I SA/Gl 818/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Paweł Kornacki (spr.), Sędziowie WSA Dorota Kozłowska, Beata Machcińska, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 10 marca 2022 r. sprawy ze skargi E. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym oddala skargę. 1. E. K. wniósł skargę na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z [...] r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. 2. Stan sprawy. 2.1. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. prowadził wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. (wierzyciela) z [...] r., nr [...], obejmującego grzywnę nałożoną w dniu [...] r., mandatem karnym kredytowanym, nr [...], w kwocie [...] zł wraz z kosztami upomnienia w wysokości 11,60 zł. Zawiadomieniem z [...] r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. dokonał zajęcia świadczenia skarżącego z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Z.. Zawiadomienie to zostało doręczone zobowiązanemu wraz z odpisem tytułu wykonawczego [...] r., a organowi rentowemu [...] r. Pismem z 26 sierpnia 2020 r. ZUS poinformował, iż kwota świadczenia wolna jest od zajęcia egzekucyjnego. 2.2. W dniu 21 sierpnia 2020 r. skarżący zgłosił zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym dotyczące nieistnienia dochodzonego obowiązku, twierdząc, że nie otrzymał ww. mandatu, jak również nic nie podpisywał. Poinformował też o złożeniu pisma w tej sprawie do Prokuratury Rejonowej w B.. 2.3. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. (wierzyciel) postanowieniem z [...] r. uznał wniesiony przez skarżącego zarzut nieistnienia dochodzonego obowiązku za nieuzasadniony. Stwierdził, że [...] r. funkcjonariusz Komendy Miejskiej Policji w B. nałożył na zobowiązanego grzywnę w drodze mandatu karnego kredytowanego seria i nr [...], w kwocie [...] zł. W związku z nieuregulowaniem przedmiotowej należności w ustawowym terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu, Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. działając na podstawie art. 6 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (obecnie t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 479; dalej: u.p.e.a.) wystawił [...] r. upomnienie wzywające do zapłaty mandatu, które zostało skutecznie doręczone w dniu [...] r. 2.4. Postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w O., na skutek zażalenia skarżącego, uchylił postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia temu organowi. Powodem uchylenia było stwierdzenie przez organ II instancji, że wierzyciel nie uwzględnił zmiany stanu prawnego, wynikłej z wejścia w życie z dniem 30 lipca 2020 r. ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070). 2.5. Postanowieniem z [...] r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w O. ponownie uznał za nieuzasadniony zarzut nieistnienia dochodzonego obowiązku. W uzasadnieniu postanowienia podkreślił, że mandaty karne kredytowane to rozstrzygnięcia zapadłe w postępowaniach mandatowych, do przeprowadzenia których uprawnione są organy policji oraz inne, gdy przepis szczególny tak stanowi. Wskazał, że zgodnie z art. 98 ustawy z dnia 24 sierpnia 2001 r. Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia (t.j. Dz.U. z 2020 r. poz. 729, ze zm. - dalej k.p.w.) w postępowaniu mandatowym można nakładać grzywnę w drodze mandatu karnego kredytowanego, wydawanego ukaranemu za potwierdzeniem odbioru, a przed potwierdzeniem przez ukaranego przyjęcia mandatu karnego kredytowanego, funkcjonariusz poucza sprawcę wykroczenia o prawie odmowy przyjęcia mandatu oraz skutkach prawnych takiej odmowy. Mandat karny kredytowany staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez osobę ukaraną i powinien zawierać pouczenie o obowiązku uiszczenia grzywny w terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu oraz o skutkach nieuiszczenia grzywny w terminie. Wierzyciel wskazał, że w ewidencji grzywien prowadzonej przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. mandat karny z [...] r. nr [...] nałożony przez funkcjonariusza Komendy Miejskiej Policji w B. w wysokości [...] zł, jest takim mandatem karnym kredytowanym. Mając na uwadze wskazane uregulowania prawne, wierzyciel stwierdził, że zobowiązany przyjął przedmiotowy mandat oraz pokwitował jego odbiór. Ten fakt potwierdza otrzymana od Policji w B. kopia mandatu. Widniejące na formularzu grzywny dane, potwierdzone na podstawie dowodu osobistego, wskazują skarżącego jako sprawcę wykroczenia, a w miejscu przeznaczonym na podpis osoby ukaranej widnieje jego podpis. Pismem z 24 lutego 2021 r. wierzyciel poinformował, że przedmiotowe postanowienie zostało doręczone skarżącemu [...] r. i nie wniósł na nie zażalenia, wobec czego postanowienie wierzyciela jest ostateczne. 2.6. Postanowieniem z [...] r., nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. uznał wniesiony pismem z 21 sierpnia 2020 r. zarzut nieistnienia dochodzonego obowiązku za nieuzasadniony. Wskazał, że zgodnie z art. 34 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny przystąpił do rozpatrzenia zgłoszonych zarzutów, posiadając ostateczne stanowisko wierzyciela i mając na uwadze fakt, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a., stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. Podkreślił, że zarzuty zostały wniesione z zachowaniem ustawowego terminu, zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r. w związku z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw, podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej wg przepisów obowiązujących na dzień wystawienia przedmiotowego tytułu wykonawczego (tj. na dzień [...] r.), są okoliczności wymienione w art. 33 § 1 pkt 1-10 u.p.e.a. Powołując się na stanowisko wierzyciela wywiódł w uzasadnieniu postanowienia, iż mandat karny kredytowany nr [...] w kwocie [...] zł został wystawiony w postępowaniu mandatowym, do przeprowadzenia którego był uprawniony organ policji. Jak wskazuje treść art. 98 k.p.w. w postępowaniu mandatowym można nakładać grzywnę w drodze mandatu karnego kredytowanego, wydawanego ukaranemu za potwierdzeniem odbioru, a przed potwierdzeniem przez ukaranego przyjęcia mandatu karnego kredytowanego, funkcjonariusz poucza sprawcę wykroczenia o prawie odmowy przyjęcia mandatu oraz o skutkach prawnych takiej odmowy. Mandat karny kredytowany staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez osobę ukaraną i powinien zawierać pouczenie o obowiązku uiszczenia grzywny w terminie 7 dni od daty przyjęcia mandatu oraz o skutkach nieuiszczenia grzywny w terminie. W ewidencji grzywien prowadzonej przez wierzyciela mandat karny z [...] r. nr [...] nałożony przez funkcjonariusza policji w wysokości [...] zł jest takim mandatem karnym kredytowanym. Zobowiązany przyjął mandat potwierdzając ten fakt podpisem, o czym świadczy otrzymana przez wierzyciela od Policji w B. kopia mandatu. Widniejące na formularzu grzywny dane, potwierdzone na podstawie dowodu osobistego, wskazują skarżącego jako sprawcę wykroczenia, a w miejscu przeznaczonym na podpis widnieje jego podpis. 2.7. W zażaleniu na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...] r. skarżący podniósł ponownie, że nie wie za co otrzymał mandat i nadal nie otrzymał blankietów z jego czytelnym podpisem. Dodał, że Prokurator Rejonowy w B. do dnia złożenia zażalenia nie nadał biegu sprawie. 2.8. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach postanowieniem z [...] r., nr [...] utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. z [...] r. W uzasadnieniu podtrzymał argumenty zawarte w rozstrzygnięciu organu I instancji. 3.1. W skardze do tutejszego Sądu zobowiązany po raz kolejny podniósł, że nie wie za co otrzymał mandat oraz nie otrzymał blankietów z jego czytelnym podpisem. Dodał, że Prokurator Rejonowy nadal nie nadał biegu tej sprawie. 3.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe argumenty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. 4. Zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, a zatem skarga podlega oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2022 r. poz. 329, ze zm.). 5. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że prawidłowo organy przyjęły, iż w niniejszej sprawie miał zastosowanie stan prawny obowiązujący do 29 lipca 2020 r. Ustawa z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2019 r. poz. 2070) znowelizowała przepisy u.p.e.a., w tym art. 33 tej ustawy. Jednak zgodnie z art. 13 ust. 1 ustawy nowelizującej, do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 (czyli na podstawie u.p.e.a.) i niezakończonych przed dniem wejścia w życie ustawy nowelizującej (czyli przed dniem 30 lipca 2020 r.), stosuje się przepisy dotychczasowe. Obecnie, od 20 lutego 2021 r., to jest od wejścia w życie kolejnej nowelizacji u.p.e.a. (ustawą z dnia 4 lipca 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2019 r. poz. 1553), zgodnie z art. 26 § 3a pkt 1 u.p.e.a. wszczęcie postępowania egzekucyjnego następuje z chwilą doręczenia wniosku o wszczęcie egzekucji administracyjnej i tytułu wykonawczego organowi egzekucyjnemu, jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym. Obowiązujące do 19 lutego 2021 r. przepisy u.p.e.a. nie regulowały momentu wszczęcia postępowania egzekucyjnego, tym niemniej w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. wyrok NSA z 22 października 2019 r., II FSK 3825/17) utrwalił się pogląd, że postępowanie egzekucyjne wszczynane jest wcześniej niż sama egzekucja. Za datę wszczęcia postępowania egzekucyjnego należało przyjąć dzień doręczenia organowi egzekucyjnemu przez wierzyciela, wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym, a jeśli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, dzień wystawienia przezeń tytułu wykonawczego (art. 61 § 1 i 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.). W tej sprawie, postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego wystawionego w dniu [...] r. przez Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O., wszczęto przed 30 lipca 2020 r. Wierzyciel przekazał tytuł wykonawczy do organu egzekucyjnego w dniu [...] r. Postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone w dniu wydania kontrolowanego przez Sąd postanowienia. Należało więc w tym przypadku stosować przepisy ustawy egzekucyjnej, w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. 6. Zgodnie z art. 33 § 1 u.p.e.a., w brzmieniu obowiązującym do dnia 29 lipca 2020 r., podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie postępowania egzekucyjnego mogą być: 1) wykonanie lub umorzenie w całości albo w części obowiązku, przedawnienie, wygaśnięcie albo nieistnienie obowiązku; 2) odroczenie terminu wykonania obowiązku albo brak wymagalności obowiązku z innego powodu, rozłożenie na raty spłaty należności pieniężnej; 3) określenie egzekwowanego obowiązku niezgodnie z treścią obowiązku wynikającego z orzeczenia, o którym mowa w art. 3 i 4; 4) błąd co do osoby zobowiązanego; 5) niewykonalność obowiązku o charakterze niepieniężnym; 6) niedopuszczalność egzekucji administracyjnej lub zastosowanego środka egzekucyjnego; 7) brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, o którym mowa w art. 15 § 1; 8) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego; 9) prowadzenie egzekucji przez niewłaściwy organ egzekucyjny; 10) niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a., w sprawie prowadzonego postępowania egzekucyjnego zobowiązanemu przysługują zarzuty z art. 33 § 1 u.p.e.a., wnoszone w terminie 7 dni od daty otrzymania odpisu tytułu wykonawczego. O tym także informuje pouczenie zawarte w formularzu tytułu wykonawczego. Jak już wspomniano, odpis tytułu wykonawczego Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w O. z [...] r. doręczono zobowiązanemu [...] r. Wniesione przez zobowiązanego w dniu 21 sierpnia 2020 r. zarzuty nieistnienia dochodzonego obowiązku podlegały rozpatrzeniu w trybie art. 34 § 1 u.p.e.a., a więc przez organ egzekucyjny, po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, z tym, że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 § 1 pkt 1-5 i 7 u.p.e.a., stanowisko wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążące. W myśl natomiast § 4 tego artykułu, organ egzekucyjny po otrzymaniu ostatecznego postanowienia wierzyciela w sprawie zarzutów, wydaje postanowienie w sprawie zgłoszonych zarzutów, a jeżeli zarzuty są uzasadnione - o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. 7.1. Sąd podziela stanowisko organów, że zgłoszony przez zobowiązanego i rozpatrzony – przez pryzmat art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. - zarzut nieistnienia dochodzonego obowiązku, jest niezasadny. W piśmie stanowiącym zarzuty oraz jego załączniku, jak również w skardze do Sądu, zobowiązany podnosi, że nie wie za co otrzymał mandat oraz nie otrzymał blankietu ze swoim czytelnym podpisem. 7.2. Wobec powyższego Sąd stwierdza, że akta sprawy dają podstawę do wniosku, iż mandat karny kredytowany seria i nr [...] w kwocie [...] zł, nałożono na skarżącego w dniu [...] r. w postępowaniu mandatowym, w wyniku interwencji funkcjonariuszy Komisariatu [...] Policji w B.. Z pisma Komendanta Miejskiego Policji z B. wynika, że [...] r. została podjęta interwencja policyjna, której przedmiotem była awantura [...] nietrzeźwych mężczyzn, w tym skarżącego. Wskutek tego skarżący został ukarany mandatem kredytowanym [...] nr [...], za czyn z art. 51 § 2 Kodeksu wykroczeń. Po przyjęciu podpisu, blankiet mandatu został wręczony ukaranemu (skarżącemu). Mandatem, jednak serii [...] nr [...], także za czyn z art. 51 § 2 Kodeksu wykroczeń został ukarany jednocześnie drugi ze sprawców, któremu również wydano blankiet mandatu. W dniu 28 maja 2020 r. do Komendy Miejskiej Policji w B. trafiła korespondencja skarżącego, w której podniósł, że posiada mandat karny nr [...]. Komendant wobec tego wskazał, że najprawdopodobniej po zakończeniu interwencji w dniu [...] r, pomiędzy skarżącym, a drugim ukaranym doszło do zamiany mandatów. Skarżącemu przekazano bowiem kopię mandatu karnego serii [...] nr [...]. 7.3. Dalej Sąd zauważa, że zgodnie z art. 98 § 1 pkt 2 k.p.w. w postępowaniu mandatowym można nakładać grzywnę w drodze mandatu karnego kredytowanego, wydawanego ukaranemu za potwierdzeniem odbioru. Poza tym, co istotne, stosownie do art. 98 § 3 k.p.w. zdanie trzecie, mandat staje się prawomocny z chwilą pokwitowania jego odbioru przez ukaranego. Jedynym przewidzianym w Kodeksie postępowania w sprawach o wykroczenia sposobem podważenia prawomocnego mandatu karnego jest jego uchylenie (por. M. Rogalski [w:] A. Kiełtyka, J. Paśkiewicz, A. Ważny, M. Rogalski, Kodeks postępowania w sprawach o wykroczenia. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2022, art. 101). Stanowi o tym art. 101 k.p.w. Zgodnie z tym przepisem: "§ 1. Prawomocny mandat karny podlega niezwłocznie uchyleniu, jeżeli grzywnę nałożono za czyn niebędący czynem zabronionym jako wykroczenie albo na osobę, która popełniła czyn zabroniony przed ukończeniem 17 lat, albo gdy ustawa stanowi, że sprawca nie popełnia wykroczenia z przyczyn, o których mowa w art. 15-17 Kodeksu wykroczeń. Uchylenie następuje na wniosek ukaranego, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego złożony nie później niż w terminie 7 dni od uprawomocnienia się mandatu lub na wniosek organu, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, albo z urzędu. § 1a. Prawomocny mandat karny podlega uchyleniu w trybie określonym w § 1, jeżeli grzywnę nałożono wbrew zakazom określonym w art. 96 § 2. Podlega on również uchyleniu, gdy grzywnę nałożono w wysokości wyższej niż wynika to z art. 96 § 1-1b, z tym że w takim wypadku jedynie w części przekraczającej jej dopuszczalną wysokość. § 1b. Prawomocny mandat karny podlega uchyleniu w każdym czasie na wniosek ukaranego, jego przedstawiciela ustawowego lub opiekuna prawnego lub na wniosek organu, którego funkcjonariusz nałożył grzywnę, albo z urzędu, jeżeli: 1) Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności z Konstytucją, ratyfikowaną umową międzynarodową lub z ustawą przepisu prawnego, na podstawie którego została nałożona grzywna tym mandatem; 2) potrzeba taka wynika z rozstrzygnięcia organu międzynarodowego działającego na mocy umowy międzynarodowej ratyfikowanej przez Rzeczpospolitą Polską. § 2. Uprawniony do uchylenia prawomocnego mandatu karnego jest sąd właściwy do rozpoznania sprawy, na którego obszarze działania została nałożona grzywna. W przedmiocie uchylenia mandatu karnego sąd orzeka na posiedzeniu. W posiedzeniu ma prawo uczestniczyć ukarany, organ, który lub którego funkcjonariusz nałożył grzywnę w drodze mandatu, albo przedstawiciel tego organu oraz ujawniony pokrzywdzony. Przed wydaniem postanowienia sąd może zarządzić stosowne czynności w celu sprawdzenia podstaw do uchylenia mandatu karnego. § 3. Uchylając mandat karny nakazuje się podmiotowi, na rachunek którego pobrano grzywnę, zwrot uiszczonej kwoty. § 4. W razie wydania ponownego rozstrzygnięcia w sprawie, w której uchylono prawomocny mandat karny, nie można orzec na niekorzyść obwinionego, jeżeli uchylenie mandatu nastąpiło z przyczyn wskazanych w § 1b." 7.4. Sąd stwierdza, że z akt sprawy nie wynika, aby mandat karny nakładający na skarżącego grzywnę, która podlega egzekucji, został uchylony. Co więcej, skarżący nie powołuje się na taką okoliczność. W tym stanie rzeczy, nie można twierdzić, że egzekwowany obowiązek nie istnieje. Przeciwnie, obowiązek ten istnieje, jako że na skarżącego funkcjonariusz Policji nałożył egzekwowaną grzywnę mandatem karnym kredytowanym, którego odbiór skarżący (ukarany) potwierdził podpisem. W aktach sprawy znajduje się kopia mandatu serii [...] nr [...]. Wynika z niej, że nałożono go na skarżącego Potwierdza to m.in. jego numer PESEL, adres zamieszkania i wreszcie podpis, którego autentyczności nawet nie zakwestionowano. Kwestia (ewentualnego) fizycznego dysponowania przez skarżącego blankietem mandatu nałożonym na innego uczestnika zdarzenia, nie ma w tej mierze znaczenia. Zresztą, jak wynika z powołanego wyżej pisma Komendanta Miejskiego Policji w B., nie można wykluczyć, że skarżący z drugim ukaranym po prostu zamienili się blankietami mandatów. Dopóki zatem, w obrocie prawnym znajduje się prawomocny mandat karny nakładający na skarżącego egzekwowaną grzywnę, dopóty egzekwowany obowiązek istnieje - w rozumieniu art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. 8. Z tych powodów skarga została oddalona.