II SA/Gl 103/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi U. K. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego w kwestii wniosku skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, skarżąca zwróciła się o zwolnienie od kosztów sądowych. Z treści formularza wynika, że samotnie prowadzi gospodarstwo domowe zamieszkując w lokalu o pow. 50 m2. Źródłem utrzymania się skarżącej jest świadczenie emerytalne w wysokości 2089 zł netto miesięcznie. Wnioskodawczyni podkreśliła, że spłaca zaciągnięty kredyt oraz wpiera finansowo niepełnosprawnego wnuka. Na wezwanie referendarza sądowego skarżąca nadesłała dokumentny obrazujące wysokość jej dochodu oraz poziom miesięcznych wydatków. Z nadesłanych dokumentów wynika m.in., że miesięczna rata zaciągniętej pożyczki wynosi 162,28 zł, opłata za wodę -69,75 zł, opłata za telefon - 39,90 zł, podatek od nieruchomości - 300 zł na rok, ubezpieczenie 65,40 zł. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 9 kwietnia 2015 r. oddalono wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Od powyższego postanowienia skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata wniosła w ustawowym terminie sprzeciw. W jego uzasadnieniu wskazała, że z uwagi na swoją sytuację materialną, nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i swoich bliskich, co uzasadnia jej zdaniem przyznanie prawa pomocy przynajmniej w częściowym zakresie. Skarżąca podniosła, że przy wyliczeniu wydatków nie wzięto pod uwagę nakładów jakie ponosi w związku z utrzymaniem niepełnosprawnego wnuka. Wyjaśniła, że trudno jest konkretnie obliczyć tego rodzaju wydatki, bowiem wnuk urodził się jako wcześniak, co spowodowało u niego różne wady rozwojowe, w związku z czym konieczna jest stała i intensywna rehabilitacja, która niesie za sobą duże koszty. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi zaś, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazać przede wszystkim należy, że zgodnie z art. 199 P.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł (zob. postanowienie NSA z dnia 27 lutego 2012 r., sygn. akt I FZ 561/11, LEX nr 1115944). Mając na względzie powyższe Sąd stwierdza, że stan majątkowy skarżącej nie pozwala uznać jej za osobę wymagającą pomocy państwa, a tym samym uwzględnić wniosek o przyznanie prawa pomocy w żądanym zakresie. Przede wszystkim skarżąca posiada stabilną sytuację finansową, otrzymują miesięczny dochód w wysokości 2089 zł netto miesięcznie. Bieżące, miesięczne wydatki, do których zaliczono opłaty za dostawy energii elektrycznej, wody, usługi telekomunikacyjne, ubezpieczenia, zakup lekarstw oraz rata zaciągniętego kredytu wynoszą około 500 zł. Skarżąca nie udokumentowała natomiast, że miesięcznie przeznacza 591 zł na paliwo gazowe. Tym samym trudno jest uznać skarżącą za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłyby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Zdaniem Sądu o trudnej sytuacji materialnej skarżącej, a w konsekwencji o tym, że nie jest ona w stanie ponieść kosztów sądowych nie może przesądzać sama przez się okoliczność, że spłaca zaciągniętą pożyczkę, w sytuacji gdy nie wykazała, że jej zaciągnięcie było konieczne na zaspokojenie jej potrzeb bytowych. Należy także zauważyć, że spłata zobowiązań cywilnoprawnych nie może być traktowana z pierwszeństwem przed kosztami zainicjowanego postępowania sądowego. Ustawodawca formułując w art. 246 P.p.s.a. przesłanki udzielenia prawa pomocy założył, że obciążenie związane z postępowaniem sądowym nie może wpływać na zaspokojenie podstawowych i niezbędnych potrzeb życiowych, za które należy uznać wyłącznie koszty zamieszkania i wyżywienia, a nie wydatki związane ze spłatą zobowiązań cywilnoprawnych. Niedopuszczalna jest sytuacja, gdy osoba ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy wykonuje ciążące na niej zobowiązania kredytowe, a żąda by koszty sądowe pokrywał za nią Skarb Państwa. Skarżąca nie ma też innych osób na utrzymaniu, co do których byłaby zobowiązana na podstawie Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego (np. małoletnie dzieci), a z którymi prowadziłaby wspólne gospodarstwo domowe. Bez wpływu na ocenę możliwości płatniczych strony pozostają wydatki ponoszone w ramach pomocy świadczonej dorosłym dzieciom (por. post. WSA w Warszawie z dnia 19 stycznia 2006r., sygn. akt III SA/Wa 2302/05). Fakt świadczenia bowiem dobrowolnej i okazjonalnej pomocy finansowej względem dorosłych dzieci i wnuków w sytuacji, gdy strona nie wykazała, by obciążał ją obowiązek alimentacyjny, nie ma znaczenia dla oceny jej możliwości płatniczych (por. post. WSA w Lublinie z dnia 6 lipca 2005r., sygn. akt I SA/Lu 234/05). W konsekwencji do kosztów utrzymania skarżącej nie mogą zdaniem Sądu być zaliczone wydatki związane ze wsparciem dla niepełnosprawnego wnuka. Podkreślenia wymaga, iż obowiązek alimentacyjny ciąży w pierwszej kolejnosci na rodzicach dzieci, a nie na ich dziadkach. Tak więc oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni należy dokonać z pominięciem przywołanych przez nią wydatków związanych z pomocą wnukowi. Z tych wszystkich względów Sąd doszedł do przekonania, że skarżąca nie spełnia określonych w art. 245 i art. 246 § 1 P.p.s.a. przesłanek przyznania jej prawa pomocy. Z osiąganych bowiem dochodów ma możliwość zgromadzenia odpowiednich środków finansowych na potrzeby związane z toczącym się postępowaniem. Tym samym w ocenie Sądu odmowa przyznania prawa pomocy w tym zakresie nie ograniczy skarżącej prawa do sądu. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245, art. 246, art. 254 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 260 P.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.