I SA/Gl 92/08

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy Prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 czerwca 2008 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny, oddalając zażalenie skarżącej na przywołane wyżej orzeczenie, podkreślił, że w ramach poprzedniego postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca nie wskazała nawet przybliżonej kwoty, jaka przeznaczana jest przez jej męża w ramach świadczenia alimentacyjnego, w tym w szczególności na wskazane przez skarżącą wydatki córek i zakup artykułów spożywczych. Zauważono, że sąd administracyjny I instancji słusznie wskazał, iż fakt obciążenia domu skarżącej kredytem hipotecznym oraz obciążenie zajęciem komorniczym samochodu marki Peugeot Pullman, nie powoduje automatycznie, jakoby skarżąca nie była w stanie uiścić należnego w sprawie wpisu sądowego od skargi. NSA podkreślił dalej, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - dalej w skrócie: P.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (z uzasadnienia postanowienia z dnia 28 października 2008 r. sygn. akt II FZ 344/08). W konsekwencji wskazanych wyżej orzeczeń skarżąca uiściła należny w tej sprawie wpis sądowy od skargi w kwocie 1.548,00 zł. W dniu 17 lutego 2010 r. do Naczelnego Sądu Administracyjnego za pośrednictwem sądu I instancji wpłynęła skarga kasacyjna K.G. od wyroku sądu z dnia 17 listopada 2009 r., mocą którego oddalono jej skargę w tej sprawie. W treści skargi kasacyjnej pełnomocnik skarżącej wplótł wniosek o zwolnienie jej od obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od tejże skargi. Jednocześnie wniosek ten został złożony na urzędowym druku PPF, z którego wynika szerszy zakres żądania, tj. zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach tego wniosku zaakcentowano, że skarżąca od czterech lat nie osiąga żadnych dochodów. Nie posiada przy tym możliwości spieniężenia majątku ze względu na ustanowioną hipotekę na nieruchomości. Skarżąca dodała nadto, że jej córka jest chora na [...] typu I. Choroba ta jest nieuleczalna i wymagająca całodobowej kontroli. Dodatkowo córka ma [...]. W obu przypadkach niezbędne są częste wizyty lekarskie i coroczne pobyty w szpitalu. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżąca przebywa w gospodarstwie domowym wraz z dwiema córkami. Jej majątek stanowi dom o pow. 170 m2 obciążony kredytem hipotecznym. Skarżąca zaakcentowała, że w jej małżeństwie wyłączono ustrój wspólności majątkowej. Pismem z dnia 25 lutego 2010 r. referendarz sądowy wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przez: 1) wykazanie za pomocą kserokopii stosownych dokumentów (np. rachunki, faktury za media, w tym gaz, energia elektryczna, wodę, telefon; koszty ubezpieczenia, podatku od nieruchomości, inne) jakiego rzędu kwoty aktualnie obciążają miesięcznie budżet domowy z tytułu stałych opłat związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego; należy nadto wskazać w jakim zakresie do ponoszenia tych opłat przyczynia się Z.G.; w tych ramach należy również wykazać wysokość miesięcznych obciążeń z tytułu kredytu hipotecznego (np. za pomocą układu ratalnego bądź umowy z bankiem); 2) nadesłanie wyciągów lub wykazów z posiadanych przez skarżącą i pozostałych osób będących w gospodarstwie domowym rachunków bankowych, w tym oszczędnościowo-rozliczeniowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, 3) nadesłanie kserokopii zeznania podatkowego na potrzebę podatku dochodowego od osób fizycznych za rok 2008 i 2009 r.(jeśli zostało sporządzone) albo zaświadczenia właściwego naczelnika urzędu skarbowego, iż zeznania takie nie zostały złożone, 4) nadesłanie aktualnego zaświadczenia właściwych organów wymieniającego wszystkie osoby zameldowane w budynku przy ul. [...] w K., 5) wykazanie obciążeń finansowych ujawnionych w druku PPF związanych z chorobą córki; 6) złożenie wyjaśnień co do posiadanych uprzednio udziałów w A Sp. z o.o. W przypadku ich dalszego posiadania należy udokumentować ich aktualną wartość, a w razie ich zbycia – przedłożyć kopię tytułu prawnego w oparciu, o który nastąpiło przeniesienie ich własności; 7) złożenie wyjaśnień co do posiadanego uprzednio samochodu marki Peugeot Pullman 807 ST. Jeżeli w dalszym ciągu jest w posiadaniu skarżącej to należy oszacować miesięczne koszty jego użytkowania; 8) wykazanie kwoty jaką Z.G. przekazuje miesięcznie na utrzymanie skarżącej i jej córek. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie skarżąca wyjaśniła, że ani ona, ani jej małoletnie córki nie posiadają kont rachunkowych, jak również oszczędnościowo-rozliczeniowych. Wskazała dalej, że udziały w firmie A zostały przez nią zbyte, co dokumentuje kopia aktu notarialnego jak również rozliczenie podatku dochodowego PIT-38 za 2009 r. (łączna wartość nominalna udziałów w kwocie 10.000,00 zł sprzedano za kwotę 500 zł; transakcji dokonano w dniu 22 grudnia 2009 r.). Samochód marki Peugeot został sprzedany w listopadzie 2008 r. Połowa uzyskanej kwoty z jego sprzedaży pokryła koszty sądowe (wpisy sądowe, uzasadnienia orzeczeń itp.). Reszta została wykorzystana na uregulowanie bieżących rachunków, utrzymania oraz spłatę rat kredytu hipotecznego. Skarżąca podniosła nadto, że działalność gospodarcza męża nie przynosiła spodziewanych dochodów i sytuacja zmusiła go do zlikwidowania prowadzonej kawiarni. Znalezienie nowego lokalu i przygotowanie go do rozpoczęcia działalności to czas bez żadnych wpływów gotówki. Choroba, która wymusiła zabieg [...] opóźniła rozpoczęcie nowej działalności a co się z tym wiąże zwiększyła kłopoty finansowe jej rodziny. K.G. uszczegółowiła, że miesięczne koszty leczenia jej córki stanowią kwotę co najmniej 260,00 zł. Dodatkowo niezbędne są wydatki związane z zakupem innych medykamentów. Do pisma skarżącej dołączono dokumentację medyczną jej córki i męża. Z nadesłanej przy piśmie dokumentacji źródłowej wynika nadto, że w nieruchomości przy ul. [...] zameldowane są trzy osoby, tj. skarżąca z córkami. Stałe udokumentowane miesięczne wydatki ponoszone w jej gospodarstwie stanowią kwotę 1.024,59 zł (w tym: opłata za usługi na drodze wewnętrznej, ubezpieczenie, podatek od nieruchomości, opłata z tytułu użytkowania wieczystego gruntu, koszty wywozu śmieci, koszty dostawy wody i odprowadzenia ścieków, dostawa gazu, usługi telekomunikacyjne u dwóch operatorów). Dodatkowo skarżąca ponosi wydatki związane z ratą kredytu i w marcu 2010 r. jest zobowiązana z tego tytułu do uiszczenia kwoty 1.236,41 zł. W dokumentacji źródłowej przedłożono nadto dwa polecenia zapłaty za dostawę energii elektrycznej, w tym na kwotę 732,96 zł z terminem płatności do 5 lutego 2010 r. i z terminem płatności do 5 sierpnia 2010 r. na kwotę 399,88 zł. Mając powyższe na uwadze, zważono, co następuje: W punkcie wyjścia należy podkreślić, że prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 czerwca 2008 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy rozstrzygając obecnie złożony wniosek przez pryzmat przesłanek płynących z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy w pierwszej kolejności zbadać, czy doszło w tej sprawie do zmiany okoliczności stanowiących podstawę oceny dokonanej przy uprzednim wniosku o przyznanie prawa pomocy. Art. 165 P.p.s.a. dopuszcza bowiem możliwość uchylenia bądź zmiany postanowienia niekończącego postępowanie w sprawie wszak wyłącznie wskutek zmiany okoliczności stanowiących podstawę oceny sądu przy podejmowaniu pierwotnego orzeczenia. Bez tej zmiany nie istnieje możliwość uchylenia czy zmodyfikowania prawomocnego orzeczenia. Zmiana okoliczności sprawy stanowi jedyną, ale bardzo istotną barierę w modyfikowaniu prawomocnych przecież postanowień sądu administracyjnego. Bez tego warunku uznanie przez ustawodawcę postanowień niekończących postępowania w sprawie za prawomocne nie miałoby właściwie żadnego znaczenia dla prawa. Orzeczenia te mogłyby być zmieniane i uchylane w każdej sytuacji pomimo istnienia tych samym okoliczności prawnych i faktycznych, jakie istniały przy ich wydaniu. Z kolei przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy", zgodnie z utrwalonym dotychczas orzecznictwem, rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08 Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09 niepubl.). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Godzi się odnotować, że doszło w tej sprawie do zmiany okoliczności, które miały jednakże marginalny wpływ na zajęte uprzednio stanowisko w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy. Otóż wykazano obecnie, że skarżąca sprzedała posiadane przez nią udziały w A Sp. z o.o. w K. Co istotne, udziały te zostały zbyte za kwotę stanowiącą zaledwie 5 % ich wartości nominalnej. Nie sposób też przyjąć, że zmiana ta miała negatywny wpływ na zdolność płatniczą skarżącej, wszak nastąpiło po jej stronie przysporzenie majątkowe w postaci 500 zł. Trzeba w tym miejscu ponownie podkreślić, że "zmiana okoliczności sprawy" to tylko taka zmiana, która dotyczyć będzie okoliczności leżących u podstaw odmowy przyjętej w ramach poprzedniego wniosku, uzasadniająca zarazem przeciwne rozstrzygnięcie tej kwestii (por. postanowienie NSA z dnia 14 stycznia 2010 r. sygn. akt I FZ 411/09, dotyczące innego wniosku K.G. o przyznanie prawa pomocy). Kolejną, deklarowaną przez skarżącą zmianą okoliczności jaka zaistniała w tej sprawie jest sprzedaż samochodu osobowego marki Peugeot Pullman, wszak okoliczności tej nie udokumentowano, co należało negatywnie ocenić na obecnym etapie postępowania. Wielokrotnie zwracano w tej sprawie, jak i w ramach innych postępowań z wniosków skarżącej, że inicjatywa dowodowa w postępowaniu z wniosku o prawo pomocy leży po stronie wnioskodawcy, o czym świadczy użycie sformułowania "gdy wykaże" w treści art. 246 § pkt 2 P.p.s.a. (patrz np. postanowienie NSA z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 229/09). . Nie można natomiast uznać za omawianą tutaj "zmianę okoliczności" wskazanie przez skarżącą przybliżonej kwoty, którą jej mąż łoży na utrzymanie dzieci. Już w ramach poprzednio rozpoznanego wniosku skarżąca powoływała się na tę okoliczność, wszak konsekwentnie unikała wskazania konkretnej wysokości tych świadczeń. Zmianą okoliczności nie będzie również fakt pozostawania przez skarżącą bez pracy przez dłuższy okres czasu oraz choroba jej córki. Taki stan rzeczy jest podtrzymaniem dotychczasowego status quo. W wyniku poczynionych wyżej rozważań należy stwierdzić, że nie doszło w tej sprawie do zmian okoliczności, które uzasadniłyby przeciwne rozstrzygnięcie kwestii prawa pomocy. Należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że w ramach poprzedniego postanowienia w przedmiocie prawa pomocy Sąd zauważył, iż celowym w tym przypadku "byłoby wygospodarowanie z dochodów małżonka skarżącej środków, pozwalających na uiszczenie wpisu sądowego, będącego jedyną opłatą sądową, do której uiszczenia na obecnym etapie sprawy obowiązana jest strona." W wyniku tej konstatacji, po oddaleniu przez Naczelny Sąd Administracyjny zażalenia skarżącej na postanowienie sądu administracyjnego I instancji, mąż skarżącej uiścił wymagany w tej sprawie wpis sądowy od skargi. Referendarz sądowy podtrzymuje zajęte uprzednio stanowisko w tym względzie. Sąd kasacyjny utrzymał bowiem podnoszony w tej sprawie pogląd orzecznictwa, iż przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej (z uzasadnienia postanowienia NSA z dnia 28 października 2008 r. sygn. akt II FZ 344/08, k. nr 109 akt niniejszej sprawy). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że "obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Podkreślenia wymaga w tej sytuacji, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami" (z uzasadnienia postanowienia z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Sąd nawiązując do argumentacji K.G. podkreślił jeszcze, że skarżąca błędnie przyjmuje, że rozdzielność majątkowa małżeńska zwalnia jej męża z pomocy finansowej w zakresie prowadzonego postępowania sądowego. Trzeba w tym miejscu zwrócić uwagę, że skarżąca nie złożyła w tej sprawie jakichkolwiek dokumentów źródłowych na poparcie tezy, że sytuacja finansowa jej męża uległa pogorszeniu. Z kolei należny wpis sądowy od skargi kasacyjnej, do uiszczenia którego skarżąca jest teraz zobowiązana, jest o połowę mniejszy od wpisu sądowego od skargi. Mając na uwadze poczynione wyżej spostrzeżenia, rozpoznający wniosek uznał, że brak jest podstaw do tego aby zastosować wobec skarżącej wyjątek jakim niewątpliwie jest instytucja przyznania prawa pomocy. W związku z powyższym na podstawie art. 165 P.p.s.a. i art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.