II SA/Gl 648/10

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 12 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. D. na postanowienie [...] Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia wykonania obowiązku rozbiórki wykonanych robót budowlanych w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia połowy wpisu od skargi, zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 1.727,00 zł, K. D. nadesłał urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, że jego sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie tak wysokiej opłaty sądowej bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu zwłaszcza, że był w ostatnim okresie obciążany znacznymi wydatkami związanymi z innym postępowaniem toczącym się w Sądzie Rejonowym w Ż. w sprawie o zasiedzenie gruntu. Równocześnie zadeklarował, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką, synem, synową i dwiema małoletnimi wnuczkami. Oświadczył także, iż nie dysponuje żadnymi zasobami pieniężnymi. Posiada natomiast mieszkanie o powierzchni 61,2 m2, działkę budowlaną o powierzchni 930 m2 z rozpoczętą budową domu (wstrzymaną w roku 2000), z kolei jego żona jest właścicielką lasu o powierzchni 0,19 ha otrzymanego w darowiźnie od swojej matki. Nadto wskazał, że posiada samochód marki [...], rok produkcji [...], natomiast jego syn - samochód marki [...], rok produkcji również [...]. Miesięczny dochód brutto gospodarstwa domowego wnioskodawcy wykazany został w kwocie 6.407,40 zł, na którą składa się pobierane przezeń wynagrodzenie za pracę w wysokości 4.707,40 zł oraz dochód jego syna z tytułu umowy zlecenia w wysokości 1.700 zł. Następnie, to jest w dniu [...]r. (w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku - pismo z [...]r.), skarżący nadesłał zaświadczenia potwierdzające wysokość swego wynagrodzenia oraz dochodu syna a także dokumenty źródłowe potwierdzające wydatki związane z bieżącym utrzymaniem oraz z innym postępowaniem sądowym, w którym jest stroną (opłata sądowa za apelację w wysokości 1.000 zł oraz należności adwokatów w wysokości 500 zł i 610 zł). W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) -zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei po myśli art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku K. D. należy w pierwszej kolejności przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika, że wysokość miesięcznego dochodu netto przypadającego na jego gospodarstwo domowe wynosi 5.638,59 zł (na co składa się pobierane przezeń wynagrodzenie w kwocie 3.440,86 zł oraz wynagrodzenie jego syna w wysokości 2.197,73 zł - vide: nadesłane zaświadczenia pracodawców). Jakkolwiek dochód ten trudno uznać za niski, to jednak uwzględniwszy fakty, że wnioskodawca nie dysponuje żadnymi zaoszczędzonymi zasobami finansowymi, jego rodzina składa się aż z sześciu osób, a równocześnie w ostatnim okresie poniósł relatywnie znaczne koszty związane ze sprawą zawisłą przed Sądem Rejonowym w Ż. uznano, że pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 1.727,00 zł przekracza możliwości płatnicze wyżej wymienionego i mogłoby poskutkować powstaniem uszczerbku w koniecznych potrzebach jego gospodarstwa domowego. Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajduje się wnioskujący nie sposób jednak przyjąć, aby okoliczności sprawy przemawiały za całkowitym uwzględnieniem zgłoszonego żądania. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego - patrz.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8; z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 586/08 niepubl. oraz z 25 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 460/09, niepubl.). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków nawet na pokrycie części omawianych należności. Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Gospodarstwo domowe skarżącego uzyskuje bowiem - jak wskazano wyżej - stały miesięczny dochód netto w kwocie ogółem 5.638,59 zł, z kolei kwota udokumentowanych miesięcznych stałych kosztów utrzymania tej rodziny to 1.355,80 zł (na co składa się czynsz w wysokości 588,99 zł, opłata za energię elektryczną w kwocie 166,04 zł, opłata za telefon w rozmiarze 86,72 zł, opłata za gaz w kwocie 181,57 zł - należność za dwa miesiące, co daje miesięcznie 90,78 zł, podatek od nieruchomości, rolny i leśny w kwocie ogółem 94,00 zł - należność za rok, co daje średnio na miesiąc 7,83 zł, opłata za użytkowanie wieczyste wraz z odsetkami, w kwocie 51,16 zł, co daje średnio na miesiąc 4,26 zł oraz koszty utrzymania samochodu, który - zgodnie z oświadczeniami skarżącego jest mu konieczny celem zapewnienia sobie dojazdu do pracy, w wysokości 411,00 zł). W konsekwencji, po odliczeniu wszystkich powyższych wydatków w kwocie ogółem 1.355,62 zł, do dyspozycji skarżącego i jego rodziny pozostaje prawie 4.300 zł. Nawet więc uwzględniwszy, że wspomnianą wyżej kwotę należy dodatkowo pomniejszyć o konieczne wydatki jakie wiążą się zazwyczaj z wyżywieniem, zakupem środków czystości i odzieży dla sześciu osób, nie budzi wątpliwości, że powinna ona umożliwić wygenerowanie środków starczających na opłacenie przynajmniej połowy wymaganego wpisu od skargi, jaką jest kwota 813,50 zł, a także na uiszczenie ewentualnych pozostałych opłat sądowych, które mogą pojawić się w niniejszej sprawie w przyszłości, bez uszczerbku w koniecznych potrzebach życiowych tej rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem zważywszy rozmiar dochodu gospodarstwa domowego wnioskodawcy oraz relację tego dochodu do koniecznych kosztów utrzymania (nawet wziąwszy pod uwagę fakt, że skarżący poniósł niedawno relatywnie znaczne koszty w odrębnym postępowaniu sądowym) uznano, iż rzeczona rodzina nie poniesie takiej szkody w wyniku wydatkowania kwoty 813,50 zł. Mając na względzie wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. oraz w oparciu o art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.