II SA/Gl 170/19

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Andrzej Matan, Protokolant asystent sędziego Aleksandra Czajer, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 sierpnia 2019 r. sprawy ze skargi A. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie skierowania na kurs reedukacyjny 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję Prezydenta Miasta C. z [...] r. 2. umarza postępowanie administracyjne 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącego zwrot kwoty 697 zł tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego Wydaną na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (obecnie Dz. U. 2019.341, zwanej dalej ustawą lub ustawą o kierujących pojazdami) decyzją z dnia [...] r. [...] Prezydent Miasta C. (dalej jako Prezydent) orzekł o skierowaniu A. P. (dalej jako skarżący) na kurs reedukacyjny w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałaniu narkomanii. W uzasadnieniu decyzji przytaczając treść art. 99 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami powołał się na wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r. sygn. akt [...], który wpłynął do Urzędu Miasta C. w dniu 6 lipca 2006 r., a którym w stosunku do w/w orzeczono zakaz prowadzenia pojazdów mechanicznych i rowerowych na okres 36 miesięcy w związku z kierowaniem przez niego rowerem w stanie po użyciu alkoholu. W odwołaniu od tej decyzji reprezentowany przez adwokata skarżący wniósł o umorzenie postępowania wobec upływu 10 letniego okresu od uprawomocnienia się wyroku skazującego. Zarzucił, że decyzja ta została wydana z naruszeniem: - art. 43 § 3 w zw. z art. 42 § 2 Kodeksu karnego (dalej jako kk) oraz w związku z art. 182 § 2 kkw przez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez uznanie, że terminem początkowym wykonania orzeczonego zakazu prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych i rowerowych jest dzień złożenia przez niego oświadczenia o zagubieniu prawa jazdy tj. [...] r. w sytuacji, gdy prawo jazdy zostało zagubione w grudniu 2006 r. i od tego czasu nie posiadał niezbędnych do tego uprawnień: - art. 103 § 3 w zw. z § 1 pkt 3 kk, w sytuacji gdy doszło do przedawnienia wykonania orzeczonej kary po upływie 10 lat od uprawomocnienia się wyroku skazującego, - art. 7 Kpa poprzez nieuwzględnienie jego słusznego interesu w sytuacji gdy sąd karny nie wskazał terminu od którego należy liczyć wykonanie środka karnego w postaci pozbawienia uprawnień do prowadzenia pojazdów mechanicznych. Po rozpoznaniu tego odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Częstochowie (dalej też jako Kolegium lub SKO) zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 Kpa w zw. z art. 99 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami, decyzję Prezydenta utrzymało w mocy. W uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia stwierdziło, że zgodnie z art. 99 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami starosta wydaje decyzję o skierowaniu kierowcy na kurs reedukacyjny w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii jeżeli kierował on pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu. Taka zaś sytuacja zachodzi w niniejszej sprawie, a to gdy wyrokiem zaocznym z dnia [...] r. sygn. akt [...] Sąd Rejonowy w C., [...] Wydział Grodzki uznał skarżącego winnym popełnienia czynu z art. 178a § 2 Kodeksu karnego polegającego na tym, że w dniu [...] r. około godziny 19:20 w C. na [...] kierował rowerem będąc w stanie nietrzeźwości – 0,92 mg/l i 0,94 mg/l alkoholu w wydychanym powietrzu. W tym stanie rzeczy ze względu na przywołany powyżej i jednoznaczny w swej treści przepis ustawy o kierujących pojazdami organ I instancji zobowiązany był do wszczęcia postępowania w przedmiocie skierowania skarżącego na kurs reedukacyjny w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii, a następnie do wydania decyzji o skierowaniu go na taki kurs. Przepisy ustawy nie pozostawiają w tym zakresie swobody i w razie stwierdzenia, że faktycznie doszło do wydania wyroku orzekającego zakaz prowadzenia pojazdów ze względu na kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości, organ ten jest zobowiązany do wydania decyzji o skierowaniu kierowcy na kurs reedukacyjny. Decyzja wydawana na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 5 ustawy ma tzw. charakter związany. Przepis ten nie wskazuje i nie upoważnia organu do badania żadnych innych przesłanek skierowania kierowcy na kurs reedukacyjny niż sam fakt kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości. Bez znaczenia pozostaje również kwestia, czy równolegle z decyzją dotyczącą skierowania na kurs reedukacyjny została wydana decyzja o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami, gdyż wydanie tej decyzji nie stanowi przesłanki ustawowej, od której uzależniony został obowiązek właściwego organu do wydania decyzji na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 5 ustawy. W skardze do sądu administracyjnego na powyższą decyzję SKO pełnomocnik skarżącego wniosła o jej uchylenie wraz z poprzedzającą ją decyzją Prezydenta oraz o zobowiązanie tego organu do wydania w określonym terminie decyzji o umorzeniu postępowania administracyjnego, a nadto o zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania. Zarzuciła, że decyzja Kolegium została wydana z naruszeniem: 1. art. 7 Kpa w zw. z art. 139 pkt 2a ustawy o kierujących pojazdami poprzez utrzymanie w mocy decyzji niedającej się pogodzić z zasadami praworządności, w tym szczególnie z zasadą niedziałania prawa wstecz, w sytuacji, gdy decyzją organu I instancji został nałożony na skarżącego obowiązek odbycia kursu reedukacyjnego w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii, wprowadzony dopiero w/w ustawą o kierujących pojazdami i obowiązujący od dnia 1 lipca 2015 r., podczas, gdy skarżący dopuścił się kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości niemal 10 lat przed wejściem w życie przepisu przewidującego skierowanie osoby, która kierowała pojazdem w stanie nietrzeźwości na w/w kurs, 2. art. 107 § 3 Kpa w zw. z art. 11 i art. 9 Kpa poprzez nie odniesienie się do wszystkich twierdzeń skarżącego zawartych w odwołaniu, 3. art. 99 ust. 1 pkt 5 w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami w zw. z art. 2 pkt 21 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, poprzez skierowanie na kurs reedukacyjny osoby, która utraciła status kierowcy, w związku z wydaniem w stosunku do skarżącego decyzji o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami mechanicznymi. W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując stanowisko zawarte w decyzji zaskarżonej. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie chociaż nie wszystkie sformułowane w niej zarzuty zasługują na akceptację. W pierwszej kolejności należy podzielić zarzut, że skarżący został skierowany na kurs reedukacyjny z naruszeniem wynikającej art. 6 Kpa zasady praworządności i z art. 2 Konstytucji RP zasady państwa prawnego poprzez zastosowanie do niego sankcji administracyjnej nieznanej obowiązującemu prawu w dacie popełnianego przez niego czynu, z którym później wprowadzony przepis taką sankcję wiąże. Narusza to niewątpliwie obowiązującą również w prawie administracyjnym zasadę niedziałania prawa wstecz, w sytuacji gdy możliwość takiego zastosowania tej sankcji nie została przewidziana wprost obowiązującymi przepisami. Istotnie bowiem, jak trafnie wskazano w skardze, instytucja kierowania kierowców, którzy kierowali pojazdem w stanie nietrzeźwości, w stanie po użyciu alkoholu lub środka działającego podobnie do alkoholu, na kurs reedukacyjny w zakresie problematyki przeciwalkoholowej i przeciwdziałania narkomanii została wprowadzona dopiero z dniem 1 lipca 2015 r. (art. 139 pkt 2a ustawy o kierujących pojazdami). Już zatem tylko z tego powodu skierowanie skarżącego na taki kurs należało uznać za bezprawne. Skarga podlegałaby uwzględnieniu nawet gdyby przyjąć, że w okolicznościach niniejszej sprawy w odniesieniu do nałożonego na skarżącego zaskarżoną decyzją obowiązku nie mamy do czynienia z naruszeniem zasady niedziałania prawa wstecz. Konieczną przesłanką wydania na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami decyzji o skierowaniu kierowcy na kurs reedukacyjny jest wcześniejsze ustalenie, że kierował on pojazdem m.in. w stanie nietrzeźwości. Organ orzekający o takim skierowaniu (starosta) nie jest jednak uprawniony do czynienia w tym zakresie (kierowania pojazdem w stanie nietrzeźwości) własnych wiążących ustaleń. W tym przedmiocie do dnia [...] r. działał on bowiem na podstawie odpisu wyroku przesyłanego przez sąd w trybie art. 182 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego (art. 135a ustawy o kierujących pojazdami), a po tym terminie na podstawie informacji uzyskanych od administratora danych (art. 99 ust. 2 pkt 1 lit. b w zw. z art. 139 pkt 3 tej ustawy). Zdaniem Sądu oznacza to, że konieczną przesłanką wydania decyzji skierowania na kurs reedukacyjny jest istnienie w dacie jej podejmowania skazania za kierowanie pojazdem w stanie nietrzeźwości. Tylko bowiem wówczas organ wydając decyzję o skierowaniu będzie miał podstawy do przyjęcia, że kierowca kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości, tj. w warunkach o jakich mowa w art. 99 ust. 1 pkt 5 ustawy. Ta konieczna przesłanka nie będzie zatem zachodzić gdy w tej dacie doszło już do zatarcia skazania lub ukarania na podstawie art. 103 Kodeksu karnego lub art. 46 Kodeksu wykroczeń. Wtedy bowiem zgodnie z art. 106 kk i art. 46 § 1kw skazanie i ukaranie uważa się za niebyłe. Z chwilą zatarcia skazania lub ukarania brak jest zatem podstaw do przyjęcia na użytek postępowania prowadzonego na podstawie art. 99 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami, że dana osoba prowadziła pojazd w stanie nietrzeźwości. Fakt zatarcia skazania lub ukarania jako wynikający z powszechnie obowiązujących w/w przepisów powinien być przy tym uwzględniony przez organy orzekające z urzędu. Powyższa sytuacja zachodziła zdaniem Sądu w niniejszej sprawie, czego organy orzekające nie uwzględniły. Z żadnego obowiązującego przepisu nie wynika bowiem aby zastosowanie powyższych przepisów w takim postępowaniu zostało wyłączone i aby organy orzekające przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy mogły kierować się tylko treścią przepisów administracyjnego prawa materialnego. Stosowanie w sprawach rozstrzyganych w oparciu o przepisy ustawy o kierujących pojazdami instytucji zatarcia ukarania uregulowanej w art. 46 kw wynika też z orzecznictwa (wyrok WSA w Gliwicach z dnia 14 października 2010 r. – Lex nr 752727 i wyroki NSA z dnia 1 sierpnia 2012 r. sygn. akt I OSK 742/11 i z dnia 20 października 2017 r. sygn. akt I OSK 3134/15 – Lex nr 2440360). Zgodnie z art. 2 pkt 3 lit. a ustawy z dnia 27 września 2013 r. o zmianie ustawy – Kodeks postępowania karnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. 2013. 1247 zwanej dalej ustawą zmieniającą) z dniem 9 listopada 2013 r. czyn za który skarżący został skazany w/w wyrokiem SR w C. z dnia [...] r. stał się wykroczeniem (art. 87 § 1a kw). W konsekwencji zgodnie z treścią art. 50 ust. 4 przedmiotowej ustawy zmieniającej do zatarcia ukarania za ten czyn stosuje się przepisy Kodeksu wykroczeń, czyli art. 46 tego aktu prawnego. Zgodnie z § 1 tego przepisu ukaranie uważa się za niebyłe po upływie 2 lat od wykonania, darowania lub przedawnienia wykonania kary. Zakładając nawet, że orzeczona tym wyrokiem kara nie została wykonana to zgodnie z treścią art. 45 § 3 kw po trzech latach od uprawomocnienia się tego wyroku doszłoby do przedawnienia wykonania orzeczonej tym wyrokiem kary. Ponieważ zgodnie z § 3 art. 46 kw zatarcie ukarania nie może nastąpić przed wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania środka karnego (który przedmiotowym wyrokiem skazującym został orzeczony), to nawet przyjmując, że zgodnie z art. 50 ust. 3 w/w ustawy zmieniającej z dnia 27 września 2013 r., co do przedawnienia wykonania tego środka zastosowanie miałby przepis art. 103 § 2 w zw. z § 1 pkt 3 Kodeksu karnego, należałoby przyjąć, że do zatarcia ukarania skarżącego za prowadzenie w dniu [...] r. roweru w stanie nietrzeźwości doszło najpóźniej z upływem 10 lat od uprawomocnienia się w/w wyroku skazującego tj. w dniu [...] r. Oznacza to, że w dacie orzekania w niniejszej sprawie ukaranie za kierowanie przez skarżącego pojazdem w stanie nietrzeźwości należało uznać za niebyłe. Tym samym brak było podstaw do przyjęcia, że skarżący kierował pojazdem w stanie nietrzeźwości w rozumieniu art. 99 ust. 1 pkt 5 ustawy o kierujących pojazdami. To zaś oznacza, że decyzje organów obu instancji zostały wydane z mającym wpływ na wynik sprawy naruszeniem tego przepisu co uzasadniało ich uchylenie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i art. 135 ustawy p.p.s.a. oraz orzeczenie o umorzeniu postępowania administracyjnego jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 145 § 3 tej ustawy w zw. z art. 105 § 1 Kpa. Wobec zatarcia ukarania bez znaczenia dla rozpoznania skargi należało uznać rozpoznanie sformułowanych w skardze zarzutów naruszenia przepisów postępowania. Należy jedynie stwierdzić, że skarżący nie wykazał, iż ewentualne naruszenie tych przepisów mogłoby mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy p.p.s.a. Za dowolne należało zaś uznać stanowisko skarżącego, że w związku z cofnięciem mu decyzją Prezydenta z dnia [...] r. uprawnień do kierowania pojazdami (utrzymaną w tym zakresie w mocy decyzją SKO z dnia [...] r.) stracił on przymiot kierowcy w rozumieniu art. 99 ust. 1 w zw. z art. 2 pkt 1 ustawy o kierujących pojazdami i w zw. z art. 2 pkt 21 ustawy Prawo o ruchu drogowym. O kosztach postępowania sądowego, obejmujących wpis od skargi w kwocie 200 zł, wynagrodzenie adwokata w kwocie 480 zł oraz opłatę skarbową od pełnomocnictwa w kwocie 17 zł, łącznie w kwocie 697 zł, orzeczono stosownie do jego wyniku na podstawie art. 200, art. 205 § 2, art. 209 i art. 211 ustawy p.p.s.a. ec