II SA/Gl 234/26

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, , , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 9 marca 2026 r. sprawy ze sprzeciwu K. W. od decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia 15 stycznia 2026 r. nr SKO-PS-41.5/1067/2025/19841 w przedmiocie zasiłku celowego uchyla zaskarżoną decyzję. Decyzją Nr [...] z dnia 24 listopada 2025 r. Prezydent Miasta S. (dalej "Prezydent" lub "organ I instancji") odmówił K. W. (dalej "strona" lub "Skarżący") przyznania zasiłku celowego do zakupu środków czystości w październiku 2025 r. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Prezydent wskazał, że podstawą odmowy przyznania wnioskowanego przez stronę świadczenia był brak możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ze stroną oraz brak współpracy z pracownikiem socjalnym. Tym samym zaistniały przesłanki do odmowy przyznania świadczenia zgodnie z art. 107 ust.1, art. 107 ust. 4a, art. 4 oraz art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 572 ze zm.) dalej "u.p.s." Odwołanie od powyżej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach złożyła strona, która wniosła o jej uchylenie oraz opisała drobiazgowo przebieg jej kontaktów z pracownikami socjalnymi oraz pracownikami Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w S. Wniosła także o przeprowadzanie szeregu dowodów przez organ odwoławczy. Organ odwoławczy zaskarżoną obecnie decyzją, nr SKO-PS-41.5/1067/2025/19841, z dnia 15 stycznia 2026 r., uchylił decyzję organu I instancji i przekazał mu sprawę do ponownego rozpatrzenia. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy przedstawił przebieg postępowania, ustalony stan faktyczny sprawy oraz przepisy prawa mające w niej zastosowanie. Ponadto podniósł, że materiał dowodowy sprawy wskazuje, że mimo prawidłowego zawiadomienia o przeprowadzeniu wywiadu strona uniemożliwiła jego przeprowadzenie w dniu 23 października 2025 r. Kolegium stwierdziło, że zaskarżona decyzja na dzień jej wydania była "poprawna merytorycznie, jednakże strona na etapie postepowania deklaruje chęć współpracy i podaje dane dot. sytuacji dochodowej.". Z uwagi na powyższe organ odwoławczy uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Sprzeciw od tej decyzji złożył Skarżący zarzucając naruszenie art. 10, art. 7 art. 77, art. 78 ustawy z dnia 13 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (obecnie t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 1691) - dalej "k.p.a.". Z uwagi na podniesione zarzuty Skarżący wniósł o: 1) uchylenie w całości zaskarżonej decyzji; 2) nakazanie Kolegium wydanie decyzji merytorycznej, którą Kolegium posiadając zebrany materiał dowodowy oraz przeprowadzając dowody, które ma możliwość przeprowadzić, może podjąć w sposób zgodny z prawem i stanem faktycznym; 3) nakazanie Kolegium zażądania od MOPS-u w S. wszystkich dokumentów jakie złożył Skarżący w Ośrodku i które sporządził Ośrodek wobec jego osoby od 22 października 2025 r. po dzień złożenia żądania przez Kolegium do MOPS-u w S., wraz ze wszelkimi decyzjami jakie Ośrodek podjął wobec niego, a także kierowanymi do niego odpowiedziami; 4) nakazanie Kolegium umożliwienie zapoznania się przez niego z aktami sprawy i zrobienia z nich odpisów. Odpowiadając na sprzeciw organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. W dniu 2 marca do tut. Sądu wpłynęło pismo procesowe Skarżącego uzupełniające treść jego sprzeciwu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Sprzeciw zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 64a ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143) - dalej "p.p.s.a.", od decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a., skarga nie przysługuje, jednakże strona niezadowolona z treści decyzji może wnieść od niej sprzeciw. Zgodnie z art. 64e p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od decyzji, sąd ocenia jedynie istnienie przesłanek do wydania decyzji, o której mowa w art. 138 § 2 k.p.a. (zob. np. wyroki NSA: z 18 stycznia 2022 r., sygn. akt I OSK 2345/21; z 27 lipca 2021r., sygn. akt I OSK 959/21). Sąd ocenia więc jedynie, czy w realiach konkretnej sprawy organ odwoławczy w uzasadniony sposób skorzystał z możliwości wydania decyzji kasacyjnej, czy też bezpodstawnie uchylił się od załatwienia sprawy co do jej istoty. Taka wykładnia przepisu art. 64e p.p.s.a. znajduje potwierdzenie w treści art. 151a § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym sąd uwzględniając sprzeciw od decyzji, uchyla decyzję w całości, jeżeli stwierdzi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. Przede wszystkim należy zauważyć, że zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a., organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, gdy decyzja ta została wydana z naruszeniem przepisów postępowania, a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie. Przekazując sprawę, organ ten powinien wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy. Przepis powyższy musi być interpretowany w świetle art. 12 k.p.a. (zasada szybkości i prostoty postępowania), art. 15 k.p.a. (zasada dwuinstancyjności) i art. 136 k.p.a. (postępowanie dowodowe na etapie odwoławczym). Z jednej strony decyzja odwoławcza typu kasacyjnego nie może prowadzić do nieuzasadnionego wydłużania postępowania administracyjnego, z drugiej zaś – nie może naruszać istoty postępowania dwuinstancyjnego, a więc prawa stron do dwukrotnego rozpoznania i rozstrzygnięcia sprawy w jej całokształcie. Określone w art. 136 § 1 k.p.a. uprawnienie do przeprowadzenia na etapie odwoławczym uzupełniającego postępowania dowodowego nie może naruszać zasady dwuinstancyjności, chyba że zachodzą wyjątki przewidziane w § 2 i 3. Wydanie decyzji na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. jest niedopuszczalne, gdy organ odwoławczy może uzupełnić braki postępowania we własnym zakresie. Jest to konsekwencją reguły ustawowej, a mianowicie, że wydanie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. musi mieć charakter wyjątkowy. Wydając taką decyzję, organ odwoławczy powinien więc nie tylko przekonująco uzasadnić istnienie przesłanek wymagających wyjaśnienia, lecz także wskazać, z jakich przyczyn nie zastosował art. 136 k.p.a. Tylko umotywowane niezastosowanie przez organ odwoławczy art. 136 k.p.a. daje podstawy do wydania decyzji kasacyjnej. W rozpoznawanej sprawie organ odwoławczy uzasadniając swoje stanowisko uznał, że decyzja organu I instancji na dzień jej wydania była "poprawna merytorycznie, jednakże strona na etapie postępowania deklaruje chęć współpracy i podaje dane dot. sytuacji dochodowej." Z uzasadnienia Kolegium nie wynika jednak na jakim etapie postępowania Skarżący zdeklarował chęć współpracy z pracownikami socjalnymi i nie przywołał żadnych dokumentów lub treści odwołania, z których w sposób czytelny i bezsporny wynikałaby taka deklaracja. Organ odwoławczy nie wyjaśnił przy tym, dlaczego uznając decyzję organu I instancji za poprawną merytorycznie uznał, że zachodzą przesłanki do zastosowania art. 138 § 2 k.p.a. Reasumując Sąd uznał, że organ odwoławczy naruszył przepis art. 107 § 3 i tym samym art. 138 § 2 k.p.a. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151a § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.