II SA/Gl 44/18

Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Łukasz Strzępek po rozpoznaniu w dniu 8 marca 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi A. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie kary pieniężnej za zajęcie pasa drogowego w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. postanawia: oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy Na druku urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący zwrócił się o zwolnienie od kosztów sądowych w całości. W druku podał, że nie posiada żadnego majątku, prowadzi działalność gospodarczą w postaci warsztatu [...], w 2006 r. wystąpił o ogłoszenie upadłości z układem, który następnie został zakwestionowany. W wyniku prowadzonych postępowań skarżący nie był w stanie prosperować na wcześniejszym poziomie. W chwili obecnej źródłem utrzymania się strony są "dary od znajomych" oraz drobne prace dorywcze. Wnioskodawca zadeklarował, że posiada zaległości alimentacyjne, zaległości względem ZUS oraz względem U.S. w R. w wysokości około 350.000,00 zł. Wskazał przy tym, że prowadzona działalność gospodarcza przyniosła w 2016 r. i w 2017 r. straty. Pismem z dnia 7 lutego 2018 r. pełnomocnik skarżącego został wezwany do uprawdopodobnienia okoliczności powołanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez: - udokumentowanie wysokości wydatków związanych z utrzymaniem się, tj., opłat za energię elektryczną, dostawy wody, odbiór śmieci, usługi telekomunikacyjne, wykup lekarstw itp., - udokumentowanie wysokości uzyskiwanych dochodów poprzez przedłożenie dokumentacji księgowej pozwalającej ustalić poziom przychodów i wydatków w ciągu ostatnich trzech miesięcy oraz operacji dokonywanych na należących do skarżącego rachunkach bankowych w ostatnich trzech miesiącach, - podanie, do kogo należy budynek mieszkalny lub lokal w którym aktualnie zamieszkuje wnioskodawca i czy ponosi z tego tytułu jakiekolwiek wydatki. W odpowiedzi pełnomocnik strony nadesłał wyciągi z rachunku bankowego oraz podsumowania z książki przychodów i rozchodów za 2018, 2017 i 2016 r. Jednocześnie wskazał, że A. B. nie posiada miejsca zamieszkania i pozostaje na utrzymaniu rodziny i znajomych. Rozpoznając wniosek zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych może nastąpić wobec osoby fizycznej, która wykaże że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sądowego bez uszczerbku w utrzymaniu swoim i swojej rodziny - art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. W rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącego. Przyznanie prawa pomocy uzależnione jest od wykazania przez stronę istnienia przesłanek warunkujących uwzględnienie wniosku. Co do zasady rozpoznając wniosek należy opierać się na informacjach zawartych w druku formularza, nie mniej jednak, o ile budzą one zastrzeżenia względem kompletności oraz wiarygodności – ustawodawca przewidział możliwość wezwania strony do nadesłania tzw. dokumentów źródłowych (art. 255 P.p.s.a). Ich weryfikacja, dokonywana z uwzględnieniem informacji zawartych w druku formularza pozwala ocenić na ile strona jest w stanie samodzielnie ponieść koszty postępowania. Trzeba w tym miejscu stanowczo podkreślić, że nieprzypadkowo ustawodawca w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a. posłużył się zwrotem "wykaże". Oznacza to, że to na osobę ubiegającą się o przyznanie prawa pomocy został przerzucony ciężar przedstawienia swojej sytuacji materialnej w taki sposób, aby przekonać o zasadności złożonego wniosku. Uzyskanie dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego strony w trybie art. 255 P.p.s.a. służy uzupełnieniu stanu wiedzy sądu o jej sytuacji strony (por. postanowienie NSA z dnia 28 stycznia 2009 r. sygn. akt II GZ 332/08 – System Informacji Prawniczej Lex nr 551914). Konsekwencją uchylenia się od tego obowiązku lub udzielenia niekompletnych informacji może być odmowa przyznania prawa pomocy (tak orzekł NSA w postanowieniu z dnia 30 lipca 2009 r. sygn. akt I FZ 180/09 – Lex nr 552208 i w postanowieniu z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09 – Lex nr 552504). W niniejszej sprawie istnieją daleko idące wątpliwości dotyczące rzeczywistej sytuacji materialnej strony, które uniemożliwiają przyznanie prawa pomocy. Przede wszystkim skarżący nie nadesłał jakiegokolwiek dokumentu pozwalającego ustalić, chociażby orientacyjnie, wysokość kosztów utrzymania. Mało wiarygodnie brzmią wyjaśnienia jego pełnomocnika, jakoby wnioskodawca pozostawał na utrzymaniu rodziny i znajomych, w świetle faktu, iż kierowane doń pisma w postępowaniu administracyjnym zawsze odbierał osobiście pod wskazanym adresem. Nie uprawdopodobnił przy tym w jakimkolwiek stopniu do kogo należy lokal mieszkalny, w którym przebywa, a ponadto jaki tytuł prawny posiada do nieruchomości (niewymienionej w druku formularza), w której działalność gospodarczą prowadzi, o czym świadczy przedmiot sporu pomiędzy stroną a organem administracji. Jest bowiem rzeczą oczywistą, że prowadzenie warsztatu stolarskiego wymaga dysponowania odpowiednio przystosowaną nieruchomością oraz ponoszenia związanych z tym wydatków, np. za energię elektryczną, których wszak nie przedstawiono. Z nadesłanego odpisu z podatkowej księgi przychodów i rozchodów wynika, że w miesiącu styczniu br. prowadzona działalność przyniosła dochód rzędu 2926 zł, zaś wydatki, obejmujące wynagrodzenie w gotówce i w naturze wyniosły 4009 zł. W tym kontekście zwraca uwagę fakt, że sam wnioskodawca w druku formularza podał, iż nie był w stanie utrzymać pracowników, co prowadzi do oczywistego w tych okolicznościach wniosku, iż wskazane wyżej wynagrodzenie wypłacił sam sobie. Lektura wyjaśnień strony zawartych w druku PPF, skonfrontowana z uzyskanymi informacjami wywołuje wiele wątpliwości. Z uzasadnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że sytuacja materialna strony jest wyjątkowo ciężka, przynajmniej od 2011 r. odkąd zakończono postępowanie upadłościowe, które wiązało się ze znaczącymi kosztami. Jednocześnie skarżący nadal prowadzi działalność gospodarczą, mimo, iż jako dłużnik jest niewypłacalny i posiada liczne zadłużenia. Trzeba jednak podkreślić, że z samego faktu wystąpienia straty, wykazanej w przedłożonych zeznaniach podatkowych oraz wyciągach z dokumentów księgowych nie można jeszcze wyprowadzić prostego wniosku, iż strona nie dysponuje środkami na opłacenie kosztów sądowych. Niejednokrotnie podkreślono bowiem w orzecznictwie sądowym, w przypadku przedsiębiorców, miarodajną dla oceny ich zdolności płatniczych nie jest kategoria "dochodu" (rozumianego jako nadwyżka sumy przychodów nad kosztami ich uzyskania), lecz "przychodu". Istnieją bowiem legalne instrumenty podatkowe pozwalające na równoważenie kosztów i przychodów, tak by w końcowym rozliczeniu obciążenie podatkowe zminimalizować, czy też w ogóle je wyeliminować. Do instrumentów takich należą choćby zwolnienia podatkowe, dokonywanie zakupów w odpowiednim okresie, obniżenie dochodu przez przesunięcie kosztów w czasie, amortyzacja majątku trwałego (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 listopada 2014 r. sygn. akt II FZ 1843/14, CBOSA). Z uwagi na powyższe, sam fakt odnotowania przez stronę w 2016, 2017 i 2018 r. straty w działalności gospodarczej nie oznacza automatycznie, że strona znalazła się ona w trudnej sytuacji finansowej. Strata bowiem jest kategorią ekonomiczną i może być spowodowana różnorakimi czynnikami. Wpływ na jej postanie i wysokość mają niewątpliwie wydatki związane z prowadzoną działalnością, w tym wynagrodzenia, bieżące opłaty, amortyzacja środków trwałych i inne. Bez szczegółowych danych w tym zakresie nie da się bezkrytycznie przyjąć wyjaśnień strony, zwłaszcza, że inne, powołane wcześniej okoliczności rodzą zastrzeżenia odnośnie realnej sytuacji materialnej strony. Zważywszy, że brak jest dostatecznych podstaw do uwzględnienia wniosku, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy postanowiono jak w sentencji orzeczenia.