II SA/Gl 568/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 5 sierpnia 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. Z. i J. Z. na decyzję [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie rozbiórki obiektu budowlanego w kwestii wniosków skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżących z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 100 zł (sto złotych), zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi, T. i J. (małżeństwo) Z. złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy sporządzone na urzędowych formularzach "PPF" oznaczając, iż zakres ich żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W treści obydwu formularzy oświadczyli, iż pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym, posiadają dom o powierzchni [...] m2 oraz nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha (obejmującą lasy i nieużytki), która nie przynosi obecnie żadnego dochodu. Nadto zadeklarowali, że nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości 3.000 Euro, zaś ich miesięczny dochód brutto wynosi 1.950 zł, na co składają się emerytury: T. Z. (1.020 zł) oraz J.Z. (930 zł). Wnioskujący dodali, że uskarżają się na zły stan zdrowia, pozostają pod stałą kontrolą lekarską oraz ponoszą koszty związane z leczeniem i zakupem leków. Następnie, to jest w odpowiedzi na wezwanie do uprawdopodobnienia okoliczności podniesionych we wniosku, skarżący nadesłali przekazy pocztowe dokumentujące wysokość ich emerytur oraz faktury VAT dokumentujące kwoty należności za energię elektryczną, wodę i odprowadzanie ścieków oraz dwa paragony dotyczące zakupu leków. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosków T. i J. Z. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawców doprowadziła do konkluzji, że zachowali oni wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń wyżej wymienionych oraz z przedłożonych dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiadają oni żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, są osobami schorowanymi, w podeszłym wieku ([...] i [...] lata), zaś dochód netto przypadający na ich gospodarstwo domowe, wynoszący [...] zł (vide: nadesłane przekazy pocztowe dokumentujące wysokość pobranych emerytur) nie pozwala na poczynienie oszczędności wystarczających na pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 500 zł, bez szkody dla koniecznego utrzymania tej rodziny. Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajdują się wnioskujący nie sposób jednak uznać, aby okoliczności sprawy przemawiały za całkowitym uwzględnieniem zgłoszonego żądania. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego - patrz.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8; z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 586/08 niepubl. oraz z 25 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 460/09, niepubl.). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków nawet na pokrycie części omawianych należności. Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Skarżący osiągają bowiem stały dochód, zaś przedłożone w toku postępowania dokumenty źródłowe nie potwierdzają aby byli obciążeni ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania. Na koszty te składa się bowiem opłata za energię elektryczną w kwocie [...] zł (należność za dwa miesiące, co daje [...] zł miesięcznie), opłata za kanalizację i odprowadzanie ścieków ([...] zł miesięcznie) oraz wydatki na zakup leków (przedłożono dwa paragony na kwotę ogółem [...] zł wystawione w dwóch miesiącach, a mianowicie w kwietniu oraz maju [...] r. – w konsekwencji należy przyjąć, że miesięczne wydatki na ten cel wynoszą około [...] zł). Miesięczna suma udokumentowanych kosztów stałych obciążających T. i J. Z. wynosi zatem około [...] zł. Nawet więc uwzględniwszy, że do kosztów tych należy doliczyć konieczne wydatki na zakup żywności, środków czystości i odzieży, nie budzi wątpliwości, że skarżący uzyskujący dochód netto w rozmiarze [...] zł, przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu, są w stanie opłacić przynajmniej część wymaganego wpisu od skargi, jaką jest kwota 100 zł (20 % wymaganej opłaty) a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, które mogą pojawić się w niniejszej sprawie w przyszłości. Uiszczenie kosztów sądowych w przywołanej wysokości nie powinno spowodować uszczerbku dla ich koniecznego utrzymania. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem uwzględniwszy wysokość dochodu wnioskodawców oraz relację pomiędzy tym dochodem i rozmiarem obciążających ich wydatków, nie sposób uznać aby mogli ponieść tak dotkliwą szkodę w wyniku pokrycia opłaty w rozmiarze 100 zł. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.