akt I FPP 5/13; dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W innym orzeczeniu Sąd kasacyjny zauważył, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Trzeba w tym miejscu podkreślić, że reakcja skarżącego na wezwanie polegająca na przedstawieniu – jego zdaniem – trudnej sytuacji Spółki, w której jest wspólnikiem, nie popartej skądinąd żadnym dokumentem źródłowym, nie może być w tym przypadku potraktowana jako replika na wezwanie referendarza sądowego z dnia 30 lipca 2018 r. W dalszym ciągu nie jest więc znany przede wszystkim stan osobowy gospodarstwa domowego skarżącego, a zatem krąg osób, które mogą współkształtować jego sytuację materialną między innymi poprzez współuczestnictwo w ponoszeniu kosztów utrzymania. Do dalszych mankamentów dowodowych wniosku należy również zaliczyć brak dokumentacji obrazującej dochody skarżącego, zarówno te bieżące, jak i te, które uzyskał w 2017 r. Niepodobna przecież przyjąć, że skarżący nie uzyskuje żadnych dochodów, które pozwalają mu chociażby na utrzymanie stałych miesięcznych opłat związanych z utrzymaniem mieszkania, czy na zakup najpotrzebniejszych rzeczy takich jak żywność, czy środki higieny. Co znamienne, wyjaśnienie wszystkich sygnalizowanych wyżej okoliczności dotyczących sytuacji rodzinnej i materialnej skarżącego ma szczególne znaczenie z uwagi na relatywnie niewielką wysokość opłat sądowych w tej sprawie. Najwyższa z nich sprowadza się bowiem do kwoty 100 zł. Konkludując, bierna postawa skarżącego nie pozwoliła na odstąpienie od uprzednio zapadłego rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. W związku z powyższym, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., przy uwzględnieniu art. 165 tej ustawy, orzeczono jak w sentencji.