I SA/Gl 951/17

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi B. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego C. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osoby trzeciej za zobowiązania w podatku od środków transportowych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, B. S. uiścił należną opłatę sądową i jednocześnie zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z wnioskiem o ustanowienie adwokata. W motywach wniosku zawartego na druku PPF z dnia 27 września 2017 r. skarżący nawiązał do merytorycznych aspektów sprawy. B. S. oświadczył, iż jest człowiekiem schorowanym, podlegającym stałemu monitoringowi placówek medycznych, przyjmującym na stałe przepisane medykamenty. W dalszej kolejności, uzupełniając brak formalny tego wniosku poprzez złożenie go na urzędowym formularzu, skarżący rozszerzył pierwotny zakres i wystąpił również o zwolnienie od kosztów sądowych. W treści oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach zeznał, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe. Nie posiada żadnego majątku za wyjątkiem akcji oszacowanych na kwotę 522 zł, będących przedmiotem zajęcia w drodze czynności egzekucyjnych. Na dochód skarżącego składają się: świadczenie rentowe w kwocie 854 zł netto oraz wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.350,00 zł netto. Do stałych miesięcznych wydatków zaliczył: opłaty za mieszkanie (500 zł), koszt zakupu lekarstw (200 zł), koszty przejazdów (110 zł). Do wniosku dołączono dokumentację medyczną skarżącego, wskazującą na konieczność odbycia zabiegu operacyjnego. Skarżący nadesłał nadto dokumenty wskazujące na toczące się wobec niego postępowanie egzekucyjne, w którym łączna kwota długu wynosi 317.764,24 zł. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego do uzupełnienia wniosku, skarżący nadesłał dokumentację źródłową oraz pismo z dnia 3 listopada 2017 r., w którym wyjaśnił, że on sam nie posiada tytułu prawnego do lokalu, w którym mieszka. Lokal ten należy do J. R.-S., która w nim na stałe przebywa. Skarżący korzysta z mieszkania przez około 3-4 dni w miesiącu. W oparciu o wskazane przez niego kwoty, jak również mając na uwadze nadesłaną w tym zakresie dokumentację, ustalono, że w ujęciu globalnym koszty te sprowadzają się do kwoty około 534,86 zł, z czego połowę finansuje skarżący. W chwili obecnej dochód z tytułu renty skarżący otrzymuje w drodze przekazu pocztowego, zaś wynagrodzenie z tytułu zatrudnienia jest mu przekazywane w gotówce w kasie pracodawcy (łącznie 2.222,53 zł netto). Wydatki na lekarstwa skarżący oszacował na kwotę 210 zł miesięcznie. Dochód brutto skarżącego wyniósł w 2016 r. 42.361,09 zł. Po rozpoznaniu wniosku zważono, co następuje: Wniosek B. S. nie zasługuje na uwzględnienie. Przede wszystkim podkreślić trzeba na wstępie, że za uwzględnieniem wniosku nie mogło przemawiać jego uzasadnienie, które nawiązuje do merytorycznych aspektów sprawy administracyjnej. Rozpoznający wniosek nie stracił oczywiście z pola widzenia tych okoliczności stanu faktycznego, które dotyczą przerzucenia na skarżącego odpowiedzialności za zobowiązania Spółki, w której był prezesem i obszernych pokładów negatywnych emocji z tym związanych. Nie mniej jednak na etapie wpadkowego postępowania w przedmiocie prawa pomocy, jakakolwiek ocena sytuacji majątkowej strony przez pryzmat przedmiotu sprawy sądowoadministracyjnej, przed merytoryczną oceną zarzutów skargi dokonaną przez Sąd, jest niedopuszczalna. Co więcej, nie stracono z pola widzenia sprawy o sygn. akt I SA/Gl 12/16, w której skarżącemu przyznano prawo pomocy w pełnym zakresie, na podstawie postanowienia z dnia 28 kwietnia 2016 r. Trzeba jednakże zwrócić uwagę, że od tamtego czasu doszło do istotnej zmiany okoliczności faktycznych związanych z zatrudnieniem skarżącego, co w istotny sposób przełożyło się na jego możliwości finansowe (poprzedni dochód miesięczny stanowił kwotę 849 zł, w chwili obecnej jest to kwota 2.222,53 zł). Stosownie do treści art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 1369 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Wyjątek od obowiązku partycypacji w kosztach sądowych przewiduje art. 239 omawianej ustawy, który jednakowoż nie ma zastosowania w tym przypadku. B. S. zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata (patrz rubryka nr 4 druku PPF), a co za tym idzie, o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w rozumieniu art. 245 § 2 P.p.s.a. Wniosek taki, na gruncie art. 243 § 1 P.p.s.a. może być rozpoznany przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Zgodnie zatem z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym, czyli w świetle art. 245 § 2 przywołanej ustawy obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie pokryć jakichkolwiek kosztów postępowania. Wziąwszy więc pod uwagę przytoczoną wyżej przesłankę zastosowania dobrodziejstwa procesowego, jakim jest przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, w konfrontacji ze zgromadzonym materiałem źródłowym uznano, że B. S. nie zasługuje na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę, że wraz ze złożeniem wniosku w tej sprawie, skarżący uiścił wymagany wpis sądowy, wnosząc jednocześnie wyłącznie o ustanowienie adwokata. Taki stan rzeczy pozwala przyjąć, że tak naprawdę intencją skarżącego było wyłącznie uzyskanie wsparcia profesjonalnego pełnomocnika. Fakt uiszczenia opłaty sądowej wyklucza samo przez się spełnienie przesłanki o braku jakichkolwiek środków finansowych na pokrycie kosztów sądowych, a to powoduje, że prawo pomocy nie może być tutaj przyznane w zakresie całkowitym. Pozostałe okoliczności stanu fcznego nie pozwalają na uwzględnienie wniosku nawet przez pryzmat przesłanki płynącej z treści art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, np. poprzez ustanowienie adwokata. Taki stan rzeczy jest wynikiem zbilansowania gospodarstwa domowego skarżącego. Przyjęto bowiem, że dochód skarżącego stanowi kwotę 2.222,53 zł netto, zaś deklarowane przez niego stałe wydatki to kwota 477,43 zł [(534,86/2)+210]. Należy jednakowoż zastrzec, iż w uznaniu rozpoznającego wniosek, pula środków pieniężnych, która w znacznej jej części może być przeznaczona na partycypację w kosztach sądowych, stanowi w tym przypadku de facto kwotę 2.012,53 zł. Nie mogą bowiem na korzyść wniosku skarżącego przemawiać, skądinąd udokumentowane, okoliczności partycypowania w kosztach utrzymania gospodarstwa domowego. Na gruncie zgromadzonego w tej sprawie materiału źródłowego nie sposób przypisać wnioskującemu takiego obowiązku przede wszystkim dlatego, że nie posiada tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego. Powinność taka nie wynika zatem w tym konkretnym przypadku ani z regulacji Kodeksu cywilnego dotyczących stosunków własności i praw rzeczowych ograniczonych, ani z regulacji Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Partycypacja w rzeczonych kosztach jest – zdaniem rozpoznającego – jedynie przejawem dobrej woli wnioskującego, co dyskwalifikuje go w charakterze beneficjenta prawa pomocy. Rozważania takie przyjęto na gruncie deklaracji skarżącego, iż prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, oraz że J. R.-S. nie jest jego małżonką. W obliczu przybliżonej wyżej argumentacji, przesądzającej o odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy, należy jedynie marginalnie wspomnieć, że w orzecznictwie przyjmuje się, iż dla oceny zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy, w części dotyczącej ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika, kluczowe znaczenie ma etap postępowania sądowego, w którym taki wniosek został zgłoszony. W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2005 r. (sygn. akt II OZ 818/05) wyrażono pogląd, że na wstępnym etapie postępowania sądowego brak jest podstaw, ażeby ustanowić na rzecz skarżącego adwokata, mając na względzie także fakt, że sąd I instancji nie jest związany granicami skargi i jest zobligowany do badania zgodności z prawem zaskarżonego aktu lub bezczynności z urzędu, co może powodować uwzględnienie skargi nawet przy jej wadliwym sformułowaniu oraz znikomej aktywności strony skarżącej w procesie przed sądem administracyjnym. Nadto w myśl art. 6 P.p.s.a. sąd administracyjny powinien udzielać stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz pouczać ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań. O braku konieczności udziału pełnomocnika we wstępnym stadium postępowania Sąd kasacyjny orzekł także w innych sprawach (przykładowo można wskazać na postanowienia z dnia 17 grudnia 2012 r., sygn. akt II FZ 970/12 i z dnia 29 listopada 2012 r.; wszystkie trzy postanowienia są dostępne w bazie orzeczeń na stronie internetowej http://orzecznia.nsa.gov.pl). Z tych też powodów, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i 2 w związku z art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.