II SA/Gl 521/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Żurawik, Sędziowie Sędzia WSA Wojciech Gapiński (spr.), Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Protokolant Monika Rał, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 27 września 2024 r. sprawy ze skargi K. R. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia 15 marca 2024 r. nr DSE3-K0918-D20820-12/24 w przedmiocie odmowy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej oddala skargę. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych (dalej – organ, Szef Urzędu) decyzją z dnia 15 marca 2024 r. nr DSE3-K0918-D20820-12/24, działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 775 z późn. zm. - dalej k.p.a.) oraz art. 5 w związku z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 388 z późn. zm. – dalej u.d.o.k.), ponownie rozpoznając sprawę na wniosek K. R. (dalej – Skarżący, Wnioskodawca), utrzymał w mocy własną decyzję z dnia 29 grudnia 2023 r. nr [...], którą odmówiono Wnioskodawcy potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Przedmiotowa decyzja zapadła w następującym stanie faktycznym i prawnym. Wnioskiem z dnia 12 lipca 2023 r. Skarżący zwrócił się do Szefa Urzędu o nadanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Żądanie uzasadnił tym, że będąc kontrolerem technicznym w P. K. OPS Nr [...] w C. uczestniczył we wrześniu 1980 r. w zebraniach prowadzonych na terenie H. K.. Następnie w październiku 1980 r. wraz z J. M. założyli zakładowe związki zawodowe "[...]", w których pełnił funkcję wiceprzewodniczącego. W okresie stanu wojennego organizował zbiórkę pieniędzy dla internowanych i protesty rocznicowe, a także uczestniczył w wystąpieniach odbywających się na terenie K.. Po raz pierwszy przesłuchiwany był na komendzie MO w dniu 9 grudnia 1981 r. Wtedy też, jak i podczas kolejnych przesłuchań, groźbami nakłaniany był do zwolnienia się z zakładu pracy. Wnioskodawca wskazał następnie, że w 1984 r. został Przewodniczącym Rady Pracowniczej. Wtedy też nasiliły się naciski na rozwiązanie przez niego stosunku pracy, co nastąpiło w 1985 r. Ponieważ dostał "wilczy bilet" nie mógł znaleźć zatrudnienia w państwowym zakładzie pracy. Zaznaczył, że książce K. W. "[...]" na s. 82 znajduje się informacja, że był organizatorem strajków i protestów. Po przeprowadzeniu postepowania administracyjnego, decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. Szef Urzędu odmówił Skarżącemu potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Na podstawie analizy materiału dowodowego zebranego w toku postępowania organ uznał, że Skarżący nie spełnia przesłanek z art. 2 u.d.o.k., gdyż brak jest dowodów potwierdzających, aby prowadził on przez co najmniej 12 miesięcy nielegalną działalności opozycyjną w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi. Jak zaznaczono, okoliczności tej również nie potwierdziła kwerenda zasobów archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej (pismo IPN z dnia 9 sierpnia 2023 r.). Z kolei pisemne oświadczenia świadków – T. P. i J. M. zawierają jedyne ogólne stwierdzenia o działalności opozycyjnej Wnioskodawcy. Szef Urzędu podniósł, że rozpoznając sprawę wziął pod uwagę również uchwałę nr [...] Wojewódzkiej Rady Konsultacyjnej do Spraw Działaczy Opozycji Antykomunistycznej oraz Osób Represjonowanych z Powodów Politycznych z dnia 26 października 2023 r., którą negatywnie zaopiniowano wniosek Skarżącego. Według organu, informacje zawarte w opisie działalności Skarżącego oraz oświadczenia świadków dowodzą jedynie sporadycznej jego aktywności. Ponadto, wiedza części świadków o działalności Wnioskodawcy nie pochodziła z bezpośredniej współpracy z nim. Oświadczenia świadków dowodzą też, że bezpośrednia współpraca z Wnioskodawcą była incydentalna i ograniczała się do pojedynczych zdarzeń. Podsumowując ten wątek organ podkreślił, że z preambuły ustawy wynika, że nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych. W materii przesłanek wynikających z art. 3 u.d.o.k. - zdaniem Szefa Urzędu – nie wykazano wystąpienia okoliczności z pkt 3 lit. d. Mianowicie przedłożone dokumenty nie pozwalają na przyjęcie, że nastąpiło rozwiązanie z Wnioskodawcą umowy o pracę na skutek wzięcia udziału w wystąpieniu wolnościowym. Wyjaśniono przy tym, że aby móc przyznać status osoby represjonowanej z powodów politycznych muszą wystąpić łącznie przesłanki w postaci: uczestnictwo w wystąpieniu wolnościowym, inwigilacja oraz podjęcie bezprawnego działania na szkodę danej osoby, co w niniejszym przypadku nie zostało udokumentowane. Pismem z dnia 23 stycznia 2024 r. Skarżący zwrócił się do Szefa Urzędu o ponowne rozpatrzenie sprawy zakończonej decyzją z dnia 29 grudnia 2023 r. W jego treści powtórzono argumentację zaprezentowaną we wniosku, która została dodatkowo uszczegółowiona. Podkreślono mianowicie, że Skarżący był jednym z ważniejszych działaczy struktur związkowych w zakładzie pracy. Otóż był współzałożycielem związków zawodowych, a w okresie stanu wojennego Tajnego Komitetu "[...]" na terenie zakładu, w którym pracował. Był również współautorem postulatów poprawy warunków pracy w P. Po aresztowaniu J. M. w styczniu 1983 r. przejął jego obowiązki, tj. kontakty z działaczami spoza zakładu pracy. W związku z jego działalnością był wielokrotnie przesłuchiwany, a w jego mieszkaniu dokonywano przeszukań. Jak zaznaczył, ciesząc się zaufaniem załogi (aktywny i zasłużony działacz "[...]") został wybrany na Przewodniczącego Rady Pracowniczej, co dawało mu ochronę prawną. Jednak groźby ze strony funkcjonariusza SB o nazwisku D. i tak wymusiły na nim wypowiedzenie stosunku pracy. W związku z tym, że nie mógł znaleźć innego zatrudnienia podejmował różne dorywcze prace. Brak opłaconych składek ZUS doprowadził do tego, że obecnie otrzymuje emeryturę niższą o ok. 400 zł. Wnioskodawca w końcowej części wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wyraził stanowisko, że materiał dowodowy pozwala na nadanie mu statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. W toku postępowania odwoławczego materiał dowodowy poszerzył się o oświadczenie T. P. z dnia 19 stycznia 2024 r. oraz A. K. z dnia 14 lutego 2024 r. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Szef Urzędu decyzją z dnia 15 marca 2023 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie pierwszoinstancyjne. W jej motywach powtórzył argumentację zawartą w decyzji z dnia 29 grudnia 2023 r. W skardze z dnia 26 marca 2024 r., wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, Wnioskodawca zakwestionował decyzję Szefa Urzędu z dnia 15 marca 2024 r. zarzucając jej: 1) niesprawiedliwą ocenę zeznań świadków, jak i przedstawionego opisu działalności w okresie stanu wojennego i powiązanych z tym dowodów poprzez uznanie ich za mało wiarygodne; 2) niesprawiedliwe uznanie, że Skarżący nie wykazał prowadzenia działalności opozycyjnej w rozumieniu art. 2 u.d.o.k. oraz że nie podlegał represjom, o których mowa w art. 3 u.d.o.k., podczas gdy zeznania Wnioskodawcy i świadków potwierdzają jego działalność opozycyjną i podleganie represjom. W uzasadnieniu Wnioskodawca podkreślił, że przedstawił zeznania świadków, których udało mu się odnaleźć. Zaznaczył przy tym, że wiele osób, które mogłyby potwierdzić jego działalność opozycyjną już nie żyje. Nie ma również wpływu na to, że w archiwach nie ma informacji na temat jego zatrzymania przez MO, czy nachodzenia przez funkcjonariuszy SB. Podniósł, że wiele takich zdarzeń nie było odnotowywanych. Wskazał również, że jako Przewodniczący Rady Pracowniczej nie mógł być zwolniony z pracy, jednak sam zrezygnował z zatrudnienia z uwagi na szantaż funkcjonariusza SB. Nie posiada również dowodów na potwierdzenie niemożności wykonywania pracy, gdyż zakłady pracy nie informowały pisemnie o odmowie zatrudnienia. Szef Urzędu w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko oraz argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: W wyniku przeprowadzenia kontroli zaskarżonej decyzji stwierdzić należało, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowej jest decyzja Szefa Urzędu z dnia 15 marca 2024 r., którą uznano, że Skarżący nie spełnia warunków dla uznania go za działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Przesłanki uzyskania statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych określone zostały odpowiednio w art. 2 i art. 3 u.d.o.k. W myśl art. 2 ust. 1 u.d.o.k. działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 4 czerwca 1989 r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Ustawodawca w art. 2 ust. 2 u.d.o.k. zastrzegł, że do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w art. 2 ust. 1 u.d.o.k., nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980 r. do dnia 12 grudnia 1981 r. Jak podkreślił NSA w wyroku z dnia 25 września 2018 r. o sygn. akt II OSK 143/18 (Lex nr 2591936), działalność, o której mowa w art. 2 u.do.k. powinna mieć charakter systematycznej aktywności. Ponadto nie każda działalność, choćby była działalnością zasługującą na uznanie, może zostać potraktowana jako działalność opozycyjna. Ustawodawca wprost wskazał, że chodzi o działalność, którą można określić mianem szczególnych zasług prowadzoną z narażeniem własnego życia, wolności, majątku lub praw pracowniczych (zob. wyrok WSA w Bydgoszczy z dnia 8 października 2019 r. sygn. akt II SA/Bd 562/19, Lex nr 2734358). Z analizy materiału dowodowego, a w szczególności oświadczeń J. M. (z dnia 17 czerwca 2023 r. i 7 września 2023 r.) wynika, że Wnioskodawca był współzałożycielem Tajnego Komitetu "[...]", a więc organizacji, która działała poza obowiązującym prawem i nie była akceptowana przez ówczesne władze. Pośrednio informuje również o tym w złożonych oświadczeniach T. P. (z dnia 12 lipca 2023 r. i 6 września 2023 r.), w których stwierdził, że Skarżący był aktywnym działaczem zdelegalizowanych struktur [...]. Ponadto w relacjach tych osób pojawia się wątek organizowania przez Skarżącego zbiórek środków finansowych na pomoc dla osób internowanych i ich rodzin, jak również wątek uczestnictwa w kolportażu nielegalnych czasopism. Okoliczność ta pojawia się także w oświadczeniu złożonym w dniu 14 lutego 2024 r. przez A. K.. Informuje ona o przekazywaniu jej pieniędzy przez Skarżącego i towarzyszącego mu J. M. przeznaczonych na pomocy internowanym, a także o tym, że osoby te odbierały ulotki i publikacje podziemne do dalszego kolportażu. Zgodzić się jednak należy z Szefem Urzędu, że powyższe dokumenty nie są źródłem wiedzy, która pozwalałby na przyjęcie, że Wnioskodawca był działaczem opozycji antykomunistycznej w rozumieniu art. 2 u.d.o.k. Informacje przedstawiane przez świadków są bowiem bardzo ogólne i nie dostarczają żadnych konkretnych danych. Z art. 5 ust. 3 pkt 1 u.d.o.k. wynika powinność dołączenia do wniosku składanego przez osobę zainteresowaną uzyskaniem statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych dowodów potwierdzających spełnienie warunków, o których mowa w art. 2 lub art. 3 u.d.o.k. Tymczasem Skarżący nie dowiódł w jakim stopniu jego udział w spotkaniach opozycyjnych związków zawodowych wiązał się z działalnością antykomunistyczną zmierzającą do odzyskania suwerenności i niepodległości kraju. Ponadto dowody uzyskane przez Szefa Urzędu nie potwierdzają relacji Wnioskodawcy. Sama bowiem przynależność do organizacji, uczestnictwo w spotkaniach, czy wystąpieniach wolnościowych nie dowodzi, że Skarżący podejmował aktywną działalność, którą uznać można za działalność opozycyjną. Odnieść to należy także do zbiórek środków na rzecz osób internowanych, które Skarżący miał prowadzić w okresie stanu wojennego. Jak wynika bowiem z oświadczenia A. K., Skarżący wraz z J. M. jedynie przekazywał pozyskane na ten cel pieniądze. Wywieść stąd należy, że jego rola ograniczała się do zbiórki środków finansowych. Za kontakty z osobami internowanymi i ich rodzinami odpowiedzialne musiały być już inne osoby. Brak jest także informacji co do roli Wnioskodawcy w kolportażu "prasy podziemnej", a więc czy jego działania miały charakter regularny i na czym miały one polegać. Wobec tego Szef Urzędu prawidłowo ocenił, że takie aktywności Skarżącego, jak zorganizowanie zbiórek pomocy dla osób internowanych i ich rodzin, udział w tajnej organizacji, bliżej nie określony udział w rozpowszechnianiu nielegalnej prasy, nie stanowiły ukierunkowanej i prowadzonej w ramach zorganizowanych struktur lub w ścisłej współpracy z nimi zakazanej działalności na rzecz odzyskania niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowiek w Polsce, trwającej łącznie co najmniej 12 miesięcy. Ponadto podzielić należy stanowisko Szefa Urzędu, że w sprawie brak jest dowodów, które mogłyby świadczyć o tym, że Wnioskodawca był represjonowany z powodów politycznych. Wyjaśnienia Skarżącego sugerują, że wystąpienie przesłanek z art. 3 u.d.o.k. wiążę on z okolicznościami opisanymi w pkt 3 lit. b, c i d. Przepis ten stanowi, że osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956 r. do dnia 31 lipca 1990 r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym: lit. b - była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia; lit. c - była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu; pkt d - została z nią rozwiązana umowa o pracę. Przedłożone świadectwo pracy z dnia 30 września 1985 r. zawiera informację, że "Stosunek pracy został rozwiązany – wypowiedział pracownik z zachowaniem ustawowego okresu wypowiedzenia". Nie można z niego wywodzić, nawet przy uwzględnieniu pozostałych dowodów, że rozwiązanie stosunku pracy z Wnioskodawcą nastąpiło wskutek jego działalności na rzecz pracowników i pod wpływem zastraszenia przez funkcjonariusza SB. Wprawdzie "o nachodzeniu" i "zastraszaniu" Skarżącego wspomina T. P. w oświadczeniu z dnia 19 stycznia 2024 r. jednak nie wskazuje źródła takich informacji. Brak jest także dowodów, co do tego, że Skarżący nie mógł wykonywać swojego zawodu. Zauważyć ponadto należy, że kwerenda zasobów archiwalnych Instytutu Pamięci Narodowej ujawniła, że w okresie od 27 lutego 1982 r. do 29 sierpnia 1983 r. prowadzona była inwigilacja przez Wydział Przestępczości Gospodarczej KMMO C.. Brak jest natomiast jakichkolwiek informacji, aby z ową inwigilacją podejmowane były bezprawne działanie służb bezpieczeństwa na szkodę Wnioskodawcy. Dostrzec należy, że owa inwigilacja została zakończona w związku "zaprzestaniem wrogiej działalności", co można wiązać z informacją przekazaną przez Wnioskodawcy podczas rozprawy o podpisaniu dokumentu o lojalności wobec ówczesnego Państwa. W konsekwencji przyjąć należy, że brak dostatecznych dowodów uniemożliwiał uznanie Wnioskodawcy za osobę represjonowaną z przyczyn politycznych. W tej sytuacji skarga jako nieuzasadniona podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 935).