I SA/Gl 864/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Randak po rozpoznaniu w dniu 9 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] Nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy; K.J. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że ma troje dzieci, którymi opiekuje się jego żona. Z tych względów w chwili obecnej prowadzi zarówno swoją działalność, jak i tą, która należy do jego małżonki. Łączny dochód z tego tytułu to średnio 5.000,00 zł miesięcznie. Dalej podał, że spłaca kredyt hipoteczny na nieruchomość mieszkalną w kwocie 370.000,00 zł z miesięczną ratą w kwocie 2.400,00 zł. Z tego powodu jego rodzina żyje skromnie, zaś w niniejszej sprawie pozostaje ofiarą działalności innych podmiotów. Zaznaczył, że jest pod opieką [...], a wdrożenie egzekucji pozbawi jego rodzinę dochodu i może spowodować zaprzestanie spłaty kredytu, co w konsekwencji doprowadzi do utraty domu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, zawartego w druku PPF, wynika, że skarżący tworzy gospodarstwo domowe wraz z żoną i trójką małoletnich dzieci. Wnioskujący nie posiada zasobów pieniężnych. Jego majątek – zgodnie z treścią oświadczenia – stanowi 1/6 udziału w domu (skarżący zajmuje 76 m2). W tych ramach oświadczył nadto, że posiada "dom w budowie", zaś działka na której jest posadowiony, należy do jego żony. Do posiadanych składników majątkowych o wartości powyżej 3000 euro zaliczył samochód ciężarowy marki STAR (rok prod. 2000) o wartości 15.000,00 zł, który służy mu do wykonywanej działalności gospodarczej. W rubryce "dochód miesięczny brutto" skarżący zdeklarował kwotę 5.000,00 zł brutto z tytułu prowadzonych działalności gospodarczych. W wyniku analizy ww. oświadczenia, pismem z dnia 18 października 2011 r., Referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia danych zawartych we wniosku poprzez: 1. wykazanie za pomocą kopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym: gaz, woda, energia elektr., telefon; koszty ubezpieczenia; aktualny nakaz płatniczy podatku od nieruchomości itp.) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; w tych ramach należało dodatkowo wskazać kto i w jakiej wysokości partycypuje w ponoszeniu rzeczonych opłat; dodatkowo należało przedstawić dokumenty potwierdzające zapłatę ww. należności np. potwierdzenia przelewu, wpłaty gotówkowe, inne; w przypadku występowania zaległości z tytułu tychże wydatków należało przedstawić aktualne zaświadczenia właściwych podmiotów potwierdzające tę okoliczność; 2) przedłożenie wyciągów i wykazów ze wszystkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i pozostałe osoby pozostające/zameldowane (zamieszkałe) w gospodarstwie domowym, w tym rozliczeniowo-oszczędnościowych oraz gospodarczych (obsługujących prowadzoną działalność gospodarczą), obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich sześciu miesięcy oraz dokumentów dotyczących lokat i kont. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie likwidacji któregokolwiek z nich – stosowne zaświadczenie wystawione przez bank lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; 3) udokumentowanie wysokości wszelkich dochodów – należało w tym celu nadesłać zaświadczenia o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; zaświadczenia winny zawierać adnotację o sposobie wypłaty środków (np. przelew bankowy, wypłata gotówką, inne) – ten punkt wezwania dotyczył wszystkich domowników pozostających w gospodarstwie domowym; dla udokumentowania dochodów z działalności gospodarczej należało nadesłać kopie dokumentów księgowych obrazujących wynik finansowy prowadzonej przez skarżącego i jego żonę działalności gospodarczej w okresie ostatnich sześciu miesięcy, w tym przede wszystkim księgi przychodów i rozchodów (pełna wersja z opisem zdarzeń gospodarczych), deklaracji VAT, raportów kasowych; w tych ramach należało nadto nadesłać aktualną ewidencję środków trwałych i wartości niematerialnych prowadzonej działalności; 4) przedłożenie kopii zeznań podatkowych za lata 2009-2010, złożonych przez skarżącego oraz pozostałe osoby przebywające w gospodarstwie domowym; 5) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w P. przy ul. [...] oraz nadesłanie zaświadczenia właściwej jednostki samorządu terytorialnego wskazującego na wszystkie osoby zameldowane pod tym adresem; 6) wykazanie tytułu prawnego do nieruchomości położonej w D. przy ul. [...]; 7) wykazanie okoliczności podnoszonej we wniosku, tj. spłaty umowy kredytu hipotecznego w ratach miesięcznych 2400 zł; w tych ramach należało nadesłać dokumentację, która potwierdziłaby wysokość uiszczanej raty oraz przedmiot zabezpieczenia tejże umowy; 8) udokumentowanie okoliczności podniesionej w druku PPF, tj. "dom w budowie, działka jest własnością żony"; w tych ramach należało wykazać tytuł prawny do działki (określający m.in. jej wielkość) oraz nadesłać kopie kart z dziennika budowy, na których zawarte są ostatnio dokonane wpisy. Odpowiadając na przytoczone wyżej wezwanie strona wnioskująca nadesłała plik dokumentów, w tym: informacje o rachunkach bankowych posiadanych w A z dnia 9 listopada 2011 r. (wynika z niej, że skarżący i jego żona posiadają w tym banku po dwa rachunki, w tym osobisty i firmowy; oba rachunki zostały objęte zajęciami komorniczymi); wyciągi z rzeczonych rachunków bankowych za okres od 31 maja 2011 r. do 31 października 2011 r.; oświadczenie wnioskodawcy z dnia 8 listopada 2011 r., z którego wynika, że "szacunkowo wszystkie koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego miesięcznie wynoszą: koszty wyżywienia – 2500 zł, koszty ubrań chemii gosp. dom – 500 zł" (skarżący zaznaczył przy tym, że w przypadku choroby dzieci koszty te ulegają zwiększeniu); umowę oraz harmonogram spłaty kredytu na kwotę 371.910,00 zł (miesięczna rata w kwocie 2.405,40 zł); zeznanie o wysokości uzyskanego przychodu - PIT-28, z którego wynika, że M.J. uzyskała w 2010 r. łączny przychód po odliczeniach z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie 178.863,00 zł. Do akt sprawy złożono nadto: umowy najmu, na podstawie których skarżący ma prawo dysponowania nieruchomościami na potrzeby prowadzonej przez niego działalności; kopię zeznania PIT-36, z którego wynika, że K.J. w 2010 r. uzyskał dochód po odliczeniu dochodu zwolnionego, strat i składek na ubezpieczenie społeczne w kwocie 89.332,16 zł z tytułu pozarolniczej działalności gospodarczej. Na potrzebę rozpoznania wniosku nadesłano także: fakturę prognozującą zużycie gazu (należność za dwa miesiące wynosi 75,44 zł; punkt poboru gazu wskazano na nieruchomość położoną w S. przy ul. [...], zaś nabywcę: J.K., ul. [...] dz. [...],[...] S. fakturę dokumentującą zakup energii elektrycznej (prognoza na pięć miesięcy – 455,64 zł; punkt odbioru oznaczono jako nieruchomość położoną w S. przy ul. [...]; nabywcą jest M.J., której adres jest tożsamy z adresem odbioru energii); fakturę dokumentującą wysokość opłat za wodę oraz odprowadzenie ścieków na łączną kwotę 204,31 zł (punkt odbioru oznaczono jak w ww. fakturach); umowę o kredyt dokumentującą zakup ratalny sprzętu RTV-AGD na kwotę 4.610,95 (miesięczna rata w kwocie 258,20 zł); akt notarialny dokumentujący, że K.J. jest w 1/6 współużytkownikiem wieczystym działki gruntu o pow. 540 m2 i jednocześnie w 1/6 części współwłaścicielem nieruchomości na niej posadowionych; akt notarialny dokumentujący zawarcie w dniu 27 stycznia 2010 r. umowy majątkowej małżeńskiej i umowy o podział majątku wspólnego pomiędzy skarżącym i jego żoną (wynika z niej, że prawo własności nieruchomości o pow. 966 m2, na której skarżący i jego żona budują dom należy do M.J.); umowy o świadczenie usług przedszkolnych wraz z dowodem wpłaty za żywienie (121 zł/miesiąc za jedno dziecko); paragony fiskalne dokumentujące zakup medykamentów za łączną kwotę 215,57 zł; wyciąg z ewidencji środków trwałych, z której wynika, na stanie firmy (na dzień 2 września 2011 r. – data ostatniego wpisu) pozostaje: beton do wylewki, pręty żebrowane BST 500 S oraz samochód ciężarowy marki MAN rok prod. 2000. W nadesłanej dokumentacji źródłowej znalazły się nadto wydruki z podatkowej księgi przychodów i rozchodów firm: B M.J. (dalej: "1") i C K.J. (dalej: "2"). Z zestawienia obrotów z 2011 r. wynika, że firma 1 przyniosła we wrześniu dochód w kwocie 10.606,65 zł (narastająco, od początku roku 2011 r., dochód ten wyniósł 61.735,76 zł; dochód w sierpniu br. – 3.936,05 zł). Z zestawienia firmy 2 wynika odpowiednio: 14.625,26 zł; 83.022,27 zł oraz 20.004,70 zł. W dniu 21 listopada 2011 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wpłynęło pismo procesowe skarżącego, w którym zastrzegł na wstępie, iż znane mu są konsekwencje podawania fałszywych informacji oraz oświadczył, że nie był karany za składanie fałszywych zeznań. W dalszej kolejności zeznał, co następuje: "- dom w budowie jest gotowy do zamieszkania i powoli przewozimy meble, sadzę że do 25-11-2011 zamieszkamy w nim - dzięki pomocy ojca żony - pożyczka w wysokości 26 700 zł na prace wykończeniowe. - dziennik budowy jest w posiadaniu kierownika budowy i mam kłopot ze skontaktowaniem się z nim. - z żoną M.J. mieszkamy razem we wspólnym gospodarstwie i to aktualnie żona ponosi wszelkie koszty utrzymania. - ze względów finansowych tj. utraty płynności zakończyłem działalność gospodarczą z dniem (31.10.2011 r. tzn. od sierpnia 2011 r. wszystkie moje dochody wpływały na konto Urzędu Skarbowego w Z.. Łączna kwota zajęcia to około 49 000 zł z czego 39 171,55 zł to dochody z działalności a około 10 000 zł to zwrot różnicy w stawce VAT za materiały budowlane. - w wyniku zajęcia wynagrodzenia z działalności ma zaległości z tytułu podatku VAT za 08-2011 w kwocie 6321 zł oraz za 09-2011 w kwocie 2951 zł, podatku dochodowego za 08-2011 w kwocie 3478 zł oraz za 09-2011 w kwocie 2455zł , składek na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne w kwocie 2522,28 zł, leasingu samochodu marki FORD w kwocie 4820 zł, dzierżawy terenu i biura pod działalność w kwocie 1685 zł, usługi telekomunikacyjne w kwocie 1385 zł - zeznanie podatkowe za 2009 rok wykorzystywałem przy udzielaniu kredytu na budowę domu i zgubiłem i niezwłocznie doślę zaświadczenie z Urzędu Skarbowego o osiągniętych dochodach. - posiadam również nieuregulowane zobowiązanie w stosunku do firmy montującej drzwi wewnętrzne w kwocie 9200 zł (koszt drzwi i montażu), lecz usługa ta nie została zakończona ze względu na moje problemy finansowe. - dla spłaty wielu zobowiązań w miesiącu sierpniu 2011 sprzedałem samochód marki Citroen Berlingo - zobowiązania dotyczyły zarówno zobowiązań wynikających z działalności firmy jak i budowy domu." W dalszej części pisma z dnia 21 listopada 2011 r. (data nadania) skarżący oświadczył, że "sytuacja [jego] rodziny jest bardzo ciężka, tylko dzięki wsparciu rodziny i niewielkim przychodom gotówki z działalności żony jesteśmy jakoś w stanie powiązać koniec z końcem, lecz zaległości żony też ciągle rosną i sądzę, że na dłuższą chwilę sytuacja ta nie ma prawa bytu. Zajęcie konta firmowego żony zasiliło konto Urzędu Skarbowego w Z. w kwotę około 4500 zł. Z informacji żony wynika, że ma zaległości w stosunku do Urzędu Skarbowego w Z. 1378 zł PIT-5,102 zł PIT-4 oraz Urzędu Skarbowego w D. w kwocie 2960 zł z tytułu VAT-7. Zobowiązanie w stosunku do dostawców towarów przekroczyły kwotę 21000 zł a za dzierżawę zalega podnajmującemu kwotę około 1700 zł za miesiące październik i listopad 2011 roku." Postanowieniem z dnia 30 listopada 2011 r. referendarz sadowy odmówił przyznania skarżącemu prawa pomocy. W uzasadnieniu swego rozstrzygnięcia wskazał na brak korelacji pomiędzy oświadczeniem skarżącego, a stanem faktycznym wynikającym z dokumentów źródłowych. Zauważone przez niego i szczegółowo wypunktowane w uzasadnieniu postanowienia niespójności, zasadniczo wpłynęły na negatywne rozstrzygniecie wniosku K.J. Niezależnie od powyższego zdaniem Referendarza, nie sposób sytuacji materialnej skarżącego postrzegać w kategoriach socjalnych standardów utrzymania. Wytknięto także, iż skarżący świadomy obowiązku ponoszenia kosztów sądowych, wyzbywał się środków pieniężnych z zamiarem przerzucenia obowiązku ponoszenia tychże kosztów na Skarb Państwa. W terminowo złożonym sprzeciwie od ww. orzeczenia Referendarza, pełnomocnik skarżącego wniósł o jego zmianę i zwolnienie skarżącego od wpisu w całości. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił pominięcie, iż w przedstawionym stanie faktycznym, uiszczenie wpisu od skargi w całości byłoby dla skarżącego nadmiernym obciążeniem finansowym i pociągałoby za sobą znaczny uszczerbek utrzymania koniecznego jego i jego rodziny. W uzasadnieniu podano, iż K.J. nie posiada środków na uiszczenie wpisów w wysokości określonej rozporządzeniem. Stan majątkowy przedstawiony w oświadczeniu jest zgodny ze stanem rzeczywistym. Z Urzędem Skarbowym podatnik posiada zawarty układ ratalny, którego przydzielenie związane było właśnie z jego trudną sytuacją materialną. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozważył co następuje. Na wstępie stwierdzić należy, iż z uwagi na skutecznie wniesiony sprzeciw postanowienie referendarza, przeciwko któremu został on wniesiony utraciło moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlegała rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Konsekwencja taka wynika bowiem z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a. Rozpoznanie wniosku strony o przyznanie prawa pomocy (zgodnie z wskazaniem strony wniosek ten obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych) sprowadza się do ustalenia czy w niniejszej sprawie spełniona jest przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym- obejmującym zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego- może być przyznane osobie fizycznej, która wykaże, że uiszczenie pełnych kosztów postępowania skutkowałoby uszczerbkiem koniecznego utrzymania wnioskodawcy i jego rodziny. Odnosząc tę regulację do niniejszej sprawy stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał, iż w jego sytuacji zachodzi przesłanka do uwzględnienia wniosku. Należy przede wszystkim odnotować brak spójności pomiędzy oświadczeniem skarżącego, złożonym na druku urzędowego formularza, a stanem faktycznym wynikającym z dokumentów źródłowych. Powyższe nie zostało usunięte przez skarżącego nawet po otrzymaniu postanowienia Referendarza sądowego pomimo, że bezpośrednią przyczyną odmowy przyznania przez niego prawa pomocy, był właśnie brak korelacji zaistniały między oświadczeniem złożonym przez skarżącego, a nadesłanymi dokumentami źródłowymi. Otóż skarżący zeznał, że miesięczny budżet jego gospodarstwa domowego, wynosi miesięcznie 5.000,00 zł brutto. Tymczasem z dokumentów źródłowych wynika, że dochód ten stanowi kwotę około 16.100,00 zł (średnia z dziewięciu miesięcy). W miesiącu, w którym skarżący wypełnił urzędowy formularz jego wniosku, dochód w jego gospodarstwie domowym wyniósł 23.940,75 zł. Nadto, nie dość wiarygodne wydaje się być oświadczenie skarżącego, iż budowa jego domu została wstrzymana na okres jednego roku z uwagi na brak środków. W tych ramach należy odnotować, że karty z dziennika budowy, nie wpłynęły do Sądu do dnia dzisiejszego. Z kolei w dniu 1 czerwca 2011 r. A S.A. uruchomił na rzecz skarżącego transzę kredytu na prace wykończeniowe i przyłącza w kwocie 77.500,00 zł. Odnotować także należy, że odpowiadając na wezwanie do wykazania wydatków ponoszonych z tytułu utrzymania gospodarstwa domowego, skarżący nadesłał dokumenty potwierdzające dostawę mediów do obiektu usytuowanego w S. przy ul. [...], a nie do nieruchomości, którą wskazano w druku PPF jako adres zamieszkania, tj. P., ul. [...]. Na podstawie zgromadzonych dokumentów nie sposób zaprzeczyć teorii, że nieruchomość oznaczona nr działki [...] lub nr [...] (patrz np. faktura VAT nr [...] z dnia 20 października 2011 r.), bądź nr [...] (patrz faktura VAT nr [...] z dnia 19 października 2011 r. to ta sama nieruchomość, w której skarżący zamieszkuje wraz z żoną i dziećmi i w której znajduje się jego "centrum życiowe." W tym stanie rzeczy, z uwagi na brak spójności oświadczeń skarżącego dotyczących jego sytuacji majątkowej z dokumentacją źródłową uznać należało, że skarżący nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Powyższe uniemożliwia faktyczną ocenę rzeczywistych możliwości płatniczych skarżącego i ustalenie, czy rzeczywiście jego sytuacja uzasadnia przyznanie mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Tymczasem na osobie ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedstawienia sytuacji materialnej w taki sposób, aby nie powstały wątpliwości co do wiarygodności złożonych oświadczeń. W konsekwencji uznać należy, iż oświadczenia składane prze stronę w nn. postępowaniu wpadkowym nie posiadają znamiona dokładności, o której mowa jest w art. 252 ppsa. Jeśli ocena sytuacji życiowej wnioskującego o przyznanie prawa pomocy nie jest do końca jasna, wobec uchylania się strony od złożenia jednoznacznych wyjaśnień, sąd ani referendarz nie są zobowiązani do prowadzenia dochodzeń (por. postan. WSA w Gd. z 14 listopada 2005 r. I SA/Gd 140/04), bowiem sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy (por. postan. NSA z 31 marca 2005 r. I FZ 63/05). Ciężar dowodu spoczywa, bowiem na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca powinien przekonać Sąd o zasadności przyznania mu prawa pomocy poprzez przedstawienie dowodów i wyjaśnienie wszelkich wątpliwości. Poza tym co zostało wskazane powyżej, godzi się stwierdzić, iż prawo pomocy ma zastosowanie wyłącznie do osób znajdujących się w bardzo złej sytuacji materialno – bytowej. Z kolei przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, o którym mowa w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z dnia 19 czerwca 2008 r. sygn. akt II FZ 240/08), a tego rodzaju okoliczności w odniesieniu do wnioskodawcy nie stwierdzono, biorąc pod uwagę chociażby rzeczywiste dochody w gospodarstwie domowym skarżącego w sierpniu 2011 r. tj. w okresie kiedy wnioskodawca próbował przerzucić obowiązek ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa, czy też ponoszone wydatki (chociażby transakcja zakupu z dnia 1 sierpnia 2011 r. na kwotę 3.047,00 zł w sklepie MEDIA MARKT). Wypada nadto podkreślić - odnosząc się do kredytu hipotecznego, spłacanego przez skarżącego - iż w orzecznictwie sądowoadministracyjnym utrwalił się pogląd, że zobowiązania cywilnoprawne nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez wnioskodawcę postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby i jej rodziny zostałby przerzucony na pozostałych współobywateli (por.: postanowienia NSA z dnia 28 stycznia 2011 r. sygn. akt I FZ 8/11, Lex nr 740977, z dnia 12 kwietnia 2011 r. sygn. akt II FZ 97/11 oraz z dnia 21 czerwca 2011 r. sygn. akt II GZ 326/11 - niepubl.). To oznacza, iż spłata zobowiązań cywilnoprawnych, a do takich należy bez wątpienia zaliczyć kredyt hipoteczny, nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami postępowania sądowego. Wyżej wskazane okoliczności wskazują, iż w przedmiotowej sprawie nie może zatem znaleźć zastosowanie instytucja stanowiąca wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości, obowiązująca w procedurach sądowych w tym w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zatem na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., działając w oparciu o art. 260 tej ustawy, odmówiono przyznania skarżącemu prawa pomocy.