II SA/Gl 1338/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie : Przewodniczący Sędzia NSA Ewa Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 12 maja 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi H. L. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania dotyczącego zmiany decyzji w sprawie pozwolenia na budowę w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a : oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący H. L. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z treści urzędowego formularza wynika, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Wnioskodawca zadeklarował, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Wraz z żoną są współwłaścicielami samochodu marki [...] z 1993 r., a źródłem ich utrzymania się są świadczenia emerytalne uzyskiwane w wysokości 3883 zł brutto miesięcznie. Wskazał, że zamieszkuje wraz z żoną w domu na podstawie prawa dożywocia, jednak bez innych przywilejów. Do druku formularza strona dołączyła dokumenty obrazujące wysokość uzyskiwanych dochodów oraz stałe, miesięczne wydatki. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 14 grudnia 2013 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od orzeczenia tego skarżący złożył sprzeciw. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że jest osobą w podeszłym wieku i do tego schorowaną. Miesięczne koszty utrzymania oscylują wokół kwoty 2585 zł, a nie jak dotychczas przyjmowano 600 zł. Skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości 1858,94 zł. Za energię elektryczną, wodę, odbiór ścieków, wywóz nieczystości, telefon, ubezpieczenia i TV wydaje miesięcznie 900 zł. Przybliżony koszt leczenia farmakologicznego wynosi natomiast około 300 zł. Podobną kwotę na leki wydaje również jego żona. Koszty bieżących remontów oraz koszty przeznaczane na zakup środków czystości wynoszą 580 zł. Wobec czego wniosek ten w ocenie skarżącego jest zasadny i zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie zarządzeń z dnia 27 stycznia 2014 r. i 6 marca 2014 r. wezwano skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku przez: - złożenie wyjaśnień dotyczących domu, w którym zamieszkuje wraz z żoną, w tym zakresie należało m.in. nadesłać odpis lub kserokopię tytułu prawnego do tego lokalu, celem wykazania czy jest to własność, współwłasność, najem itp. (za pomocą np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, umowy najmu, itp.) - wymienienie wszystkich osób, które są zameldowane lub zamieszkują w ww. budynku oraz podanie na jakiej podstawie w nim mieszkają, ponadto wskazanie źródła utrzymania się tych osób i jego wysokość; - wymienienie wszystkich osób które są zameldowane - nadesłanie dokumentów obrazujących wysokość przeciętnych, miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem się (tj. czynszu, dostawy wody, itp.), jednocześnie wyjaśnienie kwestii wysokich opłat za energię elektryczną oraz nadesłanie rachunków za opał; Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu 27 marca 2014 r. W wyznaczonym terminie skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów. W piśmie z dnia 3 kwietnia 2013 r. oświadczył, że w dalszym ciągu nie dysponuje aktem notarialnym potwierdzającym jego prawo dożywocia ale nadeśle go niezwłocznie w kolejnym tygodniu. Do dnia rozpoznawania tego wniosku skarżący nie nadesłał żadnych dodatkowych dokumentów. W piśmie z 3 kwietnia 2014 r. skarżący wyjaśnił, że w domu mieszka tylko on z żoną oraz kwestię wysokich rachunków za energię elektryczną. Nie może natomiast przedstawić rachunków za opał, ponieważ nie sądził, że będą mu potrzebne więc ich nie przechowywał. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (vide: postanowienie NSA z dnia 29 mama 2013 r., sygn. akt II OZ 419/13). Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Powyższe unormowanie wyraźnie wskazuje, że przesłanką badaną przez sąd jest przede wszystkim stan majątkowy wnioskodawcy, natomiast wiek oraz stan zdrowia nie wpływają bezpośrednio na treść orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 242/12). Kolejna istotną kwestią przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego jest regulacja zawarta w ustawie z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny( Dz. U. z 2014 r. poz. 121) – dalej K.c. dotycząca prawa dożywocia. Art. . 908. § 1. tej ustawy stanowi "Jeżeli w zamian za przeniesienie własności nieruchomości nabywca zobowiązał się zapewnić zbywcy dożywotnie utrzymanie (umowa o dożywocie), powinien on, w braku odmiennej umowy, przyjąć zbywcę jako domownika, dostarczać mu wyżywienia, ubrania, mieszkania, światła i opału, zapewnić mu odpowiednią pomoc i pielęgnowanie w chorobie oraz sprawić mu własnym kosztem pogrzeb odpowiadający zwyczajom miejscowym." Skarżący jedynie oświadczył, że przysługujące mu prawo dożywocia nie obejmuje innych przywilejów niż zamieszkiwanie w nieruchomości. Jednak mimo dwukrotnego wezwania o akt notarialny na podstawie, którego to prawo to mu przysługuje, dokumentu tego nie nadesłał. Zatem skarżący nie wykazał, że przysługujące mu prawo dożywocia zostało umownie ograniczone tylko to prawa zamieszkiwania w nieruchomości. Nie obalenie domniemania z art. . 908. § 1 K.c. oznacza, że skarżącemu przysługuje szereg świadczeń od obdarowanego, które pozwoliłyby mu na zmniejszenie kosztów własnego utrzymania. Postawa skarżącego który, ponosi wydatki do których ponoszenia najprawdopodobniej zobowiązana jest osoba trzecia, nie uzasadnia przerzucenia ciężaru kosztów sądowych na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Skarżącego nie można bowiem uznać za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przede wszystkim jednak zdaniem Sądu unikanie złożenia dokumentów potwierdzających jego stan majątkowy i rodzinny nie pozwala na ocenę jego rzeczywistych możliwości płatniczych. Tymczasem wykładnia przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa (vide: postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania jego wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżący mimo wezwania nie przedstawił bowiem informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez niego kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe, mimo, iż to właśnie na nim spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można zaś zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, że jest on osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uniemożliwiają one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie jego sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 P.p.s.a., art. 254 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 260 P.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.