II SA/Gl 600/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Stanisław Nitecki, Sędziowie Asesor WSA Tomasz Dziuk (spr.), Sędzia WSA Edyta Kędzierska, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 17 stycznia 2023 r. sprawy ze skargi L W. na decyzję Wojewody Śląskiego z dnia 10 lutego 2022 r. nr SOIa.621.55.2021 w przedmiocie wymeldowania Oddala skargę Decyzją z dnia 23 grudnia r. nr [...] Prezydent Miasta Z. orzekł o wymeldowaniu L.W. (dalej zwanego "skarżącym") z miejsca pobytu stałego w Z., [...]. Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 35 ustawy z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (obecnie: t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm.). W uzasadnieniu podał, że postępowanie w sprawie wymeldowania wszczęto w dniu 2 sierpnia 2021 r. na wniosek W.W., matki skarżącego. Wyjaśnił przy tym, że w dniu 9 września 2021 r. wydał decyzję o wymeldowaniu skarżącego, która jednak została uchylona przez Wojewodę na skutek wniesienia odwołania przez adresata tej decyzji. W ramach zaś ponownie prowadzonego postępowania organ odebrał ponowne wyjaśnienia od stron, przeprowadził dowód z przesłuchania świadków, dokonał oględzin lokalu oraz pozyskał informacje z instytucji zewnętrznych. W wyniku zaś tych czynności ustalono, że skarżący trwale opuścił przedmiotowy lokal, gdyż odbywa karę pozbawienia wolności w Zakładzie Karnym w R., przy czym trafił tam po zatrzymaniu przez Policje w R. w drodze do tamtejszego Powiatowego Urzędu Pracy, co świadczy o tym, że przed zatrzymaniem mieszkał na terenie R. lub w okolicy, co jest także potwierdzone zeznaniem matki skarżącego, wedle którego wcześniej wyprowadził się z przedmiotowego lokalu. Tym samym aktualne utrzymywanie stanu zameldowania było sprzeczne z celem ustawy. Organ odnotował, że skarżący zgłasza wolę powrotu do dotychczasowego miejsca zamieszkania, co jednak jest niewykonalne m.in. ze względu na sprzeciw jego matki. Skarżący wniósł odwołanie od powyższej decyzji. Podniósł brak dobrowolności opuszczenia lokalu, gdyż opuścił go w celu uniknięcia zatrzymania przez Policję. Jednak zaskarżoną obecnie decyzją z dnia 10 lutego 2022 r. nr SOIa.621.55.2021 Wojewoda Śląski utrzymał w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy, opierając się na dokumentach zgromadzonych w sprawie, zreferował szczegółowo przebieg postępowania przed organem I instancji i przedstawił poszczególne czynności podejmowane w jego toku, w tym czynności podejmowane w ramach postępowania wyjaśniającego. W ocenie Wojewody zebrany w sprawie materiał dowodowy stanowi podstawę do stwierdzenia, że zostały spełnione przesłanki do wymeldowania skarżącego z miejsca pobytu stałego w trybie art. 35 ustawy o ewidencji ludności. Skarżący bowiem od kwietnia 2021 r. nie zamieszkuje w przedmiotowym lokalu. Opuszczając go spakował część swoich rzeczy i poinformował matkę, że szuka go Policja. W dniu 14 czerwca 2021 r. został on zaś zatrzymany przez Policję w centrum R. i doprowadzony do zakładu karnego. Ponadto skarżący nie posiada kluczy do przedmiotowego lokalu i nie partycypował w jego utrzymaniu. Organ zaakcentował, że ocena dobrowolności opuszczenia lokalu nie ma racji bytu, gdy osoba ta wskutek własnych działań została zobowiązana do jego opuszczenia. W niniejszej zaś sprawie skarżący opuścił lokal dobrowolnie w wyniku powzięcia informacji o poszukiwaniu go przez organy ścigania. Organ podniósł także trwałość opuszczenia lokalu, który jest użytkowany wyłącznie przez matkę skarżącego. Sam zaś zamiar powrotu do tego lokalu, deklarowany przez skarżącego jest niewystarczający, jeżeli dana osoba tam nie przebywa i nie koncentruje w tym lokalu swoich osobistych i majątkowych interesów. Wojewoda zaakcentował także, że decyzja o wymeldowaniu ma charakter związany i jest wydawana po opuszczeniu danego miejsca pobytu. Organ odwoławczy wskazał także, że skarżący nie posiada tytułu prawnego do przedmiotowego lokalu oraz pozostaje w głębokim i długotrwałym konflikcie z jego właścicielką (matką). Zaakcentował także w sprawie nie zmienia nic pozostawienie w lokalu rzecz skarżącego, gdyż nie może to zastępować fizycznej jego obecności. W skardze na powyższą decyzję podniesiono, że nie została spełniona przesłanka z art. 35 ustawy o ewidencji ludności dotycząca trwałego i dobrowolnego opuszczenia lokalu. Skarżący zaakcentował, że w przedmiotowym lokalu miał zorganizowane swoje centrum życiowe, zaś jego wielokrotne nieprzebywanie w nim wynikało z jego woli – "były to często okoliczności związane z pracą poza miejscem zamieszkania jak również efekt ożywionego życia towarzyskiego". Lokalu zaś skarżący nie opuścił dobrowolnie, gdyż został do tego zmuszony na skutek poszukiwania przez Policję. Samo zaś przebywanie w zakładzie karnym nie powinno być przesłanką wymeldowania. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie, przedstawiając argumentację w istocie zbieżną z uzasadnieniem zaskarżonej decyzji. Ponadto organ wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Pismem z dnia 21 września 2022 r. ustanowiony z urzędu pełnomocnik skarżącego będący adwokatem w całości poparł jego osobistą skargę. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania. Stosownie do art. 134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U z 2022r., poz. 329, ze zm. ) dalej p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi, oraz powołaną podstawą prawną. Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.), naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b) p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.), jeżeli zachodzą przyczyny określone w innych przepisach, sąd stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa. Przedstawiona tutaj regulacja prawna nie pozostawia zatem wątpliwości co do tego, że zaskarżona decyzja lub postanowienie mogą ulec uchyleniu tylko wtedy, gdy organom administracji publicznej można postawić uzasadniony zarzut naruszenia prawa, czy to materialnego, czy to procesowego, jeżeli naruszenie to miało, bądź mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie, według wskazanych powyżej kryteriów, ocena legalności decyzji organu odwoławczego utrzymującej w mocy decyzję organu I instancji wykazała, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa w stopniu uzasadniającym uwzględnienie skargi i podjęcie orzeczenia na podstawie art. 145 § 1 p.p.s.a. W konsekwencji Sąd uznał, że skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowi ustawa z 24 września 2010 r. o ewidencji ludności (obecnie: t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 1191 ze zm., dalej w skrócie u.e.l.). Zgodnie z art. 35 ww. ustawy, organ gminy, o którym mowa w art. 28 ust. 1, wydaje z urzędu lub na wniosek właściciela lub podmiotów wskazanych w art. 28 ust. 2, decyzję w sprawie wymeldowania obywatela polskiego, który opuścił miejsce pobytu stałego albo opuścił miejsce pobytu czasowego przed upływem deklarowanego okresu pobytu i nie dopełnił obowiązku wymeldowania się. Jak natomiast stanowi art. 28 ust. 4 u.e.l. zameldowanie na pobyt stały lub czasowy służy wyłącznie celom ewidencyjnym i ma na celu potwierdzenie faktu pobytu osoby w miejscu, w którym się zameldowała. Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza do rozstrzygnięcia, czy spełnione zostały przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego z pobytu stałego we wskazanym na wstępie lokalu mieszkalnym. Przesłanki te wynikają wprost z powołanego powyżej art. 35 u.e.l. Sprowadzają się one do opuszczenia miejsca pobytu stałego oraz niedopełnienia obowiązku wymeldowania się. Wskazać przy tym trzeba, że pobytem stałym, zgodnie z treścią art. 25 ust. 1 u.e.l., jest zamieszkanie w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem z zamiarem stałego przebywania. Przyjmuje się, że zamieszkiwanie w danym lokalu polega na stałym korzystaniu z jego urządzeń, nocowaniu w nim, spędzaniu wolnego czasu oraz zaspokajaniu swoich funkcji życiowych i potrzeb socjalnych. Tak rozumiany pobyt stały świadczy o tym, że dany lokal stanowi centrum życiowe danej osoby i jednocześnie stanowi podstawę obowiązku meldunkowego, o którym mowa w art. 24 ust. 1 i 2 u.e.l.. Miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 maja 2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 600/05). O pobycie stałym przesądzają zatem dwa elementy: fizyczne przebywanie danej osoby w określonej miejscowości pod oznaczonym adresem oraz zamiar przebywania w tym miejscu (lokalu) w sposób stały. Natomiast opuszczenie lokalu związane jest z zerwaniem związków z dotychczasowym lokalem i skoncentrowaniem swych spraw życiowych w innym miejscu. Przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego w rozumieniu przepisu art. 35 u.e.l. - jak przyjmuje się w orzecznictwie sądów administracyjnych - jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest, co do zasady, dobrowolne (por. m.in. wyrok NSA z dnia 14 maja 2010 r., sygn. akt II OSK 851/09). Jakkolwiek w orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażany jest pogląd, że co do zasady opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu powinno być wynikiem dobrowolnej decyzji osoby zameldowanej, to jednak – w niektórych sytuacjach – wola osoby zameldowanej pozostaje bez wpływu na wydanie decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Przeszkodą do wymeldowania nie zawsze będzie zatem brak dobrowolności po stronie osoby, której dotyczy wymeldowanie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że na równi z dobrowolnością należy traktować sytuację, gdy opuszczenie lokalu jest wynikiem działania stosownych organów, bądź właściwych sądów. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 18 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 2025/17: "Na równi z dobrowolnością opuszczenia lokalu należy traktować te sytuacje, w których osoba podlegająca wymeldowaniu nie może zgodnie z prawem lub na skutek okoliczności faktycznych dalej zamieszkiwać w miejscu, w którym była zameldowana (np. nakaz eksmisji, odbywanie kary pozbawienia wolności, nakaz opuszczenia lokalu, zakaz zbliżania się do członków rodziny)." Jednocześnie, jak wskazał NSA; "Bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy pozostaje w tej sytuacji chęć (...) ponownego zamieszkania w dotychczasowym miejscu zameldowania. Należy mieć bowiem na uwadze, że przepisy dotyczące zameldowania i wymeldowania mają charakter rejestrowy a utrzymywanie zameldowania skarżącego (...), prowadziłoby do utrzymywania fikcji meldunkowej." W realiach rozpoznawanej sprawy okolicznością bezsporną jest to, że skarżący od 21 czerwca 2021 r. przebywał w zakładzie karnym w związku z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Został on tam doprowadzony przez Policję w związku z zatrzymaniem, do którego doszło na terenie R., gdy skarżący udawał się do tamtejszego Powiatowego Urzędu Pracy. Nie stanowi przedmiotu sporu, że wcześniej, w kwietniu 2021 r. opuścił przedmiotowy lokal, przy czym motywację do jego opuszczenia stanowiło dążenie do uniknięcia doprowadzenia do zakładu karnego w celu odbycia orzeczonej kary pozbawienia wolności. Powyższe okoliczności wskazują na to, że opuszczenie przez skarżącego przedmiotowego lokalu i nieprzebywanie w nim przez cały okres postępowania prowadzonego przez organ I instancji, a następnie przez organ odwoławczy było skutkiem podlegającej wykonaniu kary pozbawienia wolności oraz próby uniknięcia odbycia tej kary. W ocenie Sądu, jest to sytuacja, która w kontekście przywołanych na wstępie przesłanek zastosowania art. 35 ust. 1 u.e.l. powinna być traktowana na równi z dobrowolnym opuszczeniem mieszkania przez skarżącego. Jednocześnie wobec tego, że kara pozbawienia wolności była nadal odbywana w dacie wydania decyzji przez organ odwoławczy, to zdaniem Sądu, spełniony został wymóg trwałości stanu związanego z opuszczeniem lokalu mieszkalnego przez skarżącego. Z tych względów w dacie wydania przez organ odwoławczy zaskarżonej decyzji spełnione pozostawały przesłanki uzasadniające wymeldowanie skarżącego. Tym samym utrzymanie przez Wojewodę decyzji organu I instancji wydanej w tym przedmiocie było prawidłowym rozstrzygnięciem. Zaakcentować należy, że sprawując kontrolę zaskarżonej decyzji Wojewody Sąd bierze pod uwagę stan faktyczny i prawny istniejący w dniu jego wydania. Z tego względu dla oceny istnienia przesłanek wynikających z art. 35 u.e.l. i w konsekwencji dla oceny legalności zaskarżonej decyzji bez znaczenia pozostają okoliczności, które miały miejsce po jej wydaniu. Mając na względzie dotychczasowe rozważania należało uznać, że organy obu instancji zasadnie orzekły o wymeldowaniu skarżącego z pobytu stałego. Jak wynika ze zgromadzonego materiału dowodowego skarżący opuścił lokal, w związku z próbą uniknięcia odbycia kary pozbawienia wolności. Od kwietnia 2021 r. do 21 czerwca 2021 r. skarżący nie przebywał w przedmiotowym lokalu właśnie w związku z tą próbą, natomiast po tej dacie jego nieobecność spowodowana była już bezpośrednio odbywaniem kary pozbawienia wolności. Skutków prawnych takiego stanu rzeczy (wynikających z art. 35 u.e.l.) nie mogły zmieć twierdzenia skarżącego dotyczące wcześniejszego okresu, mające na celu wykazanie, że przedmiotowy lokal stanowić miał jego centrum życiowe. Sąd nie dopatrzył się również naruszenia przepisów postępowania, w stopniu który mógł mieć wpływ na wynik sprawy. Organy administracyjne przeprowadziły w sposób prawidłowy postępowanie administracyjne, dopełniając wymogów wynikających z art. 7 i art. 77 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Na marginesie podkreślić trzeba, że zameldowanie, jak i wymeldowanie z miejsca stałego pobytu mają charakter wyłącznie ewidencyjny i rejestrowy. Literalne brzmienie art. 35 u.e.l. sprowadza się do konieczności wymeldowania każdej osoby, która nie przebywa w miejscu stałego pobytu, a która to czynność ma charakter czynności materialno-technicznej i ma na celu potwierdzenie istniejącego stanu faktycznego. Wymeldowanie w żaden sposób nie dotyczy ani nie niweczy praw rzeczowych bądź obligacyjnych do określonego lokalu. Tych ostatnich należy dochodzić w postępowaniu przed sądem powszechnym. Postępowanie o wymeldowanie ma na celu jedynie doprowadzenie do zgodności ewidencji z rzeczywistym stanem rzeczy. Decyzja o zameldowaniu nie daje żadnych praw do lokalu ani też takich praw, jeśli strona jest w ich posiadaniu, nie pozbawia (np. prawa własności czy prawa użytkowania). W tej sytuacji Sąd nie znalazł żadnych podstaw do uwzględnienia skargi, co skutkowało – na podstawie art. 151 p.p.s.a. - jej oddaleniem. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym uzasadniał przepis art. 119 pkt 2 p.p.s.a. Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl).