I SA/Gl 916/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Madej, Sędziowie WSA Bożena Suleja-Klimczyk, Anna Tyszkiewicz-Ziętek (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 7 grudnia 2016 r. sprawy ze skargi R. G. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi uchyla zaskarżone postanowienie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. na podstawie art. 17, 18, 21 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych - (tj. Dz. U z 2015 r. poz. 1659) oraz art. 163 § 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz.U. z 2015 r., poz.613) odmówiło przywrócenia R.G. terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza S. z dnia [...]r. nr [...]w przedmiocie określenia opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia wskazano na wstępie, że pismem z dnia 14 maja 2016 r. (otrzymanym w dniu 24 maja 2016 r.) R.G. (dalej: wnioskodawca, strona) wniósł o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji Burmistrza S. z dnia [...]r. nr [...]. Wniosek swój uzasadnił złym stanem zdrowia, nasilającymi się objawami chorobowymi, jak również przekonaniem, że skoro Gmina nie kwestionuje terminu do wniesienia odwołania to znaczy, że "wszystko jest w porządku". Dalej organ odwoławczy podał, że postanowieniem z dnia [...]nr [...]Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. stwierdziło uchybienie terminu do wniesienia odwołania od wspomnianej wyżej decyzji organu I instancji z dnia [...]r. Następnie zacytowano art.162 Ordynacji podatkowej, który stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Przepisy § 1-3 stosuje się do terminów procesowych (§ 4). Wobec przywołanej regulacji organ odwoławczy stwierdził, że przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy w jego uchybieniu, co należy uprawdopodobnić. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się że "przy ocenie okoliczności sprawy o przywrócenie terminu należy przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy, aby nie wprowadzać do stosunków procesowych elementu niepewności. Chodzi o to, aby z jednej strony nie doprowadzać do pochopnego przywracania terminu, z drugiej zaś, aby na skutek nadmiernej surowości nie zamknąć stronie drogi do obrony jej praw. Do okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu zalicza się np. przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar" (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 1 lutego 2012 r., sygn. akt III SA/Gl 972/11, LEX nr 1146040). Dokonując oceny, czy strona dopuściła się uchybienia terminowi bez swej winy, należy zatem wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności faktyczne i ocenić winę według obiektywnych mierników staranności. Brak winy można przyjąć tylko wtedy, gdy wnioskodawca nie mógł przezwyciężyć przeszkody w zachowaniu terminu, nawet za pomocą największego w danych warunkach wysiłku. Przykładowo choroba poświadczona zaświadczeniem lekarskim nie jest okolicznością wystarczającą do uprawdopodobnienia braku winy. Trzeba ponadto uprawdopodobnić, że rodzaj choroby uniemożliwiał dokonanie czynności (np. napisanie odwołania) oraz że nie istniała możliwość skorzystania z pomocy domowników lub innych osób przy jej dokonaniu (np. przy nadaniu pisma w urzędzie pocztowym). Odnosząc powyższe do okoliczności faktycznych niniejszej sprawy organ odwoławczy wskazał, że wnioskodawca dołączył do wniosku orzeczenie o [...] stopniu niepełnosprawności wydane w dniu 27 czerwca 2011 r. na stałe oraz zaświadczenie o stanie zdrowia z dnia 5 czerwca 2015 r. Z orzeczenia o niepełnosprawności wynika, iż wnioskodawca jest zdolny do pracy w warunkach chronionych, nie wynika natomiast, aby w okresie, w którym upływał termin do wniesienia odwołania był hospitalizowany, czy z jakiś innych powodów niezdolny do nadania odwołania. Choroba, na którą powołała się strona, tj. m.in. choroba sercowo-astmatyczna czy też zaburzenia snu nie stanowią przeszkody do sporządzenia i nadania odwołania. Jednocześnie organ odwoławczy podkreślił, iż wnioskodawca dwukrotnie nie odebrał awizowanej przesyłki zawierającej decyzję organu I instancji. Zdaniem organu II instancji "sam fakt występowania choroby skarżącego za przywróceniem terminu nie przemawia, przy zastosowaniu obiektywnego miernika wymaganej staranności, do stwierdzenia braku winy w uchybieniu terminu. Nie wynika bowiem z niego automatycznie, że dana osoba znalazła się w sytuacji nagłej i nie mogła posłużyć się pomocą innych osób (w szczególności domownika lub pełnomocnika, sąsiada, osoby obcej, skorzystać z pomocy odpłatnej). Fakt choroby nie jest równoznaczny z niemożnością dokonania czynności procesowej przez zainteresowanego i nadania pisma przez pocztę osobiście lub przez osobę trzecią, bądź wynajęty podmiot (tak wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 19 września 2006 r., sygn. akt II OSK1087/05; z dnia 15 lipca 2009 r., sygn. akt II OSK 1162/08; z dnia 31 stycznia 2012 r., sygn. akt II OSK 2175/10; z dnia 21 marca 2012 r., sygn. akt II GSK 278/11)". Wobec powyższego organ odwoławczy stwierdził, iż zły stan zdrowia, na który powołuje się odwołujący, a także przedłożone orzeczenie o stopniu niepełnosprawności nie stanowią o braku winy w uchybieniu terminu do wniesienia odwołania. Strona nie wypełniła zatem przesłanki z art. 162 § 1 Ordynacji podatkowej, bowiem nie uprawdopodobniła, że uchybienie terminowi nastąpiło bez jej winy. Organ odwoławczy zwrócił jednocześnie uwagę, że strona we wniosku wskazuje, iż w dniu 25 września 2015 r. po zasięgnięciu informacji telefonicznej odebrała decyzję z Gminy. Z treści wniosku można wywnioskować, iż uczyniła to osobiście jeszcze przed upływem terminu do wniesienia odwołania, co również wskazuje na brak należytej staranności i winę strony w uchybieniu terminu. Nadto, cytując treść art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, zgodnie z którym podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, organ odwoławczy zauważył, że wskazywany przez stronę stan chorobowy i niepełnosprawność mają charakter permanentny. Trudno zatem określić kiedy i czy w ogóle ustała przyczyna wskazywana przez stronę, ponieważ jej istnienie do chwili obecnej nie stanowiło przeszkody do składania m.in. rozpatrywanego wniosku czy też uprzednio złożonej skargi. Jednocześnie zauważono, że wnioskodawca odwołanie od decyzji organu I instancji nadał w urzędzie pocztowym w dniu 6 października 2015 r., natomiast wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia tego odwołania dopiero po upływie ok. 8 miesięcy, tj. w dniu 16 maja 2016 r. W tym stanie rzeczy organ odwoławczy stwierdził, że przesłanka z art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej nie została przez stronę spełniona, co również uzasadnia odmowę uwzględnienia przedmiotowego wniosku. W skardze na powyższe postanowienie, skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, skarżący wniósł o: "odrzucenie i oddalenie go w całości jako uwłaszczające godności obywatela wolnej R.P w oparciu o mylne uzasadnienie". W uzasadnieniu skargi na wstępie skarżący zarzucił, że organ odwoławczy nie podał wszystkich argumentów podniesionych we wniosku o przywrócenie terminu (napisanym na polecenie WSA) i pominął zasadniczy argument, iż poczta polska nie dostarczyła mu tego dokumentu ani zawiadomienia o jego odbiorze. Oświadczył, że na skutek swojej interwencji pismo o odwołaniu otrzymał bez udziału poczty w dniu 25 września 2015 r. i nie uchybił terminowi odwołania. Dalej odniósł się do wywodów organu, w których wskazano, że strona nie była hospitalizowana i nie udowodniła ani nie uprawdopodobniła za pomocą zaświadczenia o stanie zdrowia, że rodzaj choroby uniemożliwiał napisanie i nadanie odwołania w terminie. W tym kontekście wskazał, że nie zna wykazu chorób, które zdaniem organu uprawdopodobniłyby, że nie mógł napisać i nadać odwołania (którego nie otrzymał). Podniósł, że organ odwoławczy nie jest uprawniony do oceny stanu zdrowia i powinien na tę okoliczność powołać biegłego. Jednocześnie zauważył, że nie jest zobowiązany do ujawniania szczegółów dotyczących jego schorzenia, a przedłożone przez niego zaświadczenie potwierdza, że jest inwalidą ruchu, niezdolnym okresowo do pełnienia ról społecznych, a o swojej chorobę pisał do Gminy w trakcie postępowania. Skarżący podkreślił także, iż w odwołaniu jasno i dobitnie oświadczył, że mieszka sam i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, a mimo to organ wskazuje w zaskarżonym postanowieniu na obowiązek skorzystania z pomocy domowników. Strona nie ma także sąsiadów, którzy mogliby napisać jej odwołanie, to raczej oni korzystają z pomocy skarżącego w tym zakresie, a na odpłatną pomoc nie ma środków finansowych. Zdaniem skarżącego Gmina, wiedząc o jego niepełnosprawności winna zadbać o doręczenie w sposób szczególny. Strona wyraziła także przekonanie, że "ponownie w dość w trudnym momencie staję i byłem uprzednio stawiany, kiedy SKO napisało w swoim odwołaniu iż moje pismo późniejsze odwołanie w tej sprawie nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Jak w takich okolicznościach miałem wnosić o przywrócenie terminu? Skarżący stwierdził także, iż "otrzymując na skutek mojej interwencji poza pocztą dec. Gminy i SKO dotrzymałem terminowi. O przywrócenie terminów napisałem zgodnie z wnioskiem WSA i pisanie przez SKO nie ma w sensie rzekomego 8-miesicznego opóźnienia i tu też żadnego uzasadnienia". W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje. Skarga wymagała uwzględnienia. Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1647) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stwierdzenie zatem, iż zaskarżone postanowienie wydano z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy obliguje Sąd do uchylenia zaskarżonego orzeczenia na art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.). Poddanym kontroli Sądu w niniejszej sprawie rozstrzygnięciem z dnia [...] r. organ odwoławczy odmówił skarżącemu przywrócenia terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...]r. określającej wysokość opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Zgodnie z art. 6 q ust. 1 ustawy z dnia 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. Dz.U. z 2016 r., poz. 250) w sprawach dotyczących opłat za gospodarowanie odpadami komunalnymi stosuje się przepisy ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa, z tym że uprawnienia organów podatkowych przysługują wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta. Art. 162 Ordynacji podatkowej stanowi, że w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy (§ 1). Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin (§ 2). Przywrócenie terminu do złożenia podania przewidzianego w § 2 jest niedopuszczalne (§ 3). Przepisy § 1-3 stosuje się do terminów procesowych (§ 4). Dla przywrócenia terminu konieczne jest zatem kumulatywne spełnienie czterech przesłanek, a mianowicie: 1) uchybienie terminowi, 2) złożenie przez zainteresowanego wniosku o przywrócenie terminu w określonym terminie, 3) uprawdopodobnienie braku winy wnioskującego w uchybieniu terminowi oraz 4) dokonanie czynności, dla której termin jest przewidziany. Omawiana instytucja może być zastosowana wyłącznie na wniosek osoby, która dokonała czynności procesowej z naruszeniem terminów ustawowych. Podanie, o którym mowa w cytowanym wyżej art. 162 § 2 Ordynacji podatkowej, które wszczyna postępowanie w tej materii musi spełniać wymogi formalne, które określa art. 168 § 2 i 3 tej ustawy. Wspomniane wymogi minimalne, które powinno spełniać każde podanie obejmują określenie żądania, wskazanie osoby, od której pochodzi podanie, adres tej osoby oraz jej podpis. Wskazanie osoby, od której pochodzi podanie, jej adresu oraz złożenie podpisu pozwalają organowi podatkowemu na zidentyfikowanie podmiotu, od którego pochodzi podanie. Dopiero złożenie podpisu pod treścią podania oznacza, że mamy do czynienia z uzewnętrznionym oświadczeniem woli bądź też wiedzy określonej osoby, która złożyła podpis. Brak takiego podpisu oznacza tyle, że określona w treści podania osoba nie złożyła takiego oświadczenia. Złożenie niepodpisanego wniosku oznacza, że określona w jego treści osoba nie złożyła oświadczenia woli w nim wyrażonego. Brak formalny złożonego podania (takim brakiem jest nieopatrzenie podania podpisem) do czasu jego prawidłowego usunięcia czyni podanie bezskutecznym. Tym samym uniemożliwia przystąpienie do załatwienia sprawy inicjowanej złożonym wnioskiem i w konsekwencji rozstrzygnięcie zawartego w nim żądania. Organ właściwy do rozpatrzenia wniosku zobowiązany jest wezwać w trybie art. 169 § 1 o.p. do podpisania złożonego przez niego podania. Nie czyniąc tego narusza wskazany przepis w sposób, który może mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonuje bowiem rozpatrzenia wniosku co do meritum, mimo że wniosek bez podpisu był bezskuteczny (por. m.in. wyrok WSA w Warszawie, z dnia 29 lipca 2009 r., sygn. akt III SA/Wa 437/09, LEX nr 556608 oraz wyrok NSA z dnia 1 marca 2016 r., sygn. akt II FSK 50/14, LEX nr 2036764, dostępne także na stronie: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że znajdujące się w aktach sprawy pismo z dnia 14 maja 2016 r. zawierające wniosek o przywrócenie terminu do wniesienia odwołania od decyzji organu I instancji z dnia [...]r. nie jest podpisane. Podpis pod podaniem jest – jak wyżej wykazano - obligatoryjnym elementem pisma. Brak tego elementu może spowodować negatywne konsekwencje dla strony dopiero w przypadku, gdy strona na wezwanie organu nie uzupełni tego braku formalnego. Tymczasem w niniejszej sprawie organ odwoławczy nie dostrzegł tego istotnego braku podania i nie wezwał strony w trybie art. 169 § 1 Ordynacji podatkowej do uzupełnienia wniosku o przywrócenie terminu. Mając zatem na uwadze, że "dla rozpatrzenia w trybie art. 163 o.p. wniosku zawierającego braki formalne, konieczne jest uprzednie wyeliminowanie tych braków w trybie przewidzianym w art. 169 o.p." (por. wyrok NSA z dnia 27 lutego 2014 r., sygn. akt II FSK 692/12, LEX nr 1447061), czego w niniejszej sprawie zaniechano, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uchylił zaskarżone postanowienie, uznając odniesienie się do zarzutów skargi za przedwczesne. Sąd nie orzekał o kosztach postępowania, gdyż skarżącemu przyznano w tym zakresie prawo pomocy.