II SA/Gl 423/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Rafał Wolnik, Sędziowie Asesor WSA Aneta Majowska (spr.), Sędzia WSA Renata Siudyka, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 8 lipca 2025 r. sprawy ze skargi V. C. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie z dnia 27 stycznia 2025 r. nr SKO.4106.798.2024 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie przedłużenia okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy Z. z dnia 29 października 2024 r. nr [...], 2. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie na rzecz skarżącej 480 (czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Przedmiotem skargi V. C. (dalej: Skarżąca) wniesionej w dniu 17 lutego 2025 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach stało się postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Częstochowie nr SKO.4106.798.2024 z dnia 27 stycznia 2025 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym. Decyzją z dnia 3 lipca 2023 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy Z. (dalej: organ pierwszej instancji) przyznał Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad synem T. T. na okres od 1 maja 2023 r. do 31 marca 2024 r. (karta nr 5 akt administracyjnych). Decyzją z dnia 15 stycznia 2024 r. nr [...] ww. decyzja została zmieniona w zakresie wysokości świadczenia (karta nr 8 akt administracyjnych). Koleją decyzją z dnia 4 marca 2024 r. nr [...] organ na podstawie art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 232), art. 2 ust. 1, art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167 z późn. zm.) zmienił decyzję z dnia 3 lipca 2023 r., poprzez przedłużenie prawa do świadczenia do dnia 30 czerwca 2024 r. (karta nr 11 akt administracyjnych). Decyzją z dnia 20 sierpnia 2024 r. nr [...] organ, po rozpoznaniu wniosku z dnia 31 lipca 2024 r., odmówił Stronie przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, wskazując, że osoba wymagająca opieki ukończyła 18 lat (karta nr 35 akt administracyjnych). W dniu 10 października 2024 r. do organu wpłynął wniosek Strony, reprezentowanej przez fachowego pełnomocnika, o zmianę decyzji z dnia 3 lipca 2023 r. przyznającej świadczenie pielęgnacyjne poprzez przedłużenie okresu przyznania świadczenia do dnia 30 września 2025 r., zgodnie z nowym brzmieniem art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Postanowieniem z dnia 29 października 2024 r. nr [...], organ działając w oparciu o art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 572 z późn. zm., dalej: k.p.a.), odmówił wszczęcia postępowania w sprawie przedłużenia okresu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Postanowienie zostało doręczone w dniu 8 listopada 2024 r. W zażaleniu od tego rozstrzygnięcia, wniesionym w ustawowym terminie (w dniu 15 listopada 2024 r.), pełnomocnik Strony podniósł zarzut naruszenia: art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 323, dalej: u.ś.r.) poprzez niezasadne uznanie, że doszło do sytuacji uzasadniającej odmowę wszczęcia postępowania w sytuacji, w której na organie spoczywał obowiązek podjęcia z urzędu działań mających na celu zmianę okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z nowelizacją ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. W uzasadnieniu pełnomocnik podkreślił, że zmiana stanu prawnego w zakresie przedłużenia legalności pobytu na terenie RP osoby uprawnionej do świadczeń rodzinnych stanowi "inną okoliczność mającą wpływ na prawo do świadczeń", w takiej sytuacji organ pierwszej instancji z urzędu lub na wniosek powinien zmienić decyzję przyznającą Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego poprzez zmianę końcowej daty przyznania prawa do tego świadczenia. Przywołanym na wstępie postanowieniem z dnia 27 stycznia 2025 r. nr SKO.4106.798.2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w oparciu o art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji. Po przywołaniu stanu sprawy oraz przepisów znajdujących w niej zastosowanie, organ odwoławczy zwrócił uwagę, że w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 15 maja 2024 r. przedłużającej okres legalnego pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, tj. 1 lipca 2024 r., decyzja z dnia 4 marca 2024 r. przyznająca Stronie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego już wygasła - z dniem 30 czerwca 2024 r. Wyjaśnił, że przewidziane w art. 32 ust. 1 u.ś.r. postępowanie w sprawie zmiany lub uchylenia decyzji może być prowadzone jedynie w stosunku do aktu administracyjnego będącego w obrocie prawnym. Kolegium uznało, że organ pierwszej instancji zasadnie odmówił wszczęcia postępowania w sprawie. Na etapie badania wniosku z dnia 1 października 2024 r. brak było przedmiotu rozstrzygnięcia. Postanowienie zostało doręczone w dniu 31 stycznia 2025 r. W skardze względem tego postanowienia, pełnomocnik Skarżącej sformułował zarzut naruszenia art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 32 ust. 1 u.ś.r. poprzez niezasadne uznanie, że doszło do sytuacji uzasadniającej odmowę wszczęcia postępowania w sytuacji, w której na organie spoczywał obowiązek podjęcia z urzędu działań mających na celu zmianę okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z nowelizacją ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Pełnomocnik wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia oraz poprzedzającego go postanowienia organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu zwrócił uwagę, że stan faktyczny sprawy nie powstał z winy Skarżącej, a z powodu zbiegu nowelizacji ustaw, które nie zostały odpowiednio skoordynowane oraz w których zabrakło przepisów przejściowych. Zauważył, że w aktualnym stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2024 r. Skarżąca nie może już uzyskać prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W ocenie strony skarżącej nie do przyjęcia w państwie prawa jest obciążanie Strony konsekwencjami błędów legislacyjnych ustawodawcy. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie z uzasadnieniem jak w treści zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zgodnie z regulacją art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 z późn. zm., dalej: p.p.s.a.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty (pkt 2). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W przypadku nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części - art. 151 p.p.s.a. Istotą rozpoznawanej sprawy jest ocena zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania dotyczącego przedłużenia okresu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Kontrolując zaskarżone postanowienie Sąd dopatrzył się naruszeń prawa uzasadniających zastosowanie kompetencji kasatoryjnych. Skarżąca jest obywatelką Ukrainy, co determinuje uwzględnienie w rozważaniach regulacji ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Stosownie do art. 26 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, określa warunki uznania legalności pobytu obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowi, że jeżeli obywatel Ukrainy, o którym mowa w art. 1 ust. 1, przybył legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia określonego w przepisach wydanych na podstawie ust. 4 i deklaruje zamiar pozostania na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jego pobyt na tym terytorium uznaje się za legalny do dnia 30 września 2025 r. Za legalny uznaje się także pobyt dziecka urodzonego na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez matkę, która jest osobą określoną w zdaniu pierwszym, w okresie dotyczącym matki, o ile dziecko to nie jest obywatelem polskim ani obywatelem innego niż Rzeczpospolita Polska państwa członkowskiego Unii Europejskiej. Uregulowanie to było dwukrotnie nowelizowane w zakresie daty końcowej określającej legalność pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Na mocy art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 9 lutego 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa, ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz ustawy o podatku dochodowym od osób prawnych (obowiązującego od 22 lutego 2024 r.) określony pierwotnie termin legalnego pobytu do 4 marca 2024 r., został przedłożony do dnia 30 czerwca 2024 r. Następnie, na mocy art. 1 pkt 2 lit. a ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2024 r., poz. 854, obowiązującego od 1 lipca 2024 r.) termin ten został przedłużony do dnia 30 września 2025 r. Mamy zatem do czynienia z ciągłością legalnego pobytu na gruncie analizowanych przepisów. W konsekwencji, każda z tych nowelizacji przedłużyła prawo obywateli Ukrainy do otrzymywania świadczeń rodzinnych, w tym świadczenia pielęgnacyjnego. W świetle tych uregulowań prawo do świadczenia pielęgnacyjnego zostało Skarżącej przyznane na czas określony, pomimo, że osoba nad którą Skarżąca sprawuje opiekę - syn, na podstawie orzeczenia Nr [...] z dnia[...] wydanego przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania i Niepełnosprawności w M., został na stałe zakwalifikowany do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Powyższe stanowi odstępstwo od zasady wyrażonej w art. 24 ust. 4 u.ś.r., zgodnie z którym prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia. Terminowość przyznanego Skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego była warunkowana zatem wyłącznie treścią art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy i zakreśloną w nim datą końcową legalnego pobytu obywateli Ukrainy na terytorium Polski. Jak wynika bowiem z akt sprawy, prawo do świadczenia, mocą decyzji z dnia 3 lipca 2023 r. nr[...], zostało przyznane Stronie na okres od 1 maja 2023 r. do 31 marca 2024 r. (karta nr 5 akt administracyjnych), zmienione w zakresie wysokości świadczenia decyzją z dnia 15 stycznia 2024 r. nr [...] (karta nr 8 akt administracyjnych). Niewątpliwie Skarżąca nabyła prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przed końcem 2023 r., w sprawie znajdzie zatem zastosowanie przepis przejściowy art. 63 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o świadczeniu wspierającym (Dz. U. z 2023 r., poz. 1429), w myśl którego w sprawach o świadczenie pielęgnacyjne, do których prawo powstało do dnia 31 grudnia 2023 r., stosuje się przepisy dotychczasowe. Uregulowanie to ma chronić prawa beneficjentów m.in. świadczenia pielęgnacyjnego, także Skarżącą, której w 2023 r. zostało przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. W dalszej kolejności, wobec pierwszej z wymienionych wyżej nowelizacji art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, w oparciu o decyzję z dnia 4 marca 2024 r. nr [...], Stronie przedłużono prawa do świadczenia pielęgnacyjnego do dnia 30 czerwca 2024 r. (karta nr 11 akt administracyjnych). Jednakże, pomimo drugiej nowelizacji art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, przedłużającego termin legalnego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, a zatem i prawo do otrzymywania w tym okresie stosownie do art. 26 ust. 1 pkt 1 tej ustawy, m.in. świadczenia pielęgnacyjnego, organy wbrew obowiązkowi nie podjęły działań z urzędu mających dostosować decyzję, na mocy której Skarżąca pobierała świadczenie, do aktualnego stanu prawnego. Przedłużenie na mocy znowelizowanego art. 2 ust. 1, prawa do legalnego pobytu obywatelom Ukrainy do 30 września 2025 r., stanowiło dla organu podstawę do odpowiedniej zmiany wydanej wcześniej decyzji w zakresie terminu przyznanych świadczeń, analogicznie jak miało to miejsce na gruncie poprzedniej nowelizacji. Mając na względzie, że w przedstawionym stanie prawnym zmiana ta nie wymaga aktywności ze strony uprawnionego, w toku dalszego postępowania organ dokona zmiany decyzji, którą przyznano Skarżącej świadczenie pielęgnacyjne na zasadach obowiązujących do 31 grudnia 2023 r., w zakresie oznaczenia daty końcowej prawa do tego świadczenia. Data ta winna korelować z datą wskazaną w art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, co oznacza, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego winno być przyznane do dnia 30 września 2025 r. Argumentacja powyższa przedstawiana również w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych w pełni zyskuje aprobatę również w rozpoznawanej sprawie (zob. m.in. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 marca 2025 r. sygn. akt II SA/Gl 1465/24, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 27 lutego 2025 r. sygn. akt II SA/Po 863/24, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 29 maja 2025 r. sygn. akt IV SA/Wr 561/24). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. orzekł jak w pkt 1 sentencji wyroku. Zgodnie z art. 239 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych strona skarżąca działanie, bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej. Z tej przyczyny, na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzeczono o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz strony skarżącej zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480,00 zł (pkt 2 sentencji wyroku), na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika ustalone na podstawie § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (tekst jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 1964 z późn. zm.). Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym nastąpiło z uwagi na treść art. 119 pkt 3 p.p.s.a., stosownie do którego sprawa może zostać rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Orzeczenia przywołane w treści niniejszego uzasadnienia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych.