II SA/Gl 1123/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Dziuk, Sędziowie Sędzia WSA Edyta Kędzierska, Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.), Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi K. W. (W.) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 26 czerwca 2025 r. nr SKO.PSŚ/41.5/615/2025/8777 w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia 26 czerwca 2025 r. nr SKO.PSS/41.5/615/2025/8777 Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Katowicach (dalej Kolegium" lub "organ odwoławczy"), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r., poz. 572) – dalej "k.p.a.", po rozpatrzeniu odwołania K.W. (dalej "Strona" lub "Skarżący"), od decyzji Burmistrza Miasta L. (dalej "Burmistrz" lub "organ I instancji") z dnia 9 maja 2025 r., nr [...] odmawiającej przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego, utrzymało ją w mocy. Jak wynika z akt administracyjnych, decyzję wydano w następującym stanie faktycznym: W dniu 20 lutego 2025 r. do organu I instancji wpłynął wniosek Strony o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Do wniosku zostało dołączone orzeczenie lekarza orzecznika Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w R. z dnia [...]r., nr akt [...], ustalające, że Strona jest całkowicie niezdolna do pracy. Z treści orzeczenia wynikało, że całkowita niezdolność do pracy powstała 9 stycznia 2024 r., czyli po ukończeniu przez Stronę 21. roku życia. W oparciu o tak ustalony stan faktyczny sprawy organ I instancji decyzją z 9 maja 2025 r. odmówił Stronie przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego. Niezadowolona z rozstrzygnięcia sprawy Strona wniosła odwołanie do Kolegium. Zarzuciła organowi I instancji naruszenie przepisów prawa materialnego tj. art. 16 § 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (obecnie t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1208) – dalej "u.ś.r." oraz art. 80, art. 81 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. Kolegium przywołaną na wstępie decyzją z dnia 26 czerwca 2025 r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję W uzasadnieniu Kolegium przedstawiło przebieg postępowania, stan faktyczny sprawy oraz przepisy prawa mające w niej zastosowanie. Odnosząc się do zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Kolegium stwierdziło, że Strona legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS z dnia [...] r. o całkowitej niezdolności do pracy do 31 stycznia 2026 r., w którym datę powstania całkowitej niezdolności do pracy określono na dzień 9 stycznia 2024 r. Kolegium zwróciło uwagę na treść orzeczenia, z którego wynika, że całkowita niezdolność do pracy pozostaje w związku z naruszeniem sprawności organizmu powstałym przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia lub w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. W oparciu o treść art. 3 pkt 20 u.ś.r. organ odwoławczy uznał, że Strona została zaliczona do osób legitymujących się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. W ocenie Kolegium treść orzeczenia nie daje podstaw do stwierdzenia, że niepełnosprawność strony powstała do ukończenia 21. roku życia. Z uwagi na powyższe organ odwoławczy stwierdził, że Strona spełnia dwie pierwsze przesłanki określone w art. 16 ust. 3 u.ś.r tj. ukończyła 16 lat i legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Strona nie spełnia jednak trzeciej przesłanki do przyznania zasiłku pielęgnacyjnego dotyczącej niepełnosprawności powstałej w wieku do ukończenia 21. roku życia. Kolegium podkreśliło, że z orzeczenia lekarza orzecznika ZUS wynika, iż niepełnosprawność Strony istniała od 9 stycznia 2024 r. tj. po ukończeniu 21. roku życia. Odnosząc się do przywołanego w odwołaniu przez Stronę wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...] r., sygn. akt [...] i sporządzonej na potrzeby postępowania sądowego opinii sądowej psychiatryczno - psychologicznej Kolegium uznało, że nie ma ona znaczenia dla rozpatrywanej sprawy z uwagi na fakt, że dotyczy ustalenia uprawnień Strony do renty socjalnej, zaś niepełnosprawność na potrzeby ustalenia prawa do zasiłku pielęgnacyjnego winna być stwierdzona na podstawie dokumentów o których mowa w art. 3 pkt 20 u.ś.r. (umiarkowany stopień niepełnosprawności) i art. 3 pkt 21 u.ś.r. (znaczny stopień niepełnosprawności). W konkluzji organ odwoławczy podkreślił, że w postępowaniu o ustalenie prawa do zasiłku pielęgnacyjnego wiążące znaczenie ma orzeczenie o stopniu niepełnosprawności/orzeczenie lekarza orzecznika ZUS. Od powyższej decyzji Skarżący wywiódł skargę, w której zarzucił jej: - naruszenie przepisów prawa materialnego - art. 16 § 3 u.ś.r., poprzez jego błędną interpretację skutkującą przyjęciem, że ustalenie w orzeczeniu lekarza orzecznika ZUS wydanym w dniu [...] r., nr akt [...] w sprawie o rentę socjalną, iż całkowita niezdolność do pracy powstała u Skarżącego 9 lutego 2024 r., powoduje brak spełnienia przesłanki określonej w w/w art. 16 § 3 u.ś.r. - natomiast przepis ten stanowi, że zasiłek pielęgnacyjny przysługuje osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia, nie określając stopnia niepełnosprawności, jaka w tym okresie miałby powstać - a niezależnie od powyższego, biorąc pod uwagę wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, nie może stanowić przeszkody do przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego okoliczność późniejszego momentu powstania niepełnosprawności niż kryterium wiekowe określone w art. 16 ust. 3 u.ś.r. (w wieku do ukończenia 21. roku życia), gdyż tylko taki sposób interpretacji w/w przepisu umożliwi bowiem uniknięcie rezultatów sprzecznych z jego ratio legis; - naruszenie przepisów postępowania - art. 80, art. 81 § 1 k.p.a. poprzez pominięcie dowodów i wniosków, jakie płyną z treści decyzji ZUS Oddział w R. z dnia 11 lutego 2025 r., wyroku Sądu Okręgowego w K. z dnia [...]r., sygn. akt [...] oraz z opinii sądowo - lekarskiej z dnia 28 sierpnia 2024 r. wydanej w tej sprawie, będącej podstawą ustalenia prawa do renty socjalnej - czyli skoro została przyznana Skarżącemu renta socjalna, to oznacza to - zgodnie z treścią art. 4 ust. 1 ustawy z dnia 27 czerwca 2003 r. o rencie socjalnej (obecnie t.j. Dz.U. z 2025 r., poz. 420 ze zm.), że jest on osobą całkowicie niezdolną do pracy z powodu naruszenia sprawności organizmu, które powstało przed ukończeniem 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25 roku życia, a skoro naukę ukończyłem w dniu 20 czerwca 2005 r., czyli przed ukończeniem 20 roku życia, to niepełnosprawność powstała u Skarżącego w wieku do ukończenia 21 roku życia. W oparciu o podniesione zarzuty Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi Skarżący zawarł argumenty uzasadniające w jego ocenie słuszność podniesionych zarzutów. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 16 ust. 2 u.ś.r., zasiłek pielęgnacyjny przysługuje: 1) niepełnosprawnemu dziecku; 2) osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia, jeżeli legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) osobie, która ukończyła 75 lat. Natomiast z treści z art. 16 ust. 3 u.ś.r. zasiłek pielęgnacyjny przysługuje także osobie niepełnosprawnej w wieku powyżej 16. roku życia legitymującej się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności, jeżeli niepełnosprawność powstała w wieku do ukończenia 21. roku życia. W okolicznościach sprawy organy obu instancji prawidłowo ustaliły, że Skarżący na dzień wydania ostatecznej decyzji odwoławczej nie spełniał przesłanek warunkujących przyznanie zasiłku pielęgnacyjnego. Z materiału dowodowego sprawy jednoznacznie wynika, że Skarżący jest osobą dorosłą (40 lat), która w okresie do dnia wydania decyzji przez Kolegium, nie miała ukończonych 75 lat i która legitymuje się orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS wydanym w dniu [...] r., nr akt [...] w sprawie o rentę socjalną, iż całkowita niezdolność do pracy powstała u niego 9 lutego 2024 r. Jak stanowi art. 3 pkt 20 u.ś.r. jeżeli w ustawie jest mowa o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności - oznacza to: a) niepełnosprawność w umiarkowanym stopniu w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, b) całkowitą niezdolność do pracy orzeczoną na podstawie przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, c) posiadanie orzeczenia o zaliczeniu do II grupy inwalidów; W świetle tej regulacji Skarżący tj. art. 3 pkt 20 lit. b u.ś.r. posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności. Sąd zwraca uwagę, że znajdujące się w aktach sprawy przywołane wyżej orzeczenie lekarza orzecznika nie przesądza w swojej treści, kiedy niepełnosprawność Skarżącego powstała a rozstrzyga jedynie o dacie powstanie całkowitej niezdolności do prawy. Z treści orzeczenia wynika, że naruszenia sprawności organizmu Skarżącego, mogło powstać przed ukończeniem 18. roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej - przed ukończeniem 25. roku życia lub w trakcie studiów doktoranckich lub aspirantury naukowej. Formuła ta oznacza, że do niesprawności organizmu Skarżącego mogło dojść zarówno przez 18. rokiem życia a nawet po 25. roku życia. Brak jednoznacznego rozstrzygnięcia w przedmiocie daty powstania niepełnosprawności oznacza w konsekwencji, że organy orzekające w sprawie będące związane treścią orzeczenia lekarza orzecznika ZUS nie mogły przyjąć, że niepełnosprawność Skarżącego powstała przez 21. rokiem życia. Do przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego ustawodawca wymaga, aby w orzeczeniu właściwej jednostki do spraw orzekania o niepełnosprawności zostało wprost i bez żadnych wątpliwości ustalone, iż niepełnosprawność powstała przed 21. rokiem życia (zob. wyrok WSA we Wrocławiu z dnia 11 marca 2025 r., sygn. akt IV SA/Wr 349/24, LEX nr 3849479). Jednocześnie rozpoznając sprawę w przedmiocie zasiłku pielęgnacyjnego w przypadku, o jakim mowa w art. 16 ust. 3 u.ś.r., organ administracji nie jest uprawniony do samodzielnego ustalania ani stopnia niepełnosprawności ani też daty, od której niepełnosprawność ta istnieje. Orzeczenie Zespołu do Spraw Niepełnosprawności wydane na podstawie przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych lub orzeczenie lekarza orzecznika ZUS wydane na ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych nie może być zatem zastąpione żadnym innym dokumentem, ani też innymi ustaleniami organu w postępowaniu dowodowym. Jest to oczywiście ograniczenie postępowania co do zakresu i sposobu prowadzenia postępowania dowodowego przez organ pomocowy, lecz ma to uzasadnienie w specyfice materii (zob. wyrok NSA z dnia 22 marca 2024 r., sygn. akt I OSK 500/23, LEX nr 3824765). W orzecznictwie sądów administracyjnych wielokrotnie wyrażano stanowisko, że orzeczenie o stopniu niepełnosprawności ma charakter wiążący dla organów orzekających w przedmiocie świadczeń rodzinnych. Zgodnie bowiem z § 13 ust. 2 pkt 11 i 12 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 VII 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2003 r. Nr 139, poz. 1328) orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zawiera datę lub okres powstania niepełnosprawności oraz datę lub okres powstania ustalonego stopnia niepełnosprawności. Stosownie zaś do § 14 ust. 4 tego rozporządzenia, jeżeli z przedłożonej dokumentacji, przebiegu schorzenia, orzeczeń o inwalidztwie lub niezdolności do pracy osoby zainteresowanej nie da się ustalić daty lub okresu powstania niepełnosprawności, należy zamieścić w treści orzeczenia określone sformułowanie – "nie da się ustalić". Powyższe oznacza, że data, od której powstała niepełnosprawność jest przedmiotem badania w odrębnym postępowaniu prowadzonym przez wyspecjalizowane organy, jakimi są zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności. Konfrontując powyższe z treścią art. 16 ust. 3 ustawy, stwierdzić trzeba, że do przyznania prawa do zasiłku pielęgnacyjnego ustawodawca wymaga, aby w orzeczeniu właściwej jednostki do spraw orzekania o niepełnosprawności zostało wprost i bez żadnych wątpliwości ustalone, iż niepełnosprawność powstała przed 21. rokiem życia (zob. np.: wyrok WSA W Kielcach z 9 października 2013 r., II SA/Ke 543/13; wyrok WSA w Opolu z 11 maja 2017 r., II SA/Op 125/17; wyrok NSA z 28 czerwca 2012 r., I OSK 259/12 - publ. CBOSA). Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że w sprawie organy orzekające nie miały podstaw do dopuszczenia w sprawie dowodu z opinii sądowej psychiatryczno - psychologicznej biegłego, która została sporządzona na potrzeby postępowania sądowego jakie toczyło się przed Sądem Okręgowym w K. W konsekwencji poczynionych ustaleń i rozważań Sąd nie znalazł w postępowaniu organów orzekających w sprawie istotnych uchybień prawa, które mogły mieć wpływ na wynik sprawy i z tych względów, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) orzekł jak w sentencji.