II SA/Gl 2/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Ewa Krawczyk po rozpoznaniu w dniu 12 października 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi R. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie dozoru pojazdu w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy. Skarżący R. K. w piśmie z dnia 23 lutego 2015 r. oraz na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych, wskazując w uzasadnieniu, że w Sądzie z jego udziałem toczy się około 40 spraw, a łączna kwota wpisów, jakie jest zobowiązany ponieść z tego tytułu wynosi ponad 5.000 zł. Ponadto zaznaczył, że nie dysponuje środkami pozwalającymi na uiszczenie wspomnianych wpisów, gdyż uzyskane wynagrodzenie za parkowanie pojazdów często nie pokrywa nawet kosztów ich przechowywania. Dodatkowo podniósł, że konieczność uiszczenia wpisów w takiej wysokości ograniczałoby dostępność sądu dla strony, zagwarantowaną m.in. w art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i obywatela. Wnioskodawca, przedstawiając swoją sytuację finansową podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoją małżonką, mieszkając w budynku o pow. 172 m², posiada samochód osobowy marki [...], oszczędności w kwocie 10.000 zł, nieruchomość rolną o pow. 15 ha oraz nieruchomości zajęte pod budynki warsztatowe i parkingi. Nadto wskazał, iż wraz z małżonką utrzymują się z prowadzonych działalności gospodarczych (każde z osobna), za 2014 r. dochód roczny R. K. wyniósł 68.587 zł, a jego małżonki 201.000 zł. Do druku formularza wnioskodawca dołączył zeznanie podatkowe (PIT 36L) za 2014 r. Postanowieniem z dnia 5 marca 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazano, że łączne dochody skarżącego i jego małżonki uzyskane w 2014 r. wyniosły 269.587,00 zł, co daje miesięczne dochody na poziomie około 22.465,00 zł, dodatkowo wnioskodawca podał, że posiada oszczędności w wysokości 10.000 zł, których z nieznanych przyczyn nie ma zamiaru przeznaczyć w części na opłacenie kosztów sądowych. Ponadto referendarz sądowy zauważył, że pełnomocnik skarżącego oczekując uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, miał pełną świadomość konieczności nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych, o które w poprzednich sprawach toczących się z udziałem skarżącego był wzywany. Zatem skoro składając aktualny wniosek znowu nie przedstawiono wspomnianych dokumentów, to wnioskodawca nie mógł oczekiwać, że ocena jego sytuacji materialnej będzie odmienna od tej dokonanej już w poprzednio wydanych postanowieniach. W piśmie z dnia 26 marca 2015 r. skarżący złożył sprzeciw od powyższego postanowienia podnosząc w pierwszej kolejności, że Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien badać sytuację finansową strony w momencie złożenia wniosku. Natomiast zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – zwana dalej P.p.s.a.) należy wziąć pod uwagę czy kwota wpisu wpływa na to, że strona poniesie uszczerbek w kosztach utrzymania siebie i rodziny. Zdaniem skarżącego przy ocenie należy wziąć pod uwagę również fakt w jakiej wysokości strona musi ponieść opłatę, gdyż w rozpatrywanej sprawie łączna kwota wpisu wynosi ponad 6.000 zł. Skarżący wskazał, że nieruchomość rolna nadal ma charakter rolny i nie da się jej spieniężyć w krótkim odstępie czasu. Nadto nie jest ona uprawiana przez skarżącego i nie jest wykorzystywana na cele działalności gospodarczej, a dodatkowo jest obciążona odpowiednim podatkiem. Skarżący wspomniał, że otrzymywana dopłata unijna służy utrzymaniu nieruchomości rolnej w należytym stanie, przez co należy rozumieć konieczność jej wykaszania co najmniej dwa razy do roku. Na zakończenie dodał, że prowadzona przez niego działalność gospodarcza ma charakter dynamiczny i obecnie, w związku z załamaniem się rynku pomocy drogowej, nie osiąga on przychodów. Postanowieniem z dnia 8 kwietnia 2015 r. sygn. akt II SA/Gl 2/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił wniosek R. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji podniósł, że wnioskodawca nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Złożone przez niego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Skarżący nie zaktualizował informacji na temat uzyskiwanych dochodów z prowadzonej przez siebie i żonę działalności gospodarczej, nie przedłożył również wyciągów z kont bankowych koniecznych dla zweryfikowania dokonywanych w ostatnich trzech miesiącach operacji finansowych, o które był wzywany w innych toczących się z jego udziałem sprawach. W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżący mimo wcześniejszych wezwań w innych toczących się z jego udziałem sprawach nie przedstawił informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez niego kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe, mimo że to właśnie na nim spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje, zdaniem Sądu, nie można stwierdzić, że jest on osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uniemożliwiają one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie jego sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Na skutek wniesionego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 30 lipca 2015 r., sygn. akt I OZ 518/15 uchylił zaskarżone postanowienie 8 kwietnia 2015 r. i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach. W motywach uzasadnienia Naczelny Sąd Administracyjny uznał oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy z uwagi na nieuprawdopodobnienie sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy za przedwczesne. Wskazano, że Sąd I instancji nie ustalił rzeczywistej sytuacji finansowej wnioskodawcy, bowiem wezwania strony do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy, na które Sąd powołał się w zaskarżonym postanowieniu, były kierowane do R. K. w innych odrębnych sprawach, toczących się z jego udziałem, natomiast orzeczenia w przedmiocie prawa pomocy muszą być oparte na materiale dowodowym zgromadzonym w aktach konkretnej sprawy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach rozpatrując ponownie sprawę zważył, co następuje: W związku z uchyleniem postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w całości i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania należy na wstępie podnieść, że zgodnie z art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm. - zwana dalej p.p.s.a.) sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z uwagi na powyższe zarządzeniem Zastępcy Przewodniczącego Wydziału II z dnia 20 sierpnia 2015 r. skarżący został wezwany do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez : - nadesłanie wyciągów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę w związku z prowadzoną przez nich działalnością gospodarczą, obejmujących okres ostatnich trzech miesięcy; - nadesłanie dokumentacji księgowej dotyczącej działalności gospodarczej wnioskodawcy, obrazującej wysokość osiąganych w bieżącym roku przychodów, wydatków oraz dochodów; - wskazania w jaki sposób zagospodarowana jest nieruchomość rolna o pow. 15 ha, w tym podania, czy przynosi ona jakiekolwiek pożytki cywilne lub naturalne, a jeżeli tak to w jakiej wysokości oraz nadesłania zaświadczenia o uzyskanych (lub ich braku) dopłatach bezpośrednich do gruntów rolnych; - udokumentowania wysokości wydatków przeznaczonych na bieżące utrzymanie, tj. kosztów dostaw wody, energii elektrycznej, usług telekomunikacyjnych, zakupu lekarstw itp. - nadesłania kopii dowodów rejestracyjnych posiadanych przez skarżącego samochodów osobowych; - dokładne wskazanie innych posiadanych przez skarżącego i jego małżonkę nieruchomości, oraz wskazanie innych posiadanych zasobów mających wpływ na przyznanie prawa pomocy. W wezwaniu wskazano, że niezastosowanie się do jego treści w terminie 7 dni może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę istnienia przesłanki uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. Wezwanie zostało w dniu 7 września 2015 r. skutecznie doręczone pełnomocnikowi wnioskodawcy i pozostało bez odpowiedzi. W sądownictwie administracyjnym zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie (art. 199 p.p.s.a.). Jednak ustawodawca jako wyjątek od powyższej zasady, wprowadził przepisy dotyczące prawa pomocy, których celem jest stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Prawo pomocy w zakresie częściowym, o co wnosi skarżący, obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. W tym przypadku - stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. - przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W pierwszej kolejności wskazać należy, że instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący (vide: postanowienie NSA z dnia 29 mama 2013 r., sygn. akt II OZ 419/13). Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły (vide: postanowienie NSA z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04, niepublik.). Mając powyższe na uwadze stwierdzić należy, że skarżący nie wykazał w przekonujący sposób, że znajduje się w sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby go do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim zdaniem Sądu złożone przez niego oświadczenie o stanie majątkowym i rodzinnym nie zawiera dostatecznych danych koniecznych do oceny jego rzeczywistych możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego. Również znajdujące się w aktach sprawy dokumenty nie dają wiarygodnych informacji na temat jego aktualnej sytuacji materialnej. Skarżący nie uprawdopodobnił swojej rzeczywistej sytuacji materialnej. Wykładnia przytoczonych przepisów prawa wskazuje, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do skorzystania z tego prawa. To strona winna wykazać, że znajduje się w takim położeniu, iż nie jest w stanie wyłożyć niezbędnych kosztów postępowania i że w tej mierze uzasadniona jest pomoc państwa (vide: postanowienie NSA z dnia 24 czerwca 2009 r., sygn. akt I OZ 651/09). Zgodnie z art. 255 P.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku (urzędowym formularzu) okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Pomimo skutecznie doręczonego pełnomocnikowi strony skarżącej wezwania z dnia 20 sierpnia 2015 r. nie ustosunkował się on do jego treści nie nadesłał też żadnego z dokumentów o które był wzywany. W ocenie Sądu treść oświadczeń złożonych przez skarżącego nie jest wystarczająca do rozpoznania jego wniosku i nie przekonuje o jego zasadności. Skarżący nie przedstawił przy tym informacji i dokumentów potwierdzających w sposób niewątpliwy, czy i w jakim zakresie poniesienie przez niego kosztów sądowych przekracza jego możliwości finansowe, mimo, iż to właśnie na nim spoczywał ciężar dowodu w tej kwestii. W oparciu o przedłożone dokumenty i udzielone informacje nie można zaś zdaniem Sądu jednoznacznie stwierdzić, że jest on osobą, która zasługiwałaby na przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Uniemożliwiają one bowiem wszechstronne i obiektywne zbadanie jego sytuacji materialnej, stanowiącej przesłankę przyznania takiej pomocy. Mając na względzie powyższe Sąd, działając na podstawie art. 245 P.p.s.a., art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., art. 254 § 1 P.p.s.a. w zw. art. 260 P.p.s.a., postanowił orzec jak w sentencji.