II SA/Gl 1091/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Protokolant Starszy sekretarz sądowy Damian Szczurowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 marca 2026 r. sprawy ze skargi S.S. (S.) na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 27 czerwca 2025 r. nr DSE3.513.D562.2024.15.K0918 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oddala skargę. Pismem nadanym dnia 1 sierpnia 2025 r. S. S. (dalej: Skarżący, Strona) złożył skargę na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej: organ) z dnia 27 czerwca 2025 r. Nr DSE3.513.D562.2024.15.K0918 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Zaskarżona decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym. W dniu 2 września 2024 r. do organu wpłynął wniosek Skarżącego o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 906, dalej: ustawa). W treści wniosku Skarżący wskazał, że odbył przedłużoną służbę wojskową w stanie wojennym udokumentowaną w książeczce wojskowej. Służba miała być zakończona 23 października 1981 r., jednak na skutek wprowadzenia stanu wojennego została przedłużona do 5 kwietnia 1982 r., w książeczce widnieje przekreślenie daty "23 października 1981" i nowy wpis "zwolniono dnia 5 kwietnia 1982 r." (karta nr 1-16 akt administracyjnych). Do wniosku przedłożył kserokopię książeczki wojskowej. Postanowieniem z dnia 3 września 2024 r. organ wezwał Skarżącego o wystąpienie do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z wnioskiem o wydanie decyzji w sprawie spełnienia warunków z art. 4 ustawy (karta nr 20 akt administracyjnych). Decyzją z dnia 5 grudnia 2024 r. nr [...] r. Prezes Instytutu Pamięci Narodowej stwierdził, że Skarżący nie był pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa oraz, że w Archiwum Instytutu – Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, nie zachowały się dokumenty wytworzone przez niego lub przy jego udziale, w ramach czynności wykonywanych przez niego w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa (karta nr 30 akt administracyjnych). W treści wniosku z dnia 13 grudnia 2024 r. podał, że był pozbawiony możliwości wykonywania zawodu, szkoleń i nauki, był izolowany od rodziny, przedłużony pobyt miał negatywne skutki dla zdrowia Skarżącego (karta nr 32-33 akt administracyjnych). Pismem z dnia 19 grudnia 2024 r. organ zwrócił się do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy (karta nr 37 akt administracyjnych). W odpowiedzi poinformowano, że w wyniku szczegółowej kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi z art. 2 i 3 ustawy (karta nr 40 akt administracyjnych). W piśmie z dnia 8 stycznia 2025 r. organ pouczył o możliwości przedstawienia dodatkowych dowodów w sprawie (karta nr 43 akt administracyjnych). W oświadczeniu z dnia 17 stycznia 2025 r. Skarżący podał, że został powołany na nabór jesienny 1979 roku do zasadniczej służby wojskowej oraz opisał kolejno wpisy widniejące w książeczce wojskowej (karta nr 45-49 akt administracyjnych). Kolejnym pismem z dnia 28 lutego 2025 r. organ powiadomił Skarżącego, że zgromadzony dotychczas materiał nie uzasadnia wydania decyzji zgodnej z żądaniem, a także pouczył o możliwości skorzystania z uprawnień wynikających z art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie: tekst jedn. Dz. U. z 2025 r., poz. 1691, dalej: k.p.a.). Skarżący nie odpowiedział na powyższe pismo. Decyzją z dnia 10 kwietnia 2025 r. nr [...], wydaną na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy, organ odmówił Skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W ocenie organu ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego nie wynika, aby Skarżący prowadził działalność opozycyjną przez minimum 12 miesięcy, w ramach zorganizowanych struktur lub we współpracy z nimi, która jednocześnie zagrożona była odpowiedzialnością karną i miała na celu odzyskanie przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowanie politycznych praw człowieka. Także materiały pozyskane z Instytutu Pamięci Narodowej nie dowodzą prowadzenia tego rodzaju działalności. Skarżący nie podnosił okoliczności prowadzenia działalności opozycyjnej. Organ stwierdził zatem brak podstaw do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 ustawy. Zdaniem organu, Skarżący nie przedstawił również dowodów na okoliczność podlegania represjom w rozumieniu art. 3 ustawy. Zauważył, że powołanie do pełnienia zasadniczej służby wojskowej przez okres powyżej 30 dni lub czynna służba wojskowa w ramach ćwiczeń wojskowych, muszą mieć związek z działalnością strony na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wyjaśnił przy tym, że zwiększone zapotrzebowanie na kadry wojskowe przed planowanym wprowadzeniem stanu wojennego zmobilizowały dziesiątki tysięcy rezerwistów, co nie miało charakteru represji za ich działalność polityczną. W dniu 16 października 1981 r. Rada Ministrów podjęła uchwałę w sprawie przedłużenia o dwa miesiące zasadniczej służby wojskowej żołnierzom mającym właśnie odejść do rezerwy. Następnie na mocy uchwały Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 r. w sprawie wprowadzenia stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo państwa (Dz. U. z 1981 r., Nr 29, poz. 155) wprowadzony został stan wojenny na całym terytorium PRL. Wobec powyższego, zgodnie z art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. z 1981 r., Nr 29, poz. 154), wprowadzenie stanu wojennego powodowało również obowiązek wykonywania przez obywateli polskich powszechnego obowiązku obrony, określonego w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1967 r., Nr 44, poz. 220). W toku postępowania wyjaśniającego nie odnaleziono natomiast dowodów, by odbywanie przez Skarżącego czynnej służby wojskowej w ramach ćwiczeń wojskowych miało represyjny charakter zgodnie z art. 3 pkt. 2 ww. ustawy, tylko realizacją powszechnego obowiązku obrony określonego w ustawie z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej. Takich dowodów Strona również nie przedłożyła. Decyzja została doręczona w dniu 16 kwietnia 2025 r. Z decyzją z dnia 10 kwietnia 2025 r. nie zgodził się Skarżący, wnosząc pismem nadanym dnia 23 kwietnia 2025 r. o ponowne rozpoznanie sprawy. Zauważył, że poza złożonym wnioskiem w niniejszej sprawie, za pośrednictwem organu skierował wniosek do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zawnioskował o przyjęcie dowodu – książeczki wojskowej Skarżącego. Wskazał też na przewlekłe prowadzenie postepowania. Wskazał również na omyłkę w uzasadnieniu decyzji dotyczącą wskazania daty "5 lutego 1982 r.", zamiast prawidłowej widniejącej w książeczce wojskowej daty "5 kwietnia 1982 r.". Skarżący wniósł o uzupełnienie postępowania dowodowego w zakresie niezbędnym do wyjaśnienia sprawy z uwagi na wadliwą decyzję z dnia 10 kwietnia 2025 r. Zaznaczył, że do akt przedłożono też decyzję Prezesa IPN z dnia 5 grudnia 2024 r. nr [...], co do której odstąpiono od uzasadnienia jako zgodnej z żądaniem strony. Zdaniem Skarżącego w sprawie zostały spełnione przesłanki warunkujące potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2025 r. nr [...] organ sprostował z urzędu oczywistą omyłkę w ww. decyzji z dnia 10 kwietnia 2025 r., na stronie pierwszej, zamiast "do 5 lutego 1982 r.", na: "do 5 kwietnia 1982 r.". W zażaleniu Skarżący zakwestionował prawidłowość dokonanego sprostowania decyzji. Zaznaczył, że organ nie uwzględnił przedłożonej decyzji Prezesa IPN z dnia 5 grudnia 2024 r. nr [...]. Zaznaczył też, że wniosek inicjujący postępowanie został złożony przez Skarżącego w rocznicę wprowadzenia stanu wojennego. Wniósł o uwzględnienie zasady rozstrzygania wątpliwości na korzyść strony oraz uwzględnienie słusznego interesu strony. Zwrócił uwagę, że w obecnym stanie prawnym odbywanie służby wojskowej jest dobrowolne, związane z otrzymywaniem uposażenia w wysokości 6.000 zł brutto oraz uzyskaniem przywilejów, w tym urlopu w wymiarze 26 dni, a w przypadku udziału w misjach pokojowych uposażenie wynosi 300% kwoty bazowej, stopień kaprala wiąże się natomiast z uposażeniem od 8.000-10.250 zł netto, a także dodatkami. Skarżący podkreślił, że nie otrzymywał takiego uposażenia oraz wniósł o uznanie za osobę represjonowaną, "co pomoże uzyskać dodatek do emerytury w wysokości 1.878,91 zł". Końcowo wskazał, że organ nie podał podstawy prawnej powtórnego przedłużenia służby do dnia 5 kwietnia 1982 r. Po rozpoznaniu zażalenia organ postanowieniem z dnia 6 czerwca 2025 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 29 września 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1092/25 odrzucił skargę na ww. postanowienie. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 9 grudnia 2025 r. sygn. akt III OZ 676/25 oddalił zażalenie na postanowienie z dnia 29 września 2025 r. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, działając w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 w zw. z art. 127 § 3 k.p.a. oraz art. 5 w zw. z art. 2 oraz art. 3 ustawy, po ponownym rozpoznaniu sprawy, przywołaną na wstępie decyzją z dnia 27 czerwca 2025 r. Nr DSE3.513.D562.2024.15.K0918, utrzymał w mocy decyzję własną z dnia 10 kwietnia 2025 r. W uzasadnieniu decyzji organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania. Następnie wskazał, iż w toku ponownego rozpatrzenia sprawy organ pismem z dnia 30 kwietnia 2025 r. zawiadomił Stronę o możliwości zapoznania się z zebranym w sprawie materiałem dowodowym i wypowiedzenia się co do zebranych dowodów, wskazał też, jakie warunki muszą być spełnione, aby decyzja mogła być zgodna z żądaniem strony, wyznaczając dodatkowy czas na przesłanie dowodów. Zaznaczył, że w toku postępowania poza represją jaką było według Skarżącego wcielenie do wojska, nie wskazał na jakąkolwiek działalność opozycyjną prowadzoną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, o której mowa w art. 2 omawianej ustawy. Jak wynika z akt sprawy Skarżący zakończył służbę wojskową 5 kwietnia 1982 r., jednak nie przedstawił jakichkolwiek dowodów, które wskazywałyby, że był zaangażowany w działalność opozycji antykomunistycznej, na skutek której w wyniku represji zostałby powołany do wojska. Po przywołaniu brzmienia art. 2 i art. 3 ustawy, organ ocenił, że Skarżący nie spełnia przesłanek określonych w tych przepisach. Nie udowodnił prowadzenia działalności opozycyjnej, nie wskazywał nawet na podejmowanie takiej aktywności. Nie przedstawił również dowodów na okoliczność podlegania represjom z powodów politycznych oraz by spotkał się z dolegliwościami wymienionymi w art. 3 ustawy. Z materiału dowodowego wynika, że Skarżący został powołany do odbycia służby wojskowej, jednak służba ta nie spełnia warunków określonych w art. 3 ust. 2 ustawy. Skarżący nie przedstawił także dowodów, że był zaangażowany w działalność, na skutek której w wyniku represji zostałby powołany do wojska. Przeprowadzone postępowanie, w tym kwerenda w zasobach archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej, również w ocenie organu, nie ujawniły dowodów, by odbywanie służby wojskowej miało represyjny charakter. Decyzja została doręczona w dniu 4 lipca 2025 r. W skardze wniesionej od powyższej decyzji, Skarżący podał, że oczekuje na wyznaczenie terminu spotkania z podsekretarzem stanu, ponieważ nie objęto ochroną ustawową obywateli po odbyciu zasadniczej służby wojskowej, a które powinny otrzymać wsparcie i być traktowane na równi z osobami represjonowanymi. Zaznaczył, że w sytuacji Skarżącego naruszenie praw trwało przez ponad pół roku. W związku z tym wniósł o rozważenie zawieszenia postępowania z uwagi na możliwość uzyskania zabezpieczenia roszczeń z udziałem podsekretarza stanu. Skarżący zauważył również, że organ nie odniósł się do skreśleń, nadpisów i zmian w książeczce wojskowej, ani też do złożonego wniosku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Końcowo wniósł o przesłuchanie Skarżącego oraz przeprowadzenie dowodu z książeczki wojskowej. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, a w uzasadnieniu podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W piśmie z dnia 4 września 2025 r. Skarżący ponownie wniósł o wysłuchanie na rozprawie oraz o przyjęcie dokumentu – książeczki wojskowej (karta nr 23 akt sądowych). Postanowieniem z dnia 29 września 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1091/25 tut. Sąd odmówił zawieszenia postępowania. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Przystępując do rozpoznania sprawy, Sąd miał na uwadze, iż zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Wskazana kontrola nie oznacza jednak przejęcia przez Sąd sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (pkt 1). Stosownie do art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Przedmiotem kontroli rozpoznawanej sprawy, w oparciu o wymienione powyżej kryteria, stała się decyzja Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Zgodnie z brzmieniem art. 5 ust. 1 tej ustawy, status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych potwierdza, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. Status działacza potwierdzany jest na wniosek (art. 5 ust. 2 ustawy). Z kolei w myśl art. 5 ust. 3 ustawy, do wniosku dołącza się: 1) dowody potwierdzające spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3, oraz 2) decyzję administracyjną Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu w sprawie spełniania warunków, o których mowa w art. 4, albo dokument potwierdzający nadanie Krzyża Wolności i Solidarności. Ustawodawca w przepisach ustawy zawarł definicję działacza opozycji antykomunistycznej (art. 2) oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 3). W świetle tych definicji należy dokonywać analizy materiału dowodowego. Stosownie do postanowień art. 2 - działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce (ust. 1). Do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. (ust. 2). Natomiast zgodnie z treścią art. 3 - osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r.: 1) przebywała w: a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. poz. 154, z 1982 r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce; 3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz. U. z 2021 r. poz. 177), poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni, b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia, c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu, d) została z nią rozwiązana umowa o pracę, e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły, f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok; 4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Wskazane wyżej, a wynikające z regulacji ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych, zasady potwierdzania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, przenieść należy na realia rozpoznawanej sprawy. Z przywołanego art. 5 ust. 3 ustawy wynika obowiązek przedłożenia przez wnioskodawcę stosownych dokumentów, w tym dowodów potwierdzających spełnienie warunków określonych w definicjach - działacza opozycji antykomunistycznej (art. 2) bądź osoby represjonowanej z powodów politycznych (art. 3). Fakt ten nie zwalnia organu prowadzącego postępowanie administracyjne od obowiązku podejmowania działań zmierzających do wyjaśnienia wszystkich istotnych okoliczności sprawy, jednakże ciężar dowodu przenosi na wnioskodawcę (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 listopada 2021 r. sygn. akt II SA/Gl 925/21). Zauważyć trzeba, że jak wynika z przedłożonych do sprawy akt administracyjnych organ wypełnił obowiązek podejmowania działań związanych ze zgromadzeniem materiału dowodowego oraz uczynienia zadość zasadzie prawdy obiektywnej. W tym zakresie skorzystał również z możliwości zawartych w art. 5 ust. 5 ustawy, który stanowi, że Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych może zwrócić się do Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu o przekazanie informacji o treści zgromadzonych przez Instytut dokumentów dotyczących warunków, o których mowa w art. 2 i art. 3, oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów. W toku postępowania wyjaśniającego organ zwrócił się pismem z dnia 19 grudnia 2024 r. do Archiwum Instytutu Pamięci Narodowej w Warszawie o przekazanie informacji na podstawie art. 5 ust. 5 ustawy o treści zgromadzonych dokumentów dotyczących Skarżącego oraz o przekazanie uwierzytelnionych kopii tych dokumentów (karta nr 37 akt administracyjnych). W odpowiedzi Instytut Pamięci Narodowej - Komisja Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu – Archiwum IPN w Warszawie pismem z dnia 31 grudnia 2024 r. poinformował, że w wyniku szczegółowej kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej, nie odnaleziono dokumentów spełniających wymogi z art. 2 i 3 ustawy (karta nr 40 akt administracyjnych). W toku postępowania Skarżący nie wskazywał na dodatkowe okoliczności bądź dokumenty, które wymagałyby sprawdzenia przez organ, nie wnioskował o przeprowadzenie dowodów z przesłuchania świadków, nie składał oświadczeń osób trzecich, która mogłaby uzasadniać dalsza kwerendę w aktach tych osób na okoliczności związane z przedmiotem sprawy, nie sygnalizował również innych źródeł dowodowych. Kluczowym w ocenie strony skarżącej pozostawał dowód z wpisów w książeczce wojskowej, wnioskowany do przeprowadzenia również na etapie wniesionej skargi. W tak zgromadzonym stanie faktycznym i mając na uwadze obowiązujący stan prawny, zasadnie w ocenie Sądu, organ administracji odmówił Skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Organ prawidłowo przeprowadził postępowanie wyjaśniające, zgromadził materiał dowodowy, do którego należał materiał dowodowy przedstawiony przez Skarżącego: w treści wniosku z dnia 2 września 2024 r. oraz jego załączników (karta nr 1-16 akt administracyjnych), wniosku z dnia 13 grudnia 2024 r. (karta nr 32-33 akt administracyjnych), w tym załączonej decyzji z dnia 5 grudnia 2024 r. nr [...] Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (karta nr 30 akt administracyjnych), jak również odpowiedzi Archiwum IPN w Warszawie zawartej w piśmie z dnia 31 grudnia 2024 r. (karta nr 40 akt administracyjnych), oraz stanowisku Strony przedstawionym w piśmie z dnia 17 stycznia 2025 r. (karty nr 45-49 akt administracyjnych) stanowiącej odpowiedź na zawiadomienie organu zawarte w piśmie z dnia 8 stycznia 2025 r. (karta nr 43 akt administracyjnych). Dowody przedłożone przez Skarżącego jak również pozyskane od innych organów zostały poddane analizie i ocenione przy uwzględnieniu przesłanek z art. 2 i 3 ustawy, o czym przekonuje szczegółowe uzasadnienie decyzji w tym zakresie. Dokonana ocena nie jest, w ocenie Sądu, oceną dowolną, a zebrany materiał nie wymagał uzupełnienia przez organ. Skarżący natomiast, jak już wyżej zauważono, nie przedstawił nowych dowodów. Sąd, w składzie orzekającym w rozpoznawanej sprawie stwierdził, że materiał dowodowy zgromadzony w ramach prowadzonego postępowania dowodowego nie daje podstaw do uznania, aby w niniejszej sprawie wystąpiła którakolwiek z przesłanek wskazanych w art. 2 lub art. 3 ustawy. Sąd podziela ponadto stanowisko wyrażane w orzecznictwie sądów administracyjnych, iż wobec nieuzyskania dokumentów czy informacji potwierdzających, że skarżący spełnia przesłanki z art. 2 i 3 ustawy, organ nie miał obowiązku dalszego, bezgranicznego poszukiwania dokumentów, niejako w zastępstwie skarżącego, dowodów mających potwierdzić korzystne dla skarżącego okoliczności. To na stronie postępowania administracyjnego ciąży obowiązek udowodnienia okoliczności, na podstawie których wywodzi korzystne dla siebie skutki prawne (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 września 2020 r., sygn. akt II OSK 1452/20, podobnie: wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 marca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 2775/20, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 15 lutego 2022 r. akt II SA/Łd 886/21). Po pierwsze, przedłożone przez Skarżącego dowody, nie dają podstaw dla uznania, aby Skarżący mógł zostać uznany za działacza opozycji antykomunistycznej, w rozumieniu art. 2 ustawy, ponieważ brak jest dokumentów potwierdzających fakt prowadzenia łącznie przez co najmniej 12 miesięcy w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Także pozostałe zgromadzone w sprawie dowody tej okoliczności nie potwierdzają. Należy mieć na uwadze, że działalność określona w art. 2 ustawy, to nie jakikolwiek przejaw aktywności stanowiącej o braku akceptacji dla zastanego stanu rzeczy, a ukierunkowana i prowadzona w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazana działalność na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, trwająca co najmniej 12 miesięcy. Działalność w ramach struktur zakłada członkostwo w określonej grupie, czego skarżący nie wykazał. Okoliczność przynależności skarżącego do struktur organizacyjnych nie została również potwierdzona przez IPN (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lutego 2021 r. sygn. akt IV SA/Wa 1702/20). Po drugie, analiza poszczególnych przesłanek określonych w art. 3 ustawy, w kontekście zgromadzonego materiału dowodowego, w tym przedłożonej i akcentowanej jako szczególny dowód - książeczki wojskowej, również nie daje podstaw dla uznania ich występowania na gruncie niniejszej sprawy. Należy pamiętać, że zaistnienie przesłanek warunkujących przyznanie statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych w świetle normy art. 3 pkt 2 ustawy, wymaga stwierdzenia, że strona wnioskująca, została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, do pełnienia zasadniczej służby wojskowej lub czynnej służby wojskowej w ramach ćwiczeń wojskowych, którą pełniła przez okres powyżej 30 dni. Tego rodzaju okoliczność w rozpoznawanej sprawie nie została wykazana. Przedłużenie zasadniczej służby wojskowej, w przypadku Skarżącego, której planowane zakończenie określono pierwotnie na "23 października 1981 r.", najpierw nastąpiło na mocy Uchwały nr 217/81 Rady Ministrów z dnia 15 października 1981 r. w sprawie przedłużenia o dwa miesiące czasu trwania zasadniczej służby wojskowej żołnierzom wcielonym w okresie jesienno-zimowym 1979/1980 r., odbywającym służbę w jednostkach wojsk lądowych, następnie na mocy § 1 uchwały Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 r. w sprawie wprowadzenia stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo państwa. (Dz. U. Nr 29, poz. 155), wydanej m.in. na podstawie dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r. o stanie wojennym (Dz. U. Nr 29, poz. 154), zgodnie z którym stan wojenny na całym terytorium Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej wprowadza się ze względu na obronność państwa w razie niebezpieczeństwa naruszenia suwerenności i niepodległości Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej albo ze względu na bezpieczeństwo państwa w razie poważnego narażenia lub naruszenia spokoju, ładu i porządku publicznego w kraju (art. 1 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r.), wprowadzenie stanu wojennego następuje w drodze uchwały Rady Państwa, określającej terytorium, datę i wzgląd, na który stan wojenny został wprowadzony. W tym samym trybie następuje zniesienie stanu wojennego (art. 2 ust. 1 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r.), wprowadzenie stanu wojennego powoduje również obowiązek wykonywania przez obywateli polskich powszechnego obowiązku obrony, określonego w przepisach ustawy o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej, stosownie do postanowień uchwały Rady Państwa w sprawie wprowadzenia stanu wojennego (art. 4 ust. 2 dekretu z dnia 12 grudnia 1981 r.). W uchwale Rady Państwa z dnia 12 grudnia 1981 r. w sprawie wprowadzenia stanu wojennego ze względu na bezpieczeństwo państwa, w § 2 pkt 1 określono również, iż w czasie obowiązywania stanu wojennego stosuje się obowiązujące w czasie wojny przepisy ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (Dz. U. z 1979 r. Nr 18, poz. 111): w zakresie służby wojskowej - przepisy art. 110-117. Stosownie do art. 111 ustawy z dnia 21 listopada 1967 r. o powszechnym obowiązku obrony Polskiej Rzeczypospolitej Ludowej (wersja od 1 września 1979 r. do 21 listopada 1983 r.), żołnierze odbywający czynną służbę wojskową (art. 62 pkt 1) oraz żołnierze powołani do tej służby stosownie do art. 110 pozostają w czynnej służbie wojskowej do czasu zwolnienia, natomiast zgodnie z art. 237 tej ustawy, w czasie obowiązywania stanu wojennego stosuje się w zakresie obowiązku służby wojskowej, służby w obronie cywilnej i służby w jednostkach zmilitaryzowanych oraz świadczeń na rzecz obrony przepisy obowiązujące w czasie wojny, jeżeli Rada Państwa wprowadzając stan wojenny nie postanowi inaczej. Brak zatem podstaw do przyjęcia, że powołanie Skarżącego do pełnienia zasadniczej służby wojskowej lub czynnej służby wojskowej w ramach ćwiczeń wojskowych, nastąpiło z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, w rozumieniu art. 3 pkt 2 ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W kwestii natomiast podnoszonego "pozbawienia możliwości wykonywania zawodu" (argumentacja powołana w treści wniosku z dnia 13 grudnia 2024 r.), przypomnieć należy, iż uznanie osoby za represjonowaną z powodów politycznych, w powołaniu na powyższą okoliczność, wymaga uwzględnienia dwóch elementów, które muszą wystąpić łącznie, mianowicie: udziału w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a także skutku takiej aktywności (w tym określonego w lit. c art. 3 pkt 3 ustawy – pozbawienia możliwości wykonywania swojego zawodu). Materiał dowodowy nie pozwala natomiast na przyjęcie spełnienia przesłanki udziału w wystąpieniu wolnościowym, o którym mowa w przywołanej regulacji. Na co również nie wskazywał sam Skarżący. W ocenie Sądu należało stwierdzić, że organ administracji publicznej podejmując w sprawie rozstrzygnięcia nie dopuścił się naruszenia przepisów prawa procesowego, a interpretacja unormowań materialnoprawnych nie wzbudza zastrzeżeń. Wbrew stanowisku strony skarżącej, nie można utożsamiać przedłużenia służby wojskowej z internowaniem. Sąd akcentuje w tym miejscu, że organ w orzekaniu obowiązany jest kierować się przepisami prawa i dokonywać oceny zgromadzonych w sprawie akt administracyjnych, które legły u podstaw podejmowanego rozstrzygnięcia. Przeprowadzona kontrola sądowoadministracyjna pozwoliła na stwierdzenie, iż w sprawie nie doszło do naruszenia art. 2 i art. 3 ustawy. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania mogących mieć wpływ na rozstrzygnięcie, w tym naruszenia art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. Postępowanie zostało przeprowadzone w sposób zgodny z regułami wynikającymi z przepisów postępowania, w tym prawidłowego zastosowania przepisów określających zasady związane z gromadzeniem dowodów, ich oceną oraz uzasadnieniem wydanych decyzji. Powyższe uzasadniało oddalenie skargi. Co tyczy się sprostowania decyzji, postanowieniem z dnia 30 kwietnia 2025 r., Sąd zwraca uwagę, że na wymienione postanowienie przysługiwała odrębna droga zaskarżenia, z której Skarżący skorzystał. Niezależnie od powyższego, zauważyć należy, że organ ponownie rozpoznając sprawę przywołał i czynił ustalenia zgodnie z datą po dokonaniu sprostowania, tj. "5 kwietnia 1982 r." W odniesieniu natomiast do wniosku o przeprowadzenie dowodu z przesłuchania, wyjaśnienia wymaga, iż Sąd nie prowadzi postępowania dowodowego, którego celem jest ustalenie stanu faktycznego, a jedynie weryfikuje legalność wydanych przez organy administracji aktów. Możliwości dowodowe Sądu są bardzo ograniczone, stosownie do treści art. 106 § 3 p.p.s.a. Jednocześnie podczas rozprawy w dniu 16 marca 2026 r. pełnomocnik Skarżącego podał, że wypowiedź pełnomocnika realizuje złożony wniosek. W kwestii natomiast wniosku o zadanie pytania przez tut. Sąd do Trybunału Konstytucyjnego (protokół z rozprawy z dnia 16 marca 2026 r., karta 51 akt sądowych), Sąd wyjaśnia, że warunkiem wystąpienia z pytaniem prawnym jest, po pierwsze, wątpliwość powstała w składzie orzekającym co do zgodności przepisu prawa z Konstytucją RP, ratyfikowanymi umowami międzynarodowymi lub ustawą, po drugie, warunkiem wystąpienia z takim pytaniem jest też by od odpowiedzi na to pytanie prawne zależało rozstrzygnięcie sprawy toczącej się przed sądem. Ocena konstytucyjności przepisu prawnego lub normy prawnej nie jest tym samym dopuszczalna, jeśli sądowi nie jest ona potrzebna do rozstrzygnięcia sprawy (podobnie: m.in. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 września 2011 r. sygn. akt I OZ 653/11 oraz z dnia 23 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 559/10; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 marca 2010 r. sygn. akt FSK 407/09 oraz z dnia 30 listopada 2016 r. sygn. akt II GSK 1426/14). W rozpoznawanej sprawie tego rodzaju wątpliwość nie powstała. Dodatkowo pełnomocnik Skarżącego składając przedmiotowy wniosek nie wskazał na konkretne wątpliwości, które miałyby uzasadniać skorzystanie z ww. instytucji. Stąd też wniosek został oddalony. Należy pamiętać, że instytucja pytania prawnego, przewidziana art. 193 Konstytucji RP, nie daje skarżącemu w postępowaniu sądowoadministracyjnym uprawnienia do skutecznego domagania się przedłożenia przez sąd pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Sąd nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi, dokonując kontroli w granicach danej sprawy, ale poza granicami zarzutów, także nie dopatrzył się przyczyn mogących stanowić podstawę do zastosowania kompetencji kasacyjnych. Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji. Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.