II SA/Gl 1104/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.),, Sędzia NSA Łucja Franiczek, Protokolant st. sekretarz sądowy Anna Trzuskowska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 4 lutego 2011 r. sprawy ze skargi G.T. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. We wniosku z dnia [...] r. J. T., jako współwłaściciel lokalu mieszkalnego położonego w P. przy ul. [...], wystąpił o wymeldowanie z miejsca pobytu stałego w wyżej wymienionym lokalu mieszkalnym jego żony G. T. Uzasadniając wniosek podał, że od dłuższego czasu żona mieszka pod adresem: P., ul. [...]. Przesłuchiwana w dniu [...] r. G. T. potwierdziła, że mieszka w P. przy ul. [...] w mieszkaniu po swoich rodzicach, zaś przyczyną wyprowadzenia się z lokalu mieszkalnego, położonego w P. przy ul. [...], były bardzo złe stosunki z mężem oraz pobicie. Wyprowadzając się około 3 lata temu nie zabrała ze sobą żadnych rzeczy ani osobistych, ani mebli. Od czasu wyprowadzenia się ani razu nie była w lokalu mieszkalnym położonym w P. przy ul. [...]. Nadto stwierdziła, że nie ma zamiaru wrócić do przedmiotowego mieszkania, gdyż boi się męża. Mimo, iż mieszka w lokalu przy ul. [...], to nie może się w nim zameldować, z tego powodu, że sprawy tego mieszkania nie zostały jeszcze uregulowane. Jednocześnie oświadczyła, że dopóki nie uzyska możliwości zameldowania się pod adresem P., ul. [...], nie wymelduje się z lokalu mieszkalnego przy ul. [...]. Podczas oględzin dnia [...]r. w lokalu mieszkalnym położonym w P. przy ul. [...]. J. T. oświadczył, że G. T. wyprowadziła się około 4 lata temu i od tego czasu nie mieszka pod ww. adresem. Podał też, że w ciągu całego tego okresu jego żona tylko raz przyszła do przedmiotowego lokalu, celem zabrania części swoich rzeczy osobistych. Nadto wyjaśnił, że żony nie wyganiał i nie stawia przeszkód aby w mieszkaniu ponownie zamieszkała, tym bardziej, że zamki w drzwiach nie zostały wymienione i żona nadal posiada klucze do drzwi. Po rozpatrzeniu sprawy wydaną z upoważnienia Burmistrza P. decyzją z dnia [...] r. nr [...] na podstawie art. 104 § 1 i 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm., zwanej dalej kpa ) oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 993 ze zm., zwanej dalej ustawą o ewidencji ludności ) orzeczono o wymeldowaniu z miejsca pobytu stałego G. T. w lokalu mieszkalnym położonym w P. przy ul. [...]. W uzasadnieniu decyzji opisano przebieg postępowania oraz przeprowadzone w toku tego postępowania dowody. Stwierdził organ, że ewidencja ludności ma odzwierciedlać stan rzeczywisty odnoszący się do przebywania określonej osoby pod oznaczonym adresem, a zatem w niniejszej sprawie spełniona została przesłanka wymeldowania wynikająca z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. G. T. mieszka bowiem obecnie w lokalu po swoich rodzicach z zamiarem stałego tam pobytu, zaś jedyną przeszkodą zameldowania się pod adresem P. ul. [...], jest fakt, że stan prawny tej nieruchomości jest nieuregulowany i nie może się tam zameldować w drodze czynności materialno-technicznej. Nadto w toku całego postępowania G. T. nie wykazała, aby w sprawie jej wyprowadzenia się z przedmiotowego lokalu, na skutek jak twierdzi pobicia jej przez męża, prowadzone było jakiekolwiek postępowanie lub zapadło orzeczenie uprawnionych organów, nie wskazała także świadków mogących potwierdzić owe pobicie. W odwołaniu od tej decyzji G. T. wniosła o jej zmianę i orzeczenie, że jest ona nadal zameldowana w lokalu mieszkalnym położonym w P. przy ul. [...]. Jednocześnie podtrzymała twierdzenie, że została pobita przez swojego męża, jednakże osoby, które mogłyby potwierdzić psychiczne i cielesne znęcanie się nad nią obecnie już nie żyją. Nadto oświadczyła, ze sama się wymelduje z przedmiotowego lokalu, ale dopiero po uregulowaniu prawa własności mieszkania po rodzicach. Wojewoda [...] odwołania tego nie uwzględnił i zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, utrzymał orzeczenie organu pierwszej instancji w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia podzielił ustalenia Burmistrza P. oraz ich ocenę prawną. Jednocześnie zaakcentował, że zameldowanie ma jedynie charakter ewidencyjny i wiąże się z faktycznym miejscem pobytu, a nie uprawnieniem do lokalu. W świetle zgromadzonych w sprawie dowodów nie ulega wątpliwości, że w objętym postępowaniem mieszkaniu odwołująca się nie mieszka od około 3 lat chociaż posiada do niego klucze. Nie przedsięwzięła w tym czasie żadnych działań faktycznych lub prawnych w celu ponownego zamieszkania w tym lokalu. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody [...] G. T. wniosła o jej uchylenie jako naruszającej prawo oraz o przyznanie jej prawa pomocy przez zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego, celem udzielenia jej pomocy w obronie swoich praw. W uzasadnieniu skargi podniosła, ze wbrew stanowisku organów orzekających, nie zostały spełnione przesłanki jej wymeldowania wynikające z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności. Przede wszystkim nie opuściła dobrowolnie przedmiotowego mieszkania, które stanowi współwłasność jej i jej męża. Została bowiem zmuszona do czasowego opuszczenia mieszkania rażącym zachowaniem męża, który przez wiele lat wspólnego życia stosował wobec niej przemoc fizyczną i psychiczną, przez co uniemożliwiał dalsze wspólne zamieszkiwanie. Opuściła przedmiotowe mieszkanie pod przymusem, w obawie o własne bezpieczeństwo. Nadto oświadczyła, że mimo, iż posiada takie samo prawo do lokalu mieszkalnego, jak J. T., to wskutek wydania zaskarżonej decyzji została pozbawiona możliwości przebywania w mieszkaniu i korzystania z należącego do niej majątku. Decyzja o wymeldowaniu pozbawiła ją bowiem całkowicie możliwości wstępu do mieszkania, w tym korzystania z należących do niej rzeczy osobistych oraz przedmiotów i sprzętów domowych, niezbędnych do normalnego, codziennego funkcjonowania. Podała również, że nie ma możliwości zameldowania się w innym lokalu, z uwagi na to, że nie dysponuje tytułem prawnym do lokalu innego, niż ten, z którego została wymeldowania. Powołując się na orzecznictwo sądów administracyjnych ( tj. wyrok WSA w Łodzi z dnia 20 maja 2009 r., sygn. akt III SA/Łd 172/09) wskazała, że przebywanie przez stronę postępowania w innym lokalu nie świadczy o zamiarze trwałego opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko oraz powołując się na uzasadnienie zaskarżonej decyzji. Na rozprawie, która odbyła się w dniu 4 lutego 2011 r. ustanowiony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu w osobie radcy prawnego, złożył pismo, w którym wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz zasądzenie od Wojewody [...] zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów pomocy prawnej świadczonej z urzędu. Nadto zarzucił, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, tj. art. 28 kpa oraz art. 76 kpa, które to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest zdaniem Sądu podstaw do przyjęcia, ze zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa, a tylko pod tym względem podlega ona kontroli w postępowaniu sądowym zgodnie z treścią art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych ( Dz. U. Nr 153 poz. 1269 ze zm.). Jak to zasadnie przyjęły organy orzekające a co wynika z art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności, zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu. Ma ono zatem odpowiadać istniejącemu stanowi faktycznemu i nie jest związane z uprawnieniem do lokalu. W związku z treścią art. 15 ust. 1 tej ustawy oznacza to, że osoba, która opuszcza miejsce stałego lub czasowego pobytu jest zobowiązana wymeldować się we właściwym organie gminy najpóźniej w dniu opuszczenia tego miejsca. Gdy tego nie uczyni orzeka w tym względzie organ gminy ( art. 15 ust. 2). W świetle przeprowadzonych w sprawie dowodów nie może ulegać wątpliwości i również skarżąca tego nie kwestionuje, że co najmniej od 3 lat nie zamieszkuje ona w objętym decyzją organów obu instancji lokalu. Odmowa wymeldowania z tego lokalu byłaby zatem zasadna gdyby zostało jednocześnie wykazane, że skarżąca nie opuściła tego lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 1 ustawy. W świetle ustalonego orzecznictwa byłoby to możliwe gdyby do opuszczenia takiego została bezprawnie zmuszona, a jednocześnie podjęła przewidziane prawem środki zmierzające do umożliwienia jej powrót do miejsca stałego pobytu. Wskazać trzeba, że Naczelny Sąd Administracyjny wielokrotnie wyjaśniał, że przez opuszczenie lokalu, o którym mowa w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, należy rozumieć opuszczenie dobrowolne. Z kolei nie jest dobrowolnym opuszczeniem lokalu takie opuszczenie, do którego strona została zmuszona, jeśli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym ( por. orz. NSA z dnia 22.08.2000 r., V SA 108/00 i z dnia 17.03.2003 r., V SA 2323/02, LEX nr 159183). Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnił także, iż za równoznaczną z dobrowolnym opuszczeniem lokalu należy uznać sytuację, w której osoba w nim zameldowana została z niego usunięta przez dysponenta lokalu, ale nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu, których podjęcie doprowadziłoby do uznania działań dysponenta lokalu za bezprawne ( por. orz. NSA z dnia 25.10.2005 r., II OSK 127/05- LEX nr 201427, z dnia 12.04.2001 r. V SA 3078/00 – LEX nr 78937 i z dnia 13.09.2006 r. II OSK 1069/05 – LEX nr 78937). Taka okoliczność zachodzi zdaniem Sądu w rozpatrywanej sprawie. Nie zostało bowiem wykazane ( a nawet podniesione ), że skarżąca przedsięwzięła jakiekolwiek środki prawne zmierzające do ponownego zamieszkania w spornym lokalu. Co więcej, skarżąca oświadczyła, że sama wymelduje się ze spornego lokalu, w momencie gdy będzie miała możliwość zameldowania się w lokalu przy ul. [...] w P. Świadczy to jednoznacznie zdaniem Sądu o tym, że to mieszkanie przy tej ulicy traktuje jako lokal w którym mieszka z zamiarem stałego w nim przebywania. To też mieszkanie jest miejscem jej pobytu stałego w rozumieniu art. 6 ust. 1 ustawy o ewidencji ludności. W tych okolicznościach nie ma zatem dla rozstrzygnięcia sprawy i skargi istotnego znaczenia czy zostało dostatecznie wykazane, że skarżąca opuściła dotychczasowe mieszkanie dobrowolnie. Nawet gdyby bowiem przyjąć, że doszło do tego w następstwie nagannego postępowania jej męża ( nie co nie naprowadziła ona zresztą żadnych obiektywnych i miarodajnych dowodów ), to i tak fakt niepodjęcia przez ponad 3 lata stosownych działań prawnych zmierzających do ponownego zamieszkania w spornym lokalu, nadałby takiemu opuszczeniu mieszkania cech dobrowolności. Zdaniem Sądu z materiału dowodowego, a w szczególności z oświadczeń skarżącej wynika jednoznacznie, iż w lokalu przy ul. [...] nie mieszka. Ustalenia organów obu instancji w tym względzie należy uznać zatem za prawidłowe. W tym stanie rzeczy, biorąc pod uwagę wynikającą z treści art. 9 ust. 2b ustawy ewidencyjną funkcję zameldowania, brak jest przesłanek, aby czynność organu polegającą na wymeldowaniu skarżącej uznać za sprzeczną z prawem. Należało w konsekwencji przyjąć, że skarżąca została wymeldowana zgodnie z obowiązującymi przepisami. Odnośnie zarzutu naruszenia przepisu art. 28 kpa, który stanowi definicję strony w postępowaniu administracyjnym i zgodnie z którym stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek, uznać przyjdzie, że J. T. jako współwłaściciel przedmiotowego lokalu posiada interes prawny w sprawie o wymeldowania jego żony, która również jest współwłaścicielem. Skoro uczestnik jako współwłaściciel mieszkania miał zgodnie z art. 29 ust. 2 ustawy obowiązek zawiadomienia właściwego organu o opuszczeniu przez skarżącą mieszkania bez dopełnienia obowiązku meldunkowego to ma on jednocześnie zdaniem Sądu interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa w uczestniczeniu w postępowaniu w charakterze strony i to nawet przy przyjęciu, że może się ono toczyć jedynie z urzędu ( zobacz w tym względzie m.in. wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 20 maja 2009 r. sygn. akt II SA/GO 77/09 i wyrok WSA w Poznaniu z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt III SA/Po 428/08). W tym przedmiocie można również dodatkowo podnieść, że w przypadku właścicieli ( współwłaścicieli lokali ) tworzących wspólnotę mieszkaniową w rozumieniu art. 6 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali ( Dz. U. z 2000 r. Nr 80 poz. 903), a do takich należy uczestnik postępowania ( vide wypis z księgi wieczystej – karta 3 do 5 akt adm.), najczęściej z zameldowaniem w danym lokalu powiązane są niektóre stałe wydatki związane z utrzymaniem nieruchomości wspólnej ( np. związane z utrzymaniem porządku i czystości – art. 12 pkt 2 w zw. z art. 14 pkt 4 ww. ustawy o własności lokali ), co podniósł uczestnik we wniosku o wymeldowanie skarżącej ( karta 6 akt adm.). Skoro wydatki te obciążają właściciela ( współwłaściciela) lokalu to ma on interes prawny w rozumieniu art. 28 kpa w wymeldowaniu osoby, która w lokalu faktycznie nie mieszka. Zdaniem Sądu o odmiennym w tym względzie stanowisku nie może przesądzać okoliczność, że ewentualnych roszczeń z tego tytułu w stosunku do osoby zameldowanej a nie mieszkającej w lokalu, jego właściciel (współwłaściciel ) może dochodzić na drodze postępowania cywilnego. Nie wyłącza to bowiem uprawnienia do obrony jego prawnych interesów również w postępowaniu administracyjnym. Nawet gdyby przyjąć, że uczestnikowi nie przysługiwał w postępowaniu administracyjnym przymiot strony, to wbrew stanowisku pełnomocnika skarżącej, fakt przyznania mu takiego przymiotu nie mógł mieć istotnego wpływu na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm., zwanej dalej ustawą p.p.s.a.). Ustalenia organów co do faktu wyprowadzenia się skarżącej z objętego postępowaniem lokalu i niezamieszkiwania w nim od ponad 3 lat zostały bowiem dokonane również w oparciu o jednoznaczne w tym przedmiocie i nie budzące wątpliwości zeznania skarżącej, wystarczające w związku z tym do rozstrzygnięcia sprawy. Nadto uczestnik mógł być przesłuchany w charakterze świadka. Z tych wszystkich względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. su.