II SA/Gl 1580/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Renata Siudyka (spr.), Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska, Sędzia WSA Rafał Wolnik, po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 24 marca 2022 r. sprawy ze skargi N.P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] r. nr [...]. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach utrzymało w mocy decyzję Prezydenta Miasta R. z dnia [...] nr [...] wydaną na podstawie art. 17 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tj. Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm.-), odmawiającą N. P. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką-E. P. Z akt sprawy wynika, że po rozpatrzeniu wniosku N. P. (strona, skarżąca) Prezydent Miasta R. decyzją z dnia [...]odmówił stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W uzasadnieniu organ I instancji wskazał, że niepełnosprawność matki wnioskodawcy powstała po 25 roku życia oraz mąż osoby wymagającej opieki nie posiada orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w stopniu znacznym. Tym samym nie zostały spełnione przesłanki przewidziane w ustawie o świadczeniach rodzinnych. W odwołaniu skarżąca wyraziła niezadowolenie z rozstrzygnięcia organu I instancji. W uzasadnieniu podkreśliła, że była zmuszona do rezygnacji z pracy zarobkowej, bowiem ojciec nie jest w stanie sprawować opieki nad żoną. Opisała zakres czynności, jakie wykonuje opiekując się obłożnie chorą matką. Stwierdziła, że ojciec posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności jednakże ze względu na rozliczne schorzenia nie jest w stanie np. podnieść chorej, zmieniać pampersów, czy też dbać o należytą higienę i pielęgnację matki skarżącej. Podniosła, że w związku z wyrokiem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. kryterium powstania niepełnosprawności, o którym mowa w art. 17 ust. 1b u.s.r. winno być pominięte. Zdaniem strony istnieją obiektywne przeszkody do sprawowania opieki jej ojca nad matką. Ponadto wskazała, że w dniu 10 września 2021 r. w MZON w R. odbyło się posiedzenie w celu wydania kolejnego orzeczenia o stopniu niepełnosprawności ojca. Wniosła o przyznanie jej świadczenia pielęgnacyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach (SKO), po rozpatrzeniu odwołania strony zaskarżoną obecnie decyzją utrzymało rozstrzygnięcie organu I instancji w mocy. Uznało, iż data powstania niepełnosprawności (w świetle wyroku TK z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13) nie może stanowić przeszkody w przyznaniu świadczenia. Zaakceptowało jednak stanowisko organu I instancji, że przeszkodą w przyznaniu świadczenia jest fakt, iż niepełnosprawna matka jest mężatką, a jej mąż nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powołało się na treść art. 17 ust. 1a ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz.111 – dalej "u.s.r."). SKO uznało, że zgromadzony w sprawie materiał dowodowy pozwala na stwierdzenie, że skarżąca spełnia kryterium określone w art. 17 ust. 5 pkt 2 u.s.r. Równocześnie stwierdziło, iż organ I instancji dokonał poprawnej oceny zaistnienia w przedmiotowej sprawie przesłanki wynikającej z art. z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.s.r.- osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim i jej współmałżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności Wskazało, że literalna wykładnia art. 17 ust 5 pkt 2 lit a u.s.r. nie pozostawię wątpliwości, iż organ I instancji dokonał prawidłowej oceny sytuacji rodzinnej strony, a ocena została dokonana zgodnie z regułami zawartymi w art. 6,7 i 77 K.p.a. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca zarzuciła SKO, że nie wzięło pod uwagę jej trudnej sytuacji rodzinnej, życiowej i materialnej. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości oraz przyznanie jej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego od dnia złożenia wniosku w MOPS w R. W uzasadnieniu podniosła, że jej matka w 2016 r, doznała udaru pnia mózgu, w efekcie którego jest sparaliżowania połowiczo-prawostronnie, uszkodzony błędnik oraz porażenie zwieraczy. Wskazała również inne choroby matki, które powodują, że nie jest ona w stanie samodzielnie funkcjonować. Podkreśliła, że do marca 2021 r. dzieliła opiekę nad matką z ojcem, co pozwalało jej na pracę zawodową. Ze względu na pogorszenie się stanu zdrowia ojca zmuszona była zrezygnować z pracy zawodowej i przejąć całkowitą opiekę nad matką. Stwierdziła, że ojciec nie jest w stanie sprawować efektywnie i realnie opieki nad matką w sposób nie zagrażający jej bezpieczeństwu. Zaakcentowała, iż również ojciec, ze względu na stan zdrowia wymaga jej pomocy w codziennych czynnościach. Stwierdziła dalej, że z uwagi na konieczność sprawowania całodobowej opieki nad matką pozostaje bez pracy, na wyłącznym utrzymaniu męża, wraz z dwójką dzieci. Nie są na nią odprowadzane składki emerytalne i rentowe do ZUS. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując swe dotychczasowe stanowisko i argumentację prawną. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Stosownie zaś do art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 - dalej "p.p.s.a."), wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Kontrola sądu polega na zbadaniu, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu nie doszło do rażącego naruszenia prawa dającego podstawę do stwierdzenia jego nieważności, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania, naruszenia prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy oraz naruszenia przepisów postępowania administracyjnego w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Badana jest zatem wyłącznie legalność aktu administracyjnego, czyli prawidłowość zastosowania przepisów prawa do zaistniałego stanu faktycznego, trafność wykładni tych przepisów oraz prawidłowość zastosowania przyjętej procedury. Sąd nie ma zatem możliwości merytorycznego orzekania w sprawie rozstrzygniętej przez organy administracji publicznej aktami administracyjnymi poddanymi jego kontroli. Stosownie do treści art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a, który nie miał w sprawie zastosowania. W myśl art. 135 p.p.s.a. - co szczególnie istotne w niniejszej sprawie - sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia. Oceniając zaskarżoną decyzję w świetle powołanych wyżej kryteriów, Sąd uznał, że skarga w niniejszej sprawie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności należy wyjaśnić, że przedmiotowa skarga została przez Sąd rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którym sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli strona zgłosi wniosek o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Jak wynika z akt sprawy, wniosek taki został złożony przez organ w odpowiedzi na skargę, a skarżąca nie sprzeciwiła się temu w przepisanym terminie. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j Dz. U z 2020, poz. 111 – dalej "u.s.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Stosownie zaś do art. 17 ust. 1a u.s.r. osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podstawą odmowy przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego było stwierdzenie, iż nadal żyje mąż osoby wymagającej opieki i nie legitymuje się on orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, a w konsekwencji nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1a u.s.r. Sąd wskazuje, że w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.), a także są obowiązane w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 k.p.a.). Następnie organ na podstawie całokształtu materiału dowodowego dokonuje oceny czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.), czemu daje wyraz w uzasadnieniu podjętej decyzji kończącej sprawę, które powinno zawierać w szczególności wskazanie faktów, które uznał za udowodnione, dowodów, na których się oparł, oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej, a także wyjaśnienie podstawy prawnej decyzji, z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.). W ocenie Sądu organy obu instancji - wbrew obowiązkom wynikającym z powyższych przepisów - nie dokonały wystarczających ustaleń w sprawie dla dokonania właściwej oceny przesłanek przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, nie podejmując niezbędnych czynności dowodowych. Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie podziela w tym zakresie pogląd wielokrotnie już wyrażany w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, zgodnie z którym przesłanki wskazane art. 17 ust. 1a u.s.r. należy odczytywać przez pryzmat zasad i wartości wyrażonych w Konstytucji RP, z uwzględnieniem celu unormowań, którym jest przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi (por. przykładowo wyroki NSA z: 5 listopada 2015 r., I OSK 1062/14,czy 21 czerwca 2017 r., I OSK 829/17 – wszystkie orzeczenia za CBOSA). W art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. ustawodawca nawiązuje wprost do obowiązku alimentacyjnego, o którym mowa w ustawie z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1359; dalej "k.r.o."). Nie można zatem pominąć treści art. 132 k.r.o., zgodnie z którym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami. Za błędną należy zatem uznać wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 u.s.r. oraz art. 17 ust. 1a u.s.r., która wyklucza zstępnego osoby niepełnosprawnej, wymagającej opieki, z kręgu osób upoważnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, także w przypadku, gdy mąż nie może wykonywać opieki z powodu wieku lub złego stanu zdrowia, nawet jeśli nie posiada orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności. Formalistyczna wykładnia omawianych przepisów w okolicznościach rozpoznawanej sprawy mogłaby doprowadzić do pozbawienia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jedynej osoby mogącej faktycznie sprawować opiekę nad niepełnosprawną matką. Byłoby to sprzeczne z konstytucyjną zasadą sprawiedliwości społecznej oraz wynikającą z art. 71 ust. 1 Konstytucji RP zasadą szczególnej pomocy władz publicznych rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej. Organy administracji w rozstrzyganej sprawie nie wyjaśniły przede wszystkim, czy mąż matki strony jest w stanie opiekować się żoną. Dokonanie odpowiednich ustaleń w tym zakresie jest niezbędne dla ustalenia, czy zastosowanie w sprawie przesłanki przewidzianej w art. 17 ust. 1a pkt 1 u.s.r. jest zasadne. Należy zwrócić uwagę, iż matka skarżącej jest sparaliżowana, a ojciec to osoba poważnie schorowana. Biorąc pod uwagę powyższe, działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 134 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. Ponownie rozpatrując sprawę Prezydent Miasta R. weźmie pod uwagę powyższe wskazania Sądu.