II SA/Gl 391/21

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędziowie Sędzia WSA Grzegorz Dobrowolski, Sędzia WSA Rafał Wolnik (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 16 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi B. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Prezydent Miasta Z. decyzją z dnia [...] r., działając na podstawie art. 17 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r., poz. 111 z późn. zm.), zwanej dalej u.ś.r., po rozpatrzeniu wniosku obecnie skarżącej B. M., postanowił nie przyznać jej świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką T. J. W uzasadnieniu organ wskazał, że skarżąca opiekuje się matką, która legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia [...] r. Następnie, cytując przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., organ stwierdził, że skarżąca nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż przysługuje jej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Na skutek wniesionego przez skarżącą odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Katowicach, zaskarżoną w niniejszej sprawie decyzją, utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy przedstawił stan faktyczny sprawy oraz obowiązujący stan prawny w zakresie uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego. Kolegium, powołując się na treść art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) oraz ust. 1 u.ś.r. wskazało, że skarżąca nie spełnia kryteriów do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, gdyż przedmiotowe świadczenie nie przysługuje osobie, która jest całkowicie niezdolna do pracy, ponieważ nie może ona w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną zrezygnować lub nie podejmować zatrudnienia bądź innej pracy zarobkowej. W skardze na powyższą decyzję skarżąca uznała ją za krzywdzącą. Zarzuciła naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na pominięciu celów tej ustawy z uwagi na przyjęcie, że okoliczność pobierania przez opiekuna renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy stanowi negatywną przesłankę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. W konsekwencji wniesiono o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji jej poprzedzającej, a nadto o orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, iż organy poprzestały jedynie na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) u.ś.r., gdyż przyjęły, iż skoro skarżąca ma ustalone prawo do renty to nie przysługuje jej świadczenie pielęgnacyjne. Zdaniem strony skarżącej organy podczas procedowania nad niniejszą sprawą powinny odwołać się również do dyrektyw wykładni funkcjonalnej i systemowej. Odwołano się również do orzecznictwa sądowoadministracyjnego oraz Trybunału Konstytucyjnego wskazując, iż różnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit a) u.ś.r. w sytuacji, gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne jest niezgodne m.in. z konstytucyjną zasadą równości. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując w całości twierdzenia zawarte w zaskarżonej decyzji. Zdaniem Kolegium w uzasadnieniu skargi błędnie podano, iż jako przyczynę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego wskazano przyznane skarżącej prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, podczas gdy ma ona ustalone prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie albowiem decyzje organów obu instancji odpowiadają prawu i brak jest podstaw do przyjęcia, że zostały one wydane z naruszeniem prawa dającym podstawę do ich wzruszenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lub pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U z 2019 r., poz. 2325 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a. Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 17 ust. 1 u.ś.r., zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że świadczenie pielęgnacyjne jest przyznawane osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej lub które są zmuszone do rezygnacji z zatrudnienia (innej pracy zarobkowej) ze względu na konieczność osobistego sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Świadczenie to jest zatem skierowane do osób zdolnych i gotowych do wykonywania pracy zarobkowej, które dobrowolnie nie podejmują tego rodzaju pracy lub z niej rezygnują w celu wykonywania czynności związanych z opieką nad osobą wymagającą opieki. Zgodnie zatem z założeniami ustawodawcy celem świadczeń opiekuńczych, do których zalicza się również świadczenie pielęgnacyjne, jest częściowe pokrycie wydatków ponoszonych przez rodzinę w związku z potrzebą zapewnienia opieki niepełnosprawnemu podopiecznemu. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć lub z której musi zrezygnować osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok NSA z 21 sierpnia 2018 r., sygn. akt I OSK 1124/18). W konsekwencji uznaje się, iż zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (zob. wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19). W nawiązaniu do powyższego musi zachodzić bezpośredni związek pomiędzy niepodejmowaniem lub rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad osobą jej wymagającej. W stanie faktycznym niniejszej sprawy powyższa sytuacja jednak nie zachodzi. Wskazać w tym miejscu wypadnie, iż skarżąca ani w postępowaniu administracyjnym, ani też w postępowaniu sądowym nie wskazała, że w związku ze sprawowaną opieką nad niepełnosprawną matką zrezygnowała z jakiejkolwiek pracy zarobkowej, nie wskazała nawet w sposób ogólny jakie zatrudnienie mogłaby w tym okresie uzyskać, gdyby nie konieczność sprawowania tej opieki. Zdaniem Sądu przesądzające znaczenie ma jednak w tym względzie okoliczność, że jak wynika ze znajdującego się w aktach sprawy pisma z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r., przyznano skarżącej prawo do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy do dnia [...] r. Należy zatem stwierdzić, iż stan zdrowia skarżącej uniemożliwia podjęcie przez nią zatrudnienia. Tym samym brak jest podstaw do przyjęcia, że w związku ze sprawowaną opieką nad matką skarżąca rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. O takiej rezygnacji nie można bowiem mówić w odniesieniu do osoby, której stan zdrowia uniemożliwia podjęcie zatrudnienia. W nawiązaniu do powyższego zasadnie organy obu instancji odmówiły przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia, a to w sytuacji gdy nie spełnia ona jednego ze wskazanych powyżej, a wynikających z art. 17 ust. 1 u.ś.r. warunków. Dlatego też bez znaczenia dla rozpoznania niniejszej sprawy pozostaje przytoczony w skardze wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lutego 1997 r., sygn. akt K 21/96. Wypada w tym miejscu wskazać, co zauważył również organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę, iż skarżącej przysługuje renta z tytułu całkowitej niezdolności do pracy, a nie jak wskazuje w zarzutach skargi oraz w treści uzasadnienia pełnomocnik skarżącej - renta z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Wobec powyższego skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 p.p.s.a. - na zgodny wniosek stron postępowania. Wskazać jeszcze wypadnie, że powołane wyżej orzeczenia sądów administracyjnych są dostępne w internetowej bazie orzeczeń NSA na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl