II SA/Gl 461/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie: Przewodniczący: Sędzia WSA Włodzimierz Kubik (spr.) po rozpoznaniu w dniu 30 lipca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu J. G. od postanowienia Referendarza sądowego z dnia 12 czerwca 2012 r. oddalającego wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie wydania, w wyniku wznowienia postępowania, nowej decyzji w sprawie kary pieniężnej za zajęcia pasa drogowego postanawia odmówić przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W skardze z dnia [...] r. pełnomocnik J. G. wniosła między innymi o przyznanie skarżącemu prawa pomocy i zwolnienie go w całości od kosztów sądowych. Motywując wniosek podniesiono, że sytuacja życiowa skarżącego jest bardzo trudna z uwagi na częściową niezdolność do pracy, czego konsekwencją było zaprzestanie prowadzenia przez niego działalności gospodarczej. Podkreślono również, że uzyskiwany przez skarżącego dochód w wysokości 379,37 zł (trzysta siedemdziesiąt dziewięć złotych i trzydzieści siedem groszy) z tytułu renty nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych w jakimkolwiek zakresie. W związku z powyższym na podstawie art. 252 § 2 oraz art. 257 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2012 r., poz. 270 - zwanej dalej p.p.s.a.) wezwano stronę skarżącą do wypełnienia i nadesłania do tutejszego Sądu wniosku o przyznanie prawa pomocy sporządzonego na urzędowym formularzu PPF w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W przesłanym formularzu J. G. powtórzył argumentację podaną przez pełnomocnika we wniosku, a nadto wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, którego łączny dochód wynosi około 2 600 zł (dwa tysiące sześćset złotych) miesięcznie. Dalej skarżący oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3 000 EUR (trzy tysiące euro). Do wniosku dołączono potwierdzenie uzyskiwanego przez skarżącego dochodu w wysokości 409,51 zł (czterysta dziewięć złotych i pięćdziesiąt jeden groszy). Rozpatrując złożony wniosek Referendarz sądowy wezwaniem z dnia [...] r. zobowiązał stronę do uprawdopodobnienia okoliczności w nim podniesionych poprzez przedłożenie dokumentów potwierdzających wysokość dochodów osiąganych przez małżonkę, a nadto do nadesłania dokumentów obrazujących poziom przeciętnych, miesięcznych wydatków przeznaczanych na utrzymanie się oraz wskazanie nieruchomości, gdzie skarżący wraz z żoną zamieszkują. W odpowiedzi pełnomocnik skarżącego podała wysokość rocznego dochodu uzyskiwanego przez skarżącego i jego małżonkę, co zostało potwierdzone dołączonymi do pisma kopiami stosownych dokumentów, przy czym podkreślono, że między skarżącym a jego małżonką obowiązuje ustrój rozdzielności majątkowej. Dalej pełnomocnik wskazała, że zamieszkują oni w wynajmowanym lokalu mieszkalnym o powierzchni 32,30 m2, a czynsz z tego tytułu wynosi 480 zł (czterysta osiemdziesiąt złotych). Poza tym wydatkiem w piśmie wymienione zostały miesięczne koszty usług telekomunikacyjnych w wysokości 100 zł (sto złotych), koszty zakupu lekarstw w wysokości 150 zł (sto pięćdziesiąt złotych), a także koszty wyżywienia i ubrania bez podania ich wartości. Postanowieniem z dnia 12 czewrca 2012 r. Referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono, że analiza sytuacji strony nie pozwala na stwierdzenie, że skarżący jest w sytuacji, która uniemożliwiałaby mu poniesienie kosztów postępowania. Podkreślono, że pozostawanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie wpływa na ocenę sytuacji finansowej gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego i jego żonę, gdyż małżonkowie pomimo tego faktu nadal zobowiązani są do zaspakajania potrzeb rodziny, winni więc udzielać sobie wsparcia, w tym wsparcia finansowego. W związku z powyższym dochód gospodarstwa domowego został ustalony na kwotę około 2 600 zł (dwa tysiące sześćset złotych), a taka wartość - po odliczeniu niezbędnych wydatków - pozwala na wygospodarowanie środków, które wystarczą na pokrycie kosztów sądowych. W piśmie z dnia [...]r. J. G. zaskarżył powyższe postanowienie w całości. W uzasadnianiu podkreślił, że nie sposób się zgodzić ze stwierdzeniem o dysponowaniu przez niego wystarczającymi środkami na pokrycie kosztów postępowania sądowego w sytuacji, kiedy jedynym dochodem, jaki uzyskuje jest renta w wysokości 409,51 zł (czterysta dziewięć złotych i pięćdziesiąt jeden groszy). Tym samym skarżący zarzucił, że błędnie zostało przyjęte, że małżonka skarżącego jest obowiązana do ponoszenia kosztów sądowych za J. G. O ile bowiem małżonkowie po ustaleniu rozdzielności majątkowej nadal są obowiązani do zaspokajania bieżących potrzeb rodziny, to zdaniem skarżącego należy ten obowiązek ograniczyć do zaspokajania wspólnych potrzeb mieszkaniowych oraz potrzeb w zakresie wyżywienia i zakupu odzieży. Dalej podniesiono, że dokonana przez Referendarza ocena sytuacji finansowej skarżącego była nieprawidłowa również z powodu ograniczenia ponoszonych wydatków do kosztów zakupu lekarstw i czynszu za wynajem mieszkania, podczas gdy pominięto wydatki na media, wyżywienie, środki czystości, ubrania, których istnienie jest oczywiste. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W pierwszej kolejności zauważyć przyjdzie, że zgodnie z art. 260 p.p.s.a. w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W dniu 6 lipca 2012 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 12 czewrca 2012 r., który nie został przez Sąd odrzucony, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a. zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy - jako wyjątek od powyższej zasady - winna być stosowane tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Na podstawie art. 245 § 1 i 2 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z konstrukcji tego przepisu wynika, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek wykazania, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (postanowienie NSA z dnia 29 kwietnia 2011 r., II OZ 356/11, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ocenie Sądu podane przez J. G. dane nie pozwalają na stwierdzenie, że została spełniona przesłanka wymieniona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym na urzędowym formularzu, w którym oświadczył, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z małżonką. Łączny dochód tego gospodarstwa wynosi około 2 600 zł (dwa tysiące sześćset złotych) miesięcznie, co zostało następnie potwierdzone stosownymi dokumentami. Sąd przyjął, że powyższa, łączna kwota dochodu, osiąganego przez skarżącego i jego małżonkę, winna być brana pod uwagę przy ocenie sytuacji majątkowej skarżącego. Zgodzić należy się bowiem z twierdzeniem Referendarza sądowego, że z uwagi na brzmienie art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 z późn. zm.) wyłączenie wspólności majątkowej małżeńskiej nie wyklucza możliwości pomocy małżonkowi. Przepis ten zobowiązuje małżonków do wzajemnej pomocy, w tym finansowej, niezależnie od tego, w jakim ustroju majątkowym pozostają małżonkowie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 października 2004 r., sygn. GZ 71/04, dostępne na stronie www.orzeczenia.gov.pl). W innym ze swoich orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny, którego zdanie Sąd podziela, wskazał, że rozdzielność majątkowa małżeńska w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 29 czerwca 2009 r. sygn. akt I FZ 229/09, niepubl.). Podobnie Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygał w innych postanowieniach (np. z dnia 1 września 2010 r., sygn. akt II FZ 421/10; z dnia 12 sierpnia 2010 r., sygn. akt I GZ 268/10, dostępne na stronie www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle powyższych rozważań argument skarżącego, że obowiązek małżonki ogranicza się do zaspokajania wspólnych potrzeb mieszkaniowych oraz potrzeb indywidualnych, takich jak wyżywienie i zakup odzieży, nie zasługuje na uwzględnienie. W ocenie Sądu wzajemne wsparcie osób pozostających w związku małżeńskim obejmuje również swym zakresem pomoc finansową przy prowadzonym przez jednego z nich postępowaniu sądowym. Analizując zatem sytuację gospodarstwa domowego prowadzonego przez skarżącego wraz z małżonką wzięto pod uwagę dochód w wysokości 2 600 zł (dwa tysiące sześćset złotych) miesięcznie. J. G. nie wykazał jednak wysokości wydatków ponoszonych na utrzymanie się jego i członka rodziny, poza czynszem oraz kosztami lekarstw. Nawet przyjęcie, że wydatki te kształtują się na przeciętnym poziomie, nie pozwala uznać zdaniem Sądu, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, sprowadzających się na obecnym etapie do kwoty 200 zł (dwieście złotych) tytułem wpisu od skargi. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.