I SA/Gl 998/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Bożena Miliczek – Ciszewska, , , po rozpoznaniu w dniu 28 września 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi Z. H. (H.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym p o s t a n a w i a odmówić przyznania prawa pomocy. WSA/post.1 - sentencja postanowienia Z. H. (dalej: skarżący) wnosząc do Wojewódzkiego Sądu administracyjnego w Gliwicach skargę na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K., oznaczoną w sentencji niniejszego postanowienia, wniósł o przyznanie mu prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. Prawomocnym postanowieniem starszego referendarza sądowego z dnia 1 października 2014 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy, wskazując w szczególności, iż nie podał on wszystkich wymaganych informacji odnośnie swojego stanu posiadania, wysokości wydatków związanych z prowadzeniem gospodarstwa domowego oraz dotyczących źródeł finansowania wydatków. Kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy skarżący złożył w piśmie z dnia 29 maja 2015 r., wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. Trzeci wniosek, również dotyczący zwolnienia od kosztów sądowych, skarżący zawarł w zażaleniu na postanowienie z dnia 15 czerwca 2015 r. mocą którego odrzucono jego wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. Obydwa ostatnio wymienione wnioski przybrały sformalizowaną formę w ramach nadesłanego następnie przez skarżącego urzędowego formularza PPF. W stosownych rubrykach tego formularza skarżący podkreślił, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, prowadzącą samotnie gospodarstwo domowe. Wskazał, że jest współwłaścicielem w 1/3 domu o powierzchni 112 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 0,5 ha. Nadesłał jednocześnie zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w J. z którego wynika, że jako osoba bezrobotna od dnia 7 stycznia 2015 r. nie posiada prawa do zasiłku. W piśmie z dnia 6 sierpnia 2015 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie: 1) zaświadczenia wymieniającego wszystkie osoby zameldowane pod adresem miejsca zamieszkania skarżącego oraz ewentualne wyjaśnienie, jakie relacje rodzinne i osobiste łączą te osoby ze skarżącym; 2) dokumentów wskazujących wysokość wszelkich dochodów uzyskiwanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, w szczególności zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, honorariów i innych należności oraz świadczeń z okresu ostatnich sześciu miesięcy; 3) kopii zeznań podatkowych w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2014 złożonych przez skarżącego oraz przez inne osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym; 4) wyciągów z wszelkich rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i przez osoby pozostające z nim w gospodarstwie domowym, obrazujących ich stan oraz wszystkie operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, a także dokumentów dotyczących lokat. W przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt zaświadczenie wystawione przez bank, informujące o wysokości zajęć i sposobie ich spłaty w okresie ostatnich trzech miesięcy, w tym o środkach, którymi posiadacz rachunku może dysponować; 5) zaświadczenia wystawionego we właściwym urzędzie pracy zawierającego informację o proponowanych skarżącemu możliwościach zatrudnienia; 6) kopii decyzji przyznających skarżącemu pomoc społeczną; 7) dokumentu wskazującego tytuł prawny, na podstawie którego skarżący korzysta z nieruchomości będącej jego miejscem zamieszkania, np. kopii umowy najmu, odpisu księgi wieczystej itp.; 8) kopii faktur lub rachunków obrazujących aktualną wysokość wydatków związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz dokumentów potwierdzających zapłatę tych należności lub wysokość ewentualnych zaległości w tym zakresie. Odpowiadając na wezwanie skarżący nadesłał jedynie pismo z dnia 18 sierpnia 2015 r., w którym podał, że w jego miejscu zamieszkania zameldowani są: teściowa, córka z zięciem i syn. Aktualnie zaś w nieruchomości tej zamieszkuje wyłącznie teściowa, która ze swojej emerytury pokrywa wydatki związane z utrzymaniem domu mieszkalnego, do których zaliczył opłaty z tytułu: wody (70 zł), energii elektrycznej (200 zł), podatku od nieruchomości (około 700 zł rocznie), koszt zakupu lekarstw (250 zł) oraz środki czystości (150 zł) i wydatki związane z korzystaniem z telewizji, telefonów oraz Internetu (około 250 zł). Zauważył, że pozostałe środki pieniężne przeznaczane są na wyżywienie oraz na "inne wydatki". Skarżący zastrzegł jednocześnie, że nie tworzy z teściową wspólnego gospodarstwa domowego i w związku z tym nie musi podawać wysokości jej emerytury, ani żądać od niej żadnych środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych związanych z jego udziałem w sprawie. Skarżący oświadczył również, że nie posiada zeznań podatkowych, gdyż jest osobą bezrobotną. Podniósł dalej, że mając na uwadze przepisy o ochronie danych osobowych nie może ujawniać danych osób, które są zameldowane w jego domu, a które jednakże tam nie mieszkają. W dalszej części pisma skarżący zarzucił referendarzowi sądowemu oraz Sądowi, że jego sprawa jest zbędnie przedłużana między innymi poprzez wezwania do złożenia dodatkowych dokumentów. Postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. starszy referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Uzasadniając przyjęte rozstrzygnięcie zaznaczył on przede wszystkim, że skarżący w dalszym ciągu nie przedstawił dokumentacji źródłowej, obrazującej jego sytuację materialną, poprzestając wyłącznie na swoim oświadczeniu, dotyczącym wydatków w gospodarstwie domowym. Od powyższego postanowienia referendarza sądowego skarżący wniósł w terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu skupił się w istocie na zarzutach sformułowanych pod adresem referendarza sądowego, który rozpoznawał jego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wymaga wyjaśnienia, że w rozpatrywanym przypadku zastosowanie ma art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), następnie powoływanej jako: P.p.s.a. Przepis ten stanowi, że w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zaznaczyć dalej należy, że wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, czyli o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, podlega uwzględnieniu, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 245 § 3 P.p.s.a.). Podkreślić następnie trzeba, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach a mianowicie wówczas, kiedy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. Na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania oceniającego do zasadności zgłoszonego żądania. To bowiem strona ma przekonać Sąd, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 listopada 2012 r., sygn. akt I FZ 429/12, LEX nr 1247073). W orzecznictwie akcentuje się, że udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 29 października 2008 r., sygn. akt VII SA/Wa 1486/08, LEX nr 521933). W rozpatrywanej sprawie przedstawiony stan faktyczny nie daje podstaw do uznania, że zostały spełnione przesłanki przyznania skarżącemu prawa pomocy. Przede wszystkim należy podkreślić, że oprócz zaświadczenia z dnia 31 lipca 2015 r. o zarejestrowaniu w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku, skarżący nie nadesłał jakiegokolwiek dokumentu źródłowego. Wezwany w trybie art. 255 P.p.s.a. do uzupełnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, poprzestał on jedynie na własnym oświadczeniu dotyczącym wydatków w gospodarstwie domowym. Oświadczenie takie nie jest wystarczające do uznania, że skarżący znajduje się w sytuacji, uzasadniającej przyznanie mu wyjątkowego przywileju procesowego jakim jest zwolnienie od kosztów sądowych. Nie sposób bowiem uznać, aby Sąd zdecydował o sfinansowaniu ze środków publicznych udziału skarżącego w postępowaniu sądowoadministracyjnym, opierając się na niepełnych i nieudokumentowanych danych. W orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że "w przypadku, gdy sąd, w celu uzyskania pełniejszego obrazu sytuacji rodzinnej i majątkowej wnioskodawcy, wzywa go do złożenia dodatkowych oświadczeń czy dokumentów źródłowych, tj. korzysta z trybu przewidzianego w art. 255 P.p.s.a., wnioskodawca powinien uczynić zadość takiemu wezwaniu, a nie może go realizować wybiórczo czy w sposób niedokładny, a tym bardziej ignorować. Uchylając się od pełnej współpracy z sądem w wyjaśnianiu niejasności związanych z rzeczywistymi możliwościami finansowymi, wnioskodawca powinien mieć świadomość, że ponosi w ten sposób ryzyko stwierdzenia przez sąd, że nie wykazał spełniania przesłanek przyznania prawa pomocy wskazanych w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a." (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 lipca 2014 r., sygn. akt II GZ 393/14, LEX nr 1495223). "Brak zaspokojenia żądania sądu w przedmiocie przedłożenia dowodów uznanych przez ten sąd za niezbędne w celu przyznania prawa pomocy prowadzi do niewykazania przez stronę istnienia tych przesłanek, co w konsekwencji uzasadnia odmowę przyznania prawa pomocy" (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 października 2014 r., sygn. akt I FZ 388/14, LEX nr 1528774). Zauważyć następnie należy, że w rozpatrywanej sprawie skarżący stwierdził, iż pod jego adresem zamieszkania zameldowani są córka i zięć, syn oraz teściowa. Stwierdził przy tym, że nie tworzy wspólnego gospodarstwa domowego wraz z teściową, ale równocześnie oświadczył, że pokrywa ona wszelkie wydatki związane z tym gospodarstwem, w tym wydatki na wyżywienie, lekarstwa, środki czystości czy media. W istocie zatem przyjąć można, że wyżej wymienione osoby a w szczególności teściowa, która według oświadczenia skarżącego jest zameldowana w jego miejscu zamieszkania (a nadto, jak wynika z akt sprawy, odbiera niekiedy adresowaną do niego korespondencję jako "dorosły domownik") współkształtują (bądź potencjalnie mogą współkształtować) sytuację finansową skarżącego. Odnośnie sytuacji majątkowej tych osób skarżący nie udzielił jednak żadnych szczegółowych wyjaśnień ani nie przedłożył jakichkolwiek dokumentów źródłowych. Podkreśla się natomiast w orzecznictwie, że w sytuacji, w której strona twierdzi, że nie może samodzielnie ponieść kosztów postępowania, konieczne jest zbadanie, czy również przy pomocy bliskich nie jest w stanie tego uczynić (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lipca 2009 r., sygn. akt I FZ 262/09, LEX nr 552223). Reasumując, w rozpatrywanej sprawie skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji warunkującej przyznanie mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Mając to na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. oraz art. 260 tej ustawy Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.