II SA/Gl 199/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący sędzia NSA Bonifacy Bronkowski po rozpoznaniu w dniu 1 października 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skarg A. L. – G. i H. L. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie budowy obiektu budowlanego w kwestii wniosku skarżącego H. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych p o s t a n a w i a oddalić wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący H. L. złożył na druku urzędowego formularza wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z jego treści wynika, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Wnioskodawca zadeklarował, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów o wartości przekraczającej 3.000 euro. Wraz z żoną są współwłaścicielami samochodu marki [...] z [...] r., a źródłem ich utrzymania się są świadczenia emerytalne uzyskiwane w wysokości 3883 zł brutto miesięcznie. Do druku formularza strona dołączyła dokumenty obrazujące wysokość uzyskiwanych dochodów oraz stałe, miesięczne wydatki. Postanowieniem referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 4 czerwca 2013 r. oddalono wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. Od orzeczenia tego skarżący złożył sprzeciw, który został następnie odrzucony postanowieniem Sądu z dnia 15 lipca 2013 r., z powodu wniesienia go po upływie terminu. Wskutek wniesienia wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia sprzeciwu, skarżącemu przywrócono termin postanowieniem Sądu z dnia 27 sierpnia 2013 r. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący wskazał, że jest osobą w podeszłym wieku i do tego schorowaną. Miesięczne koszty utrzymania oscylują wokół kwoty 2585 zł, a nie jak dotychczas przyjmowano 600 zł. Skarżący utrzymuje się z emerytury w wysokości 1858,94 zł. Za energię elektryczną, wodę, odbiór ścieków, wywóz nieczystości, telefon, ubezpieczenia i TV wydaje miesięcznie 870 zł. Przybliżony koszt leczenia farmakologicznego wynosi natomiast około 300 zł. Podobną kwotę na leki wydaje również jego żona. Koszty bieżących remontów oraz koszty przeznaczane na zakup środków czystości wynoszą 580 zł. Wobec czego wniosek ten w ocenie skarżącego jest zasadny i zasługuje na uwzględnienie. Na podstawie zarządzenia z dnia 27 sierpnia 2013 r. wezwano skarżącego do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku przez: - złożenie wyjaśnień dotyczących domu, w którym zamieszkuje wraz z żoną, w tym zakresie należało m.in. nadesłać odpis lub kserokopię tytułu prawnego do tego lokalu, celem wykazania czy jest to własność, współwłasność, najem itp. (za pomocą np. aktu własności, odpisu z księgi wieczystej, umowy darowizny, umowy najmu, itp.) oraz wskazać ilość i rodzaj pomieszczeń w budynku, jego powierzchnię oraz sposób ogrzewania; - wymienienie wszystkich osób, które są zameldowane lub zamieszkują w ww. budynku oraz podanie na jakiej podstawie w nim mieszkają, ponadto wskazanie źródła utrzymania się tych osób i jego wysokość; - wskazanie, gdzie położona jest działka budowlana o pow. 1217 m2 wymieniona w pkt 7.1. druku PPF i jaka jest jej wartość i jak jest użytkowana (wykorzystywana); - nadesłanie dokumentów obrazujących wysokość przeciętnych, miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem się (tj. czynszu, dostawy wody, itp.), jednocześnie wyjaśnienie kwestii wysokich opłat za energię elektryczną oraz nadesłanie rachunków za opał; - wskazanie na jakie schorzenia cierpi skarżący i jego żona (przez nadesłanie stosownych zaświadczeń) oraz wykazanie wysokości kosztów leczenia przez nadesłanie rachunków. Powyższe wezwanie zostało doręczone skarżącemu w dniu [...] r. W wyznaczonym terminie skarżący nie nadesłał wymaganych dokumentów. W piśmie z dnia [...] r. oświadczył jedynie, że mieszka wraz z żoną w domu po nieżyjących już rodzicach żony "w oparciu o zagwarantowane wpisem sądowym dożywotnie użytkowanie". Zajmuje piętro budynku o pow. 100 km2, natomiast parter jest wykorzystywany przez osoby z dalszej rodziny na działalność gospodarczą. Na piętrze zamieszkuje także wnuk skarżącego, uczeń LO. Dodatkowo oświadczył, że działka o pow. 1217 m2 zlokalizowana jest w M. przy ul. [...]. Jej wartość spadła w związku z wybudowaniem domu w granicy przez sąsiada. Nie może natomiast przedstawić rachunków za opał, bowiem je zgubił. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej P.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 245 § 1 P.p.s.a. strona może się ubiegać o przyznanie jej prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Przepis art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. stanowi natomiast, że przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (vide: postanowienie NSA z dnia 29 mama 2013 r., sygn. akt II OZ 419/13). Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Powyższe unormowanie wyraźnie wskazuje, że przesłanką badaną przez sąd jest przede wszystkim stan majątkowy wnioskodawcy, natomiast wiek oraz stan zdrowia nie wpływają bezpośrednio na treść orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 3 kwietnia 2012 r., sygn. akt II OZ 242/12). Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Skarżącego nie można bowiem uznać za osobę rzeczywiście ubogą, która nie byłaby w stanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Przede wszystkim jednak zdaniem Sądu złożone przez skarżącego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Mimo wezwania Sądu skarżący nie nadesłał żadnego dokumentu, z którego wynikałby jego tytuł prawny do budynku, w który zamieszkuje wraz z żoną. Ponadto nie wskazał dokładnie, kto oprócz nich mieszka w przedmiotowym budynku i w jakim zakresie partycypuje w kosztach utrzymania. Ogólnikowo jedynie stwierdził, że parter budynku zajmują "osoby z dalszej rodziny na działalność gospodarczą". Dużą wątpliwość Sądu budzą również wysokie rachunki za energię elektryczną, które mogą być wynikiem prowadzenia przez innych członków rodziny przedmiotowej działalności. Ta kwestia także pomimo wezwania nie została przez skarżącego wyjaśniona. W żaden też sposób skarżący nie wykazał, że wraz z żoną ponosi wydatki na leczenie, w jakiej wysokości i w związku z jakimi schorzeniami. W żaden też sposób nie zostało uprawdopodobnione twierdzenie co do wartości działki budowlanej o pow. 1217 m2. Tymczasem wykładnia przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa (vide: postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania jego wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżący mimo wezwania nie przedstawił bowiem informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez niego kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe, mimo, iż to właśnie na nim spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można zaś zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, że jest on osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uniemożliwiają one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie jego sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 P.p.s.a., art. 254 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 260 P.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji postanowienia.