II SA/Gl 284/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędziowie Sędzia WSA Tomasz Dziuk (spr.), Asesor WSA Agnieszka Kręcisz-Sarna, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 listopada 2024 r. sprawy ze skargi D. B. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 15 grudnia 2023 r. nr SOIa.621.65.2023 w przedmiocie wymeldowania oddala skargę. Zaskarżoną decyzją z dnia 15 grudnia 2023 r. nr OIa.621.65.2023 Wojewoda Śląski, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) oraz art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.) po rozpatrzeniu odwołania D. B. (skarżącego) od decyzji Prezydenta Miasta K. z 11 października 2023 r. nr [...] orzekającej o jego wymeldowaniu z pobytu stałego w lokalu położonym w K. przy [...] utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu podał, że skarżący złożył odwołanie od wydanej przez organ I instancji decyzji o wymeldowaniu, w którym zarzucił naruszenie art. 7, art. 7b, art. 8, art. 10 § 1, art. 13 §1, art 24 § 1 i 3, art. 26, art. 75 § 1- 4, art. 78, art. 79a § 2, art. 80, art. 81, art. 107 § 3 Kodeksu postępowania administracyjnego. Organ odwoławczy przybliżył przy tym treść uzasadnienia tego odwołania. Wojewoda przybliżył także okoliczności, w następstwie których doszło do wydania przez organ I instancji powyższej decyzji o wymeldowaniu. Wskazał m.in. że wnioskiem z 28 kwietnia 2023 r. B. B. ("uczestniczka") zwróciła się do organu I instancji o wymeldowanie skarżącego z miejsca pobytu stałego w lokalu położonym w K. przy [...]. Oświadczyła przy tym, że skarżący nie przebywa w lokalu od 2009 r., zaś jego nowe miejsce pobytu znajduje się pod adresem B. ul. [...]. Wyjaśniła przy tym, że jej małżeństwo ze skarżącym zostało rozwiązane wyrokiem Sadu Okręgowego w K. w dniu [...] Do wniosku załączyła kserokopię pisma Zarządu [...] Spółdzielni Mieszkaniowej z [...] o jej przyjęciu w poczet członków spółdzielni oraz kserokopię aktu notarialnego z [...] potwierdzającego nabycie przez nią tego lokalu. Wojewoda zaakcentował, że celem decyzji o wymeldowaniu jest doprowadzenie do zgodności faktycznego miejsca pobytu danej osoby z miejscem rejestracji. Decyzja ma charakter ewidencyjny i służy jedynie aktualizacji oraz doprowadzeniu do zgodności pomiędzy miejscem zamieszkania a miejscem zameldowania. W świetle zaś art. 35 ustawy o ewidencji ludności jedną z przesłanek wymeldowania osoby z miejsca pobytu stałego jest opuszczenie przez nią miejsca stałego pobytu w sposób trwały Według Wojewody w świetle zebranego materiału dowodowego skarżący nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Ustalono to m.in. w trakcie oględzin lokalu przeprowadzonych w trakcie postępowania przed organem I instancji dniu 25 lipca 2023 r. Ustalono także, że skarżący trwale opuścił lokal w 2009 r., a być może mogło to nastąpić jeszcze wcześniej tj. w 2008 r. Wskazał także, że sam skarżący nie widzi możliwości zamieszkiwania w tym lokalu ze względu na jego stan techniczny. Wojewoda podniósł także, że skarżący nie wykazał, aby przed upływem roku od chwili naruszenia posiadania wystąpił skutecznie z powództwem posesoryjnym, tj. o przywrócenie posiadania lokalu (art. 344 § 1 k.c.). Jednocześnie wbrew twierdzeniom skarżącego nie wypełnia dyspozycji art. 344 k.c. złożenie w przeciągu roku od chwili naruszenia posiadania pozwu o rozwód, ani wydanie przez sąd orzeczenia rozwodzie bez orzekania o miejscu zamieszkania małżonków. Organ odwoławczy odniósł się także do postanowienia Prezydenta Miasta K. z 20 września 2023 r. o odmowie przeprowadzenia żądanych przez skarżącego dowodów i postanowienia o odmowie zawieszenia postępowania z 20 września i z 9 października 2023 r. , wskazał przy tym, że nie znalazł podstaw do ich uchylenia. Przypomniał także, że postanowieniem z 11 września 2023 r. odmówił wyłączenia organu od prowadzenia przedmiotowego postępowania o wymeldowanie. Organ odwoławczy nie znalazł także podstaw do skierowania sprawy do mediacji. Zaakcentował przy tym, że organy meldunkowe nie rozstrzygają innych kwestii niż związane z zameldowaniem danej osoby pod wskazanym adresem, w tym sporów rodzinnych, małżeńskich, o charakterze majątkowym, czy spraw podlegających załatwieniu przez organy prokuratury lub sądy. W podsumowaniu uzasadnienia Wojewoda zaakcentował, że według zebranego materiału dowodowego czynności życiowe skarżącego nie koncentrują się w dotychczasowym miejscu stałego pobytu od około 14 lat, a skarżący opuścił to miejsce bez wymeldowania się z pobytu stałego. Z okoliczności niniejszej sprawy nie wynika również, aby odwołujący dążył do kumulacji swojej aktywności życiowej w przedmiotowym lokalu. Poprzestanie na wyrażeniu woli zamieszkiwania w opuszczonym lokalu w przyszłości nie jest okolicznością wystarczającą do uznania, że nie doszło do dobrowolnego opuszczenia lokalu. W ocenie organu odwoławczego dalsze utrzymywanie meldunku skarżącego prowadziłoby do utrzymywania tzw. fikcji meldunkowej i wprowadzało w błąd organy korzystające z dostępu do rejestru - odwołujący nadal byłby zameldowany w spornym lokalu, choć co najmniej od 14 lat w nim nie zamieszkuje. W skardze na powyższą decyzję Wojewody skarżący wskazał, że zaskarża ją w całości, choć od razu zaznaczył, że mógł zapoznać się jedynie ze stronami :1, 3, 5, 7, 9. Skarżący wniósł o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, a także wszystkich wydanych w sprawie postanowień. Ponadto wniósł o zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art 7, art. 7b, art. 8, art. 10 § 1, art. 13 § 1, art. 24 § 1 i 3, art. 26, art. 42, art. 44, art. 75 § 1, art. a77 § 1-4, art. 78, art. 79a § 2, art. 80, art. 81, art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu skargi skarżący przedstawił rozbudowany, liczący ponad 20 stron, wywód zmierzający do wykazania zasadności podniesionych zarzutów oraz wadliwości zaskarżonej decyzji Wojewody. Uwagę swą skarżący skoncentrował na braku dobrowolności opuszczenia i następnie niezamieszkiwania w przedmiotowym lokalu, akcentując przy tym potrzebę zwrócenia uwagi na zagadnienia rodzinne, które zmusiły go do opuszczenia tego lokalu, co zostało zlekceważone przez organy. Na przeszkodzie zaś do powrotu do tego lokalu stanęły dodatkowo okoliczności związane z jego stanem technicznym, co też nie zostało we właściwy sposób dostrzeżone przez organy. Skarżący wskazał także na brak dopuszczenia przez organy możliwości mediacji w prowadzonym postępowaniu administracyjnym. Zarzucił, że decyzja organu I instancji została wydana przedwcześnie, przed upływem terminu, w którym skarżący mógł wnieść swoje uwagi i żądania, co nie zostało dostrzeżone przez organ odwoławczy. Podobnie nie dostrzeżony został brak wyłączenia pracowników Urzędu Miasta K. (obraza art. 24 § 3 k.p.a.). Sama zaś decyzja organu odwoławczego została wadliwie doręczona skarżącemu. Ostatecznie zaś skarżącemu udostępniono jedynie fragmenty decyzji Wojewody tj. strony 1, 3, 5, 7, 9. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację przedstawione w zaskarżonej decyzji. Pismem z dnia 24 marca 2024 r. skarżący przedstawił dodatkową argumentację swojego stanowiska, dotyczącą wadliwości doręczenia decyzji przez organ odwoławczy. W dniu 15 kwietnia 2024 r. do tutejszego Sądu wpłynęło pismo uczestniczki postępowania, w którym wniosła o "utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji" i przedstawiła argumentację zmierzającą do wykazania zasadności tej decyzji Postanowieniem z dnia 16 września 2024 r. tutejszy Sąd, działając na podstawie art. 115 § 1 p.p.s.a., oddalił wniosek skarżącego o przeprowadzenie mediacji. W dniu 18 listopada 2024 r. do tutejszego Sądu wpłynęło kolejne pismo skarżącego, w którym ustosunkowuje się on do pisma uczestniczki postępowania oraz nawiązuje do spraw rodzinnych, w których upatruje przyczyn opuszczenia przez niego przedmiotowego lokalu. Na rozprawie w dniu 20 listopada 2024 r. skarżący zaakcentował przedwczesność decyzji organu I instancji, która została wydana bez możliwości dokonania przez organ złożonych przez niego uwag i zastrzeżeń. Oświadczył również, że nie opuścił lokalu w sposób dobrowolny oraz, że w celu ochrony posiadania lokalu złożył zawiadomienie na Policję i do Prokuratury. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości m.in. przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym zgodnie z § 2 tegoż artykułu kontrola, o której mowa, jest sprawowana pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd rozpoznaje sprawę rozstrzygniętą zaskarżonym aktem z punktu widzenia kryterium legalności, to jest zgodności z prawem całego toku postępowania administracyjnego i prawidłowości zastosowania prawa materialnego. Nadto zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 roku, poz. 935 – dalej p.p.s.a.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz wskazaną podstawą prawną. W wyniku analizy akt sprawy Sąd stwierdził, że skarga nie jest uzasadniona. Zaskarżone rozstrzygnięcie nie narusza bowiem ani prawa materialnego, ani też organ odwoławczy nie naruszył reguł procedury administracyjnej w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, bądź skutkującym wznowieniem tego postępowania. Tymczasem, zgodnie z art. 145 § 1 p.p.s.a., dopiero stwierdzenie tego rodzaju naruszenia prawa uzasadnia uwzględnienie skargi. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowi ustawa z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (obecnie: t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 736 ze zm., dalej w skrócie u.e.l.). Zgodnie z art. 35 ww. ustawy, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Jak natomiast stanowi art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza do rozstrzygnięcia, czy spełnione zostały przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego we wskazanym na wstępie lokalu mieszkalnym. Przesłanki te wynikają wprost z powołanego powyżej art. 35 u.e.l. Sprowadzają się one do opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Wskazać przy tym trzeba, że pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 u.e.l., jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przyjmuje się, że zamieszkiwanie w danym lokalu polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych. Tak rozumiany pobyt stały świadczy o tym, że dany lokal stanowi centrum życiowe danej osoby i jednocześnie stanowi podstawę obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 u.e.l.. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję. O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały. Natomiast opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. - jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest, co do zasady, dobrowolne (por. m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09). Wskazując na wymóg dobrowolności opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego zwrócić należy uwagę na ugruntowane w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko, wedle którego powiązanie przesłanki opuszczenia miejsca stałego pobytu z kwestią dobrowolności znaczy jedynie to, że do wymeldowania nie może dojść tak długo, jak długo zainteresowany może podjąć próby przywrócenia zamieszkiwania, usunięcia skutków zastosowania przymusu, likwidacji stanu niezgodnego z jego wolą, a polegającego na braku możliwości zamieszkiwania. Tym samym na równi z dobrowolnym opuszczeniem lokalu traktuje się również sytuację, gdy osoba w nim zameldowana została przymuszona w drodze przymusu psychicznego lub fizycznego do opuszczenia tego lokalu, jednak nie skorzystała we właściwym czasie z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu lub środki te nie będą prawnie skuteczne (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 16 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 1609/18, z dnia 11 stycznia 2022 r., sygn. akt II OSK 169/19, z dnia 14 maja 2024 r. sygn. II OSK 699/23). W realiach rozpoznawanej sprawy skarżący w toku postępowania administracyjnego podejmował wzmożony wysiłek w celu wykazania, że do opuszczenia przedmiotowego lokalu został zmuszony przez byłą żonę i byłych teściów; na tej samej zasadzie po opuszczeniu lokalu nie mógł do niego powrócić. Jednak wszystkie te wysiłki już z samej zasady nie mogły nic wnieść do sprawy. Gdyby bowiem nawet skarżącemu udało się dowieść, że jego wyprowadzenie się z przedmiotowego lokalu i dalsze w nim niezamieszkiwanie spowodowane było przez inne osoby (w drodze przymusu psychicznego, czy nawet fizycznego), to kluczowe znaczenie i tak należało przypisać temu, czy podjął on skuteczne działania prawne zmierzające do przywrócenia utraconego przez niego posiadania. W tym zakresie organy ustaliły, że skarżący nie skorzystał z możliwości ochrony posiadania, jakie daje art. 344 § 1 kodeksu cywilnego. Wbrew stanowisku skarżącego wniesienie pozwu o rozwód nic nie zmienia w tym zakresie, gdyż nie daje ochrony naruszonego posiadania. Podobnie ocenić należało przywołane przez skarżącego na rozprawie zawiadomienia Policji i Prokuratury, gdyż nie doprowadziły one do wszczęcia postępowania, które skutkowałoby przywróceniem skarżącemu posiadania przedmiotowego lokalu. Zważywszy na to, że zgodnie z art. 344 § 2 k.c. roszczenie o ochronę posiadania wygasa, jeżeli nie jest dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania, to wraz z ustaleniem, że termin ten upłynął w przypadku skarżącego bezskutecznie, nie było podstaw do tego, aby organy prowadziły jakiekolwiek dalsze ustalenia dotyczące przyczyn niezamieszkiwania skarżącego w przedmiotowym lokalu. Nie miały zatem żadnego znaczenia w sprawie twierdzenia skarżącego dotyczące okoliczności związanych z jego relacjami rodzinnymi z byłą żoną i teściami. Oferowany w tym zakresie przez skarżącego materiał dowodowy został zatem słusznie pominięty przez organy. Nie sposób także nie zauważyć, że na pierwszy plan w rozpatrywanej sprawie wysuwa się okoliczność, że stan niezamieszkiwania przez skarżącego w przedmiotowym lokalu trwa już co najmniej od 2009 r. Upływ tak znacznego czasu powoduje, że niezależnie od innych wcześniej wskazanych względów, już choćby ze względu na trwałość opuszczenia miejsca pobytu stałego ponad wszelką wątpliwość spełnione zostały wystarczające przesłanki do wydania decyzji o wymeldowaniu. Wreszcie nie sposób pominąć czysto ewidencyjnego charakteru instytucji zameldowania. Literalne brzmienie art. 35 u.e.l. sprowadza się do konieczności wymeldowania każdej osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu, a która to czynność ma charakter czynności materialno-technicznej i ma na celu potwierdzenie istniejącego stanu faktycznego. Wymeldowanie w żaden sposób nie dotyczy ani nie niweczy praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Postępowanie o wymeldowanie ma na celu jedynie doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Decyzja o zameldowaniu nie daje żadnych praw do lokalu ani też takich praw, jeśli strona jest w ich posiadaniu, nie pozbawia (np. prawa własności czy prawa użytkowania). Rolą decyzji o wymeldowaniu jest eliminacja tzw. fikcji meldunkowej, czyli sytuacji, w której strona faktycznie od dłuższego czasu nie zamieszkuje pod adresem stałego zameldowania (wyrok NSA z 5 czerwca 2023 r. sygn. akt II OSK 527/22). W realiach rozpoznawanej sprawy fikcja ta trwała co najmniej od 2009 r., co jednoznacznie wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego. Wobec wniosku uczestniczki zasadnym było więc zakończenie tej fikcji. Mając na względzie dotychczasowe rozważania należało uznać, że Wojewoda zasadnie utrzymał w mocy decyzję organu I instancji o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego. Najistotniejsze dla sprawy argumenty organ przedstawił w uzasadnieniu swej decyzji, które pozwalało na zrekonstruowanie toku jego rozumowania (art. 107 §3 k.p.a.). Decyzję oparto na zgromadzonym w aktach materiale dowodowym, wystarczającym do jej wydania (art. 77 §1 k.p.a., art. 80 k.p.a.). W ocenie Sądu w toku kontrolowanego postępowania administracyjnego postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób właściwy i organ uwzględnił niezbędną, dostępną dokumentację. Oparł się na zgromadzonych dowodach i ocenił je w sposób uprawniony, nienaruszający zasady swobodnej oceny dowodów. Prawidłowo zastosował przepisy prawa materialnego. Skarga zaś stanowi jedynie polemikę strony niezadowolonej z oceną dokonaną w ww. decyzji, należycie, szeroko i merytorycznie uzasadnionej. Motywy wynikają jasno z uzasadnienia rozstrzygnięcia (art. 107 § 3 k.p.a.). Nie można więc twierdzić, że postępowanie przeprowadzono wybiórczo. Nie doszło zatem do mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy naruszenia art. 7, art. 8, art. 75 §1, art. 77 §1, art. 80, art. 107 §1 i 3, art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., a także innych wskazanych w skardze przepisów postępowania. Wojewoda w dniu 19 grudnia 2023 r. wysłał decyzję na prawidłowy adres skarżącego. Pismo skarżącego informujące o czasowej zmianie miejsca jego pobytu zostało doręczone organowi w dniu 20 grudnia 2023 r. Ponadto zwrot przesyłki zawierającej decyzję Wojewody nastąpił 15 stycznia 2024 r. (po wcześniejszym dwukrotnym awizowaniu) i do tego czasu przesyłka mogła zostać odebrana w Urzędzie Pocztowym, gdyż wskazana przez skarżącego czasowa zmiana miejsca pobytu miała trwać do 8 stycznia 2024 r. Organ odwoławczy nie naruszyły również przepisów prawa materialnego wskazanych jako podstawa prawna kontrolowanej decyzji. W tej sytuacji Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia skargi, co skutkowało – na podstawie art. 151 p.p.s.a. - jej oddaleniem. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).