II SA/Gl 1160/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędziowie Sędzia NSA Łucja Franiczek, Sędzia WSA Artur Żurawik, Protokolant specjalista Małgorzata Orman, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 marca 2015 r. sprawy ze skargi K. B. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. We wniosku z dnia [...] r. M. B. jako współwłaścicielka nieruchomości wniosła o wymeldowanie jej męża K. B. z pobytu stałego przy ul. [...] w B. We wniosku poinformowała, że K. B. od [...]r. nie przebywa pod wskazanym adresem. Dołączyła zaświadczenie Podbeskidzkiego Ośrodka Interwencji Kryzysowej o korzystaniu z pomocy w roku [...] i ponownie od [...]r., kopię odpowiedzi na pozew rozwodowy oraz kopię zawiadomienia o popełnieniu przestępstwa przez K. B. złożonego do prokuratury [...]r. Po wszczęciu postępowania w dniu [...] i [...]r. M. B. wyjaśniła do protokołu, że K. B. w [...]r. podjął decyzję o wyprowadzeniu się z domu po tym, jak została wobec niego wszczęta procedura "Niebieskiej Karty", zabrał ze sobą rzeczy osobiste i sprzęty i od tego czasu nie przychodzi i nie podejmuje prób powrotu do spornego lokalu. Oświadczyła też, że przy ul. [...] w B. miały miejsce interwencje policji związane z przemocą domową a obecnie w prokuraturze toczy się postępowanie przeciwko mężowi o znęcanie się nad rodziną. Natomiast K. B. w dniu [...] i [...]r. wyjaśnił, że powodem opuszczenia przez niego w dniu [...]r. miejsca pobytu stałego było zachowanie rodziny żony, z którą jest skonfliktowany; od tego czasu nie ma dostępu do spornego lokalu, ponieważ M. B. zmieniła zamki w drzwiach. Podał też, że po zakończeniu sprawy rozwodowej ma zamiar do lokalu powrócić. Potwierdził też, że pod wskazanym adresem niejednokrotnie interweniowała policja. Nieobecność K. B. przy ul. [...] w B. potwierdzona została przez świadków przesłuchanych do sprawy w dniu [...]r. Świadek J. G. - sąsiad zeznał, że K. B. od około 2 miesięcy nie mieszka pod wskazanym adresem, przy czym nie zna powodów ani okoliczności opuszczenia lokalu, nie wie nic na temat wywiezionych w dniu wyprowadzki rzeczy, czy też konfliktów rodzinnych i interwencji policji w tym miejscu. Od tego czasu widział K. B. tylko dwukrotnie w obrębie budynku. M. B. - córka małżonków B. zeznała, że ojciec dobrowolnie opuścił mieszkanie w [...]r. zabierając wszystkie swoje osobiste rzeczy, reszta została po dłuższym czasie wyniesiona do szopy; od tego czasu przychodził kilkakrotnie, by spotkać się z młodszą córką. W [...]r. w drzwiach wejściowych zostały wymienione zamki, ojciec zawsze czekał na córkę na zewnątrz budynku. Potwierdziła, że między rodzicami istnieje silny konflikt, miały miejsce interwencje policji oraz toczą się postępowania o rozwód oraz o znęcanie się. W dniu [...]r. pracownicy Urzędu Miejskiego w B. dokonali oględzin spornego lokalu. Ustalili, że składa się on z piętra i poddasza. M. B. oświadczyła do protokołu oględzin, że obecnie w miejscu tym nie ma rzeczy osobistych, ubrań i dokumentów należących do męża - poza kilkoma rzeczami (np. kurtka, buty narciarskie), które K. B. postanowił zabrać po zakończeniu czynności dowodowej. W oparciu o przeprowadzone dowody Prezydent Miasta B. uznał, że nie doszło do opuszczenia przez K. B. objętego postępowaniem lokalu w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 2013 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 943 ze zm., zwanej dalej ustawą lub ustawą o ewidencji ludności), gdyż opuszczenie to nie było dobrowolne i nie ma trwałego charakteru. W konsekwencji decyzją z dnia [...]r. orzekł o odmowie wymeldowania. W następstwie wniesionego od tej decyzji przez M. B. odwołania została ona uchylona a sprawa przekazana do ponownego rozpatrzenia decyzją Wojewody [...] z dnia [...]r. Organ odwoławczy stwierdził, że zgromadzony dotychczas w sprawie materiał dowodowy nie jest wystarczający do czynienia przesądzających ustaleń co do charakteru nieobecności K. B. w spornym lokalu oraz jego opuszczenia. Rozpoznając ponownie sprawę organ I instancji w dniu [...]r. przeprowadził rozprawę administracyjną z udziałem stron postępowania. M. B. zeznała, że K. B. nie mieszka przy ul. [...] od [...]r., co - jej zdaniem - było spowodowane założeniem Niebieskiej Karty, która obecnie została zamknięta. Opuszczając lokal K. B. zabrał rzeczy osobiste oraz rzeczy stanowiące majątek wspólny (łóżko, dwa samochody, sprzęt TV i AGD itp.). Przyznała, że wymieniła zamki w drzwiach wejściowych i nie wyraża zgody na ponowne wspólne zamieszkiwanie z powodu znęcania się przez K. B. nad rodziną. K. B. nie podejmował prób powrotu do domu, bywał jedynie w celu odebrania córki na spotkanie. Podała też, że niezwłocznie po opuszczeniu spornego lokalu były mąż rozwiązał umowy o dostawę prądu, wody i o wywóz śmieci. K. B. w swoich zeznaniach potwierdził natomiast, że z dotychczasowego miejsca pobytu stałego wyprowadził się w [...]r., do czego został zmuszony wulgarnym zachowaniem żony M. B. Oświadczył, że z lokalu zabrał tylko część majątku wspólnego. Obecnie pomimo prób nie może wejść do środka, ponieważ była żona nie udostępniła mu nowych kluczy do drzwi. Umowy z dostawcami rozwiązał, ponieważ nie korzysta z mediów, a M. B. poinformowała go, że nie będzie regulować rachunków. Wskazał, że w minionych latach toczyły się postępowania sądowe z udziałem jego oraz rodziny M. B., sprawa rozwodowa została nieprawomocnie zakończona, a ponadto nie jest mu wiadome, by prowadzone było postępowanie przeciwko niemu o znęcanie się nad rodziną. Zeznał, że nie zgłaszał organom i instytucjom o problemach związanych z korzystaniem z mieszkania, złożył jedynie w ramach postępowania rozwodowego wniosek o wydanie zarządzenia tymczasowego regulującego sposób korzystania ze wspólnego mieszkania, sąd odmówił jego wydania. Oświadczył, że ma zamiar powrócić do lokalu położonego przy ul. [...] w B. po tym, jak otrzyma od byłej żony klucze do drzwi. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy Prezydent Miasta B. ustalił, że K. B. od [...]r. nie zamieszkuje w lokalu przy ul. [...] w B. Fakt opuszczenia miejsca pobytu stałego został stwierdzony na podstawie wyjaśnień stron, zeznań świadków oraz na podstawie przeprowadzonych oględzin. K. B. sam podjął decyzję o opuszczeniu miejsce pobytu stałego, uczynił to z powodu konfliktu z żoną M. B.. Wyprowadzając się zabrał ze sobą swoje rzeczy osobiste oraz część wyposażenia lokalu. Jedynym krokiem prawnym jaki uczynił celem ponownego zamieszkania w lokalu było złożenie w trakcie trwania sprawy rozwodowej wniosku o wydanie tymczasowego zarządzenia co do sposobu korzystania ze spornego, wspólnego mieszkania. Jednak wniosek ten nie został przez sąd rodzinny uwzględniony. Żadnych innych starań aby ponownie wprowadzić się do lokalu K. B. nie podjął. Jego deklaracje w tym zakresie są jedynie słowne. Sam zaś zamiar stałego pobytu pod oznaczonym adresem nie stanowi jeszcze o zamieszkaniu tam osoby, która ma być wymeldowana. Zamieszkiwanie musi być połączone z przebywaniem, które polega na skoncentrowaniu w tym miejscu swoich osobistych i majątkowych interesów. Przy ustalaniu tego zamiaru nie można oprzeć się wyłącznie na oświadczeniu woli zainteresowanej osoby, lecz powinno się uwzględnić okoliczności faktyczne konkretnej sprawy. W sprawie bezspornym pozostaje fakt, że strona w miejscu stałego pobytu od [...]r. nie koncentruje swoich spraw życiowych, nie nocuje i nie stołuje się. K. B. w swoich zeznaniach potwierdza fakt dobrowolnego opuszczenia objętego wymeldowaniem lokalu, jak również wskazuje, że z chwilą opuszczenia lokalu zabrał z niego wszystkie swoje rzeczy osobiste i część wyposażenia lokalu. Z jego zeznań wynika, że obecne jego wizyty pod wyżej wskazanym adresem wiążą się wyłącznie z odebraniem pozostałych tam ruchomości. Wskazuje on przy tym, że ma utrudnione wejście do lokalu i aby to uczynić musi korzystać z pomocy policji, gdyż M. B. wymieniła zamki w drzwiach. Jednak w związku z tą sytuacją nie toczy się żadne postępowanie karne. Z chwilą opuszczenia lokalu rozwiązał też z dostawcami umowy o dostarczenie do lokalu mediów. Dalej organ pierwszej instancji podkreślił, że ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc jest formą rejestracji stanu faktycznego, a nie prawnego. Meldunek jest tylko rejestracją pobytu osoby w danym lokalu i ma charakter wyłącznie porządkowy. Ewidencja ludności nie jest formą kontroli legalności sytuacji prawnych nie rozstrzyga o statusie prawnym nieruchomości, ani o ewentualnych roszczeniach cywilnoprawnych powstałych na tle zajmowania bądź opuszczenia lokalu mieszkalnego. W tych sprawach rozstrzygają rzeczowo właściwe sądy powszechne. W konsekwencji Prezydent Miasta B. decyzją z dnia [...]r. nr [...] wydaną na podstawie art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności orzekł o wymeldowaniu K. B. z pobytu stałego w B. przy ul. [...]. W następstwie wniesionego od tej decyzji przez K. B. odwołania została ona utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] wydaną z powołaniem się na treść art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ odwoławczy podzielił w ogólnym zarysie ustalenia faktyczne Prezydenta Miasta B. i ich ocenę prawną. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję Wojewody [...] K. B. podtrzymał w ogólnym zarysie wcześniej prezentowane w sprawie stanowisko. Podkreślił, że mieszkanie opuścił tylko czasowo w następstwie agresywnego zachowania się w stosunku do niego i córek M. B., którego nie mógł akceptować. Podobnie w stosunku do niego zachowywała się rodzina żony. Jego zdaniem wniosek o wymeldowanie to zemsta M. B. za doprowadzenie do skazania członków jej rodziny, którzy dopuścili się jego pobicia. W budynku zostawił cały majątek, w tym całe umeblowanie mieszkania, do którego nie ma dostępu wobec wymienienia zamków w drzwiach. Uniemożliwia mu to również dbałość o budynek. W wyroku rozwodowym sąd cywilny nie zabronił mu korzystania z mieszkania. Rzeczy osobiste musiał zabrać aby nie uległy zniszczeniu, gdyż zostały przez żonę wystawione w workach pod wiatę. Zgłaszał na Policji bezprawną wymianę zamków w drzwiach ale postępowanie w tej sprawie nie zostało podjęte. Nie chciał przychodzić do mieszkania z Policją z uwagi na dzieci, czekał na rozstrzygnięcie sprawy rozwodowej i o podział majątku dorobkowego. O negatywnym zachowaniu żony świadczy treść sprawy dotyczącej wykonywania kontaktów z małoletnią córką w której sąd rodzinny zagroził uczestniczce M. B. nakazaniem zapłaty za utrudnianie kontaktów z małoletnią A. B.. W piśmie procesowym z dnia [...]r. uczestniczka postępowania M. B. przychyliła się do stanowiska zajętego w zaskarżonej decyzji. Na rozprawie sądowej skarżący oświadczył, że zgromadzone w sprawie dowody nie są obiektywne oraz chciałby wrócić do domu, na co pozwala jego wielkość. Podał też, że rozwód został orzeczony z winy obu stron i w wyroku rozwodowym sąd nie orzekł o wspólnym mieszkaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem obowiązującego prawa skutkującym jej wzruszenie. Zgodnie z art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności organ gminny wydaje na wniosek właściciela lub innego podmiotu dysponującego prawem do lokalu lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z przepisu tego w związku z treścią art. 6 ust. 1 tej ustawy wynika po pierwsze, że miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22.05.2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 600/05, Lex nr 192912). Po drugie - przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w innym miejscu (przebywanie w nim sensie fizycznym, praca, nauka) a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (por. wyrok NSA z dnia 23.04.2001 r. sygn. akt V SA 3169/00, LEX Nr 50123; wyrok NSA z dnia 7.12.2005 r., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18.12.2001 r. sygn. akt II SA/Ka 613/00, niepublik.). W świetle obszernych ustaleń .poczynionych w trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ pierwszej instancji, szczegółowo opisanych i przeanalizowanych przez organy obu instancji, nie budzi najmniejszej wątpliwości, że skarżący opuścił tak rozumiane miejsce pobytu stałego w [...]r. Do lokalu tego do tej pory nie powrócił. Tym samym przestał realizować tam swoje podstawowe funkcje życiowe. Zasadnie przyjęły zatem organy obu instancji, że opuszczenie to ma charakter trwały, a to w sytuacji gdy nadto weźmie się pod uwagę bezsporną okoliczność, iż obecnie nie dysponuje on kluczami do objętego wymeldowaniem lokalu i utracił jego posiadanie. Natomiast pewne wątpliwości może budzić kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącego. Niewątpliwie było to następstwem istniejącego konfliktu z uczestniczką postępowania i jej rodziną wpływającego niekorzystnie na dzieci stron. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, który Sąd podziela, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt V SA 1424/99, LEX nr 79243, V SA 108/00, LEX nr 49954, V SA 3078/00, LEX nr 78937). Nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt II SA/Ol 931/08, LEX nr 562876). W świetle powyższego orzecznictwa należy w odniesieniu do stanu faktycznego niniejszej sprawy przyjąć, że skarżący mieszkanie przy ul. [...] w B. opuścił dobrowolnie, skoro od [...]r. w mieszkaniu tym nie mieszka i nie podjął prawnych środków celem ponownego w nim zamieszkania. Gdy nadto zważy się, że zgodnie z treścią art. 10 ust. 2 ustawy zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu w tym lokalu (zobacz w tym względzie m. in. wyrok TK z 27 maja 2002 r., sygn. akt K 20/1), to prawidłowo przyjęły organy obu instancji, że zaistniały wynikające z art. 15 ust. 2 ustawy przesłanki do wymeldowania skarżącego. Przesądzające w tym względzie znaczenie ma bowiem fakt opuszczenia objętego wymeldowaniem lokalu i nieprzebywania (niezamieszkiwania) w nim od [...]r. Oznacza to, że decyzje organów obu instancji zostały wydane zgodnie z obowiązującym prawem materialnym. Brak jest też jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, że zostały one wydane z mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszeniem przepisów postępowania. Organy obu instancji swoje ustalenia oparły na wszechstronnie zgromadzonym materiale dowodowym, którego obszerna ocena nie narusza treści art. 80 kpa. Należy przy tym podkreślić, że poczynione przez organy ustalenia nie pozostają w sprzeczności z twierdzeniami skarżącego sformułowanymi m. in. w skardze. Odmienna jest jedynie ich ocena prawna. Jak to przy tym zasadnie podniosły organy orzekające fakt wymeldowania skarżącego nie pozbawia go uprawnień wynikających z prawa współwłasności lokalu, w tym prawa do ponownego w nim zameldowania w sytuacji gdyby ponownie w nim zamieszkał. Postępowanie meldunkowe nie polega zaś na rozstrzyganiu czy to spraw majątkowych pomiędzy byłymi małżonkami czy też spraw związanych z wykonywaniem władzy rodzicielskiej nad wspólnymi małoletnimi dziećmi, które to sprawy rozpoznają sądy cywilne. Z powyższych względów skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.).