II SA/Gl 1473/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak (spr.) , , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 7 stycznia 2026r. sprawy ze sprzeciwu M.S. od decyzji Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach z dnia 17 października 2025 r. nr WOA.7721.290.2025.AS w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego oddala sprzeciw. Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w R. (dalej "PINB" lub "organ I instancji") decyzją nr [...] z dnia 8 sierpnia 2025 r., nakazał J.M., A.M., B.W. - współwłaścicielkom budynku gospodarczego, położonego w R. na działce oznaczonej nr geod. [...] w R. przy ul. [...] dokonać rozbiórki jego samowolnej rozbudowy. Odwołanie od powyżej decyzji złożyły do Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Katowicach jej adresatki. Organ odwoławczy zaskarżoną obecnie decyzją uchylił decyzję organu I instancji oraz postanowienie organu I instancji nr [...] z dnia 18 czerwca 2025 r., znak: [...], którym odmówiono zmiany ostatecznego postanowienia z dnia 6 marca 2018 r. ŚWINB w zakresie terminu przedłożenia wskazanych tam dokumentów, uchylającego w całości postanowienie PINB w R. z dnia 19 stycznia 2018 roku, znak: [...] i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że w jego ocenie należy uchylić zaskarżoną decyzję organu I instancji jako wydaną przedwcześnie. W pierwszej kolejności ŚWINB stwierdził, że przeanalizował wniosek odwołujących się z dnia 20 maja 2025 r., w którym wniesiono o zmianę terminu wynikającego z postanowienia PINB z dnia 19 stycznia 2018 roku, znak: [...] nakazującego F.M. przedłożenie stosownych dokumentów legalizacyjnych. Organ odwoławczy zauważył, że PINB w dniu 19 stycznia 2018 r. wydał postanowienie nr [...], znak: [...], którym nałożono na F.M. właściciela samowolnie rozbudowanego i przebudowanego budynku gospodarczego, obowiązek przedłożenia w terminie do 28 lutego 2018 roku dokumentów o których mowa w art. 48 ust. 3 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. Prawo Budowlane (obecnie t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 418 ze zm.) – dalej "P.b.". Zażalenie na to postanowienie złożył F.M. W dniu 6 marca 2018 r. ŚWINB wydał postanowienie o sygnaturze [...], którym uchylił w całości zaskarżone postanowienie PINB i nakazał F.M. przedłożenie w PINB w terminie do dnia 30 czerwca 2018 r. dokumentów, o których mowa w art. 48 ust 3 P.b. ŚWINB nie zgodziła się z organem I instancji, że był on właściwy do rozpatrzenia wniosku odwołujących się z dnia 20 maja 2025 r., pomimo faktu, że to organ odwoławczy wydał w tym przedmiocie ostateczne postanowienie. Ponadto ŚWINB wyjaśnił, iż w przekazanych przez PINB do ŚWINB aktach sprawy znajduje się ww. wniosek o zmianę terminu – i zostanie on niezwłocznie, po wydaniu decyzji rozpatrzony przez ŚWINB. W ocenie organu odwoławczego przed wydaniem stosownej decyzji w niniejszej sprawie, konieczne jest dokonanie przez ŚWINB oceny czy zmiana terminu przedłożenia stosownych dokumentów legalizacyjnych z uwagi na śmierć Inwestora – F.M. i wstąpienie do postępowania jego następców prawnych jest zasadna. Z uwagi na powyższe organ odwoławczy instancji uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Sprzeciw od tej decyzji złożył M.S., reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucając jej naruszenie art. 138 § 2 ustawy z dnia 13 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz.U z 2025 r. poz. 1691) - dalej "k.p.a.", przez bezpodstawne uchylenie decyzji organu I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu organowi, pomimo braku przesłanek do zastosowania powołanego przepisu, bowiem decyzja organu I instancji odpowiadała prawu. Z uwagi na podniesiony zarzut wnoszący sprzeciw wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz o zasądzenie kosztów postępowania na rzec wnoszącego sprzeciw, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Odpowiadając na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 64a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej "p.p.s.a.", od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (zob. np. wyroki NSA: z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 2345/21; z 27 lipca 2021r., sygn. akt I OSK 959/21). Sąd ocenia więc jedynie, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Taka wykładnia przepisu art. 64e p.p.s.a. znajduje potwierdzenie w treści art. 151a § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Przede wszystkim należy zauważyć, że zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przepis powyższy musi być interpretowany w świetle art. 12 k.p.a. (zasada szybkości i prostoty postępowania), art. 15 k.p.a. (zasada dwuinstancyjności) i art. 136 k.p.a. (postępowanie dowodowe na etapie odwoławczym). Z jednej strony decyzja odwoławcza typu kasacyjnego nie może prowadzić do nieuzasadnionego wydłużania postępowania administracyjnego, z drugiej zaś – nie może naruszać istoty postępowania dwuinstancyjnego, a więc prawa stron do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie. Określone w art. 136 § 1 k.p.a. uprawnienie do przeprowadzenia na etapie odwoławczym uzupełniającego postępowania dowodowego nie może naruszać zasady dwuinstancyjności, chyba że zachodzą wyjątki przewidziane w § 2 i 3. Wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. jest niedopuszczalne, gdy organ odwoławczy może uzupełnić braki postępowania we własnym zakresie. Jest to konsekwencją reguły ustawowej, a mianowicie, że wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. musi mieć charakter wyjątkowy. Wydając taką decyzję, organ odwoławczy powinien więc nie tylko przekonująco uzasadnić istnienie przesłanek wymagających wyjaśnienia, lecz także wskazać, z jakich przyczyn nie zastosował art. 136 k.p.a. Tylko umotywowane niezastosowanie przez organ odwoławczy art. 136 k.p.a. daje podstawy do wydania decyzji kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uznał prawidłowo, że istotna dla rozstrzygnięcia kwestia została rozpoznana przez niewłaściwy w sprawie organ. Jak wynika z uzasadnienia zaskarżonej decyzji, organ odwoławczy nie zgodził się z organem I instancji, że był on właściwy do rozpatrzenia wniosku odwołujących się z dnia 21 maja 2025 r. w przedmiocie zmiany ostatecznego postanowienia ŚWINB z dnia 6 marca 2018 r. w zakresie terminu przedłożenia wskazanych tam dokumentów legalizacyjnych. Warto zwrócić przy tym uwagę, że postanowienie organu I instancji nr [...], znak: [...] z dnia 19 stycznia 2018 r. zostało wydane na podstawie art. 48 ust. 2 P.b. w brzemieniu obowiązującym w tej dacie. Postanowienie to na podstawie art. 48 ust. 3 P.b. było wówczas postanowieniem zaskarżalnym. W świetle obecnie obowiązujących przepisów prawa budowlanego procedura legalizacyjna i obowiązek dostarczenia dokumentów wynika z art. 48a-48b P.b. Postanowienie w przedmiocie dostarczenia dokumentów legalizacyjnych jest obecnie postanowieniem niezaskarżalnym. Wniosek odwołujących dotyczył zmiany terminu wynikającego z ostatecznego postanowienia ŚWINB z dnia 6 marca 2018 r. wydanego na postawie wówczas obowiązujących przepisów prawa budowlanego, które w sprawie maja zastosowanie. Z uwagi na treść wniosku odwołujących się stron powinien on zostać przesłany do organu odwoławczego w celu jego rozstrzygnięcia. Warto w tym miejscu zwrócić uwagę, że termin na dostarczenie dokumentów w procesie legalizacji samowoli budowlanej jest terminem procesowym i może podlegać zmianie. Stanowisko to znajduje uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych - zob. wyrok NSA z 30.01.2013 r., II OSK 1829/11, publ. CBOSA. Słusznie więc ŚWINB uznał, że organ I instancji nie był właściwy do rozpatrzenia wniosku odwołujących się stron postępowania. Rozpatrzenie wniosku z dnia 21 maja 2025 r. przez właściwy organ ma wpływ na toczące się postępowania, ponieważ od jego wyniku zależy czy strony postępowania będą mogły złożyć dokumenty legalizacyjne i zalegalizować samowolnie dokonaną rozbudowę budynku gospodarczego, czy też PINB będzie zobowiązany do wydania decyzji na podstawie art. 48 ust. 1, w związku z art. 48 ust. 4 P.b. w związku z art. 25 ustawy z dnia 13 lutego 2020 r. o zmianie ustawy - Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r. poz. 471). W tak ustalonym stanie faktycznym i prawnym stanowisko organu odwoławczego o przedwczesności decyzji organu I instancji o rozbiórce samowolnie dokonanej rozbudowy budynku gospodarczego należy uznać za uzasadnione. Z uwagi na powyższe, Sąd na podstawie art. 151a § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.