II SA/Gl 70/16

Starszy referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Piotr Łukasik po rozpoznaniu w dniu 7 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym w sprawie ze skargi G. M. i A. M. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie wywłaszczenia nieruchomości w kwestii wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. Wyrokiem z dnia 7 lipca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę na decyzję wskazaną w rubrum niniejszego postanowienia. Skarga ta objęta była wpisem stałym w kwocie 200 zł. W skardze kasacyjnej od ww. orzeczenia pełnomocnik skarżących wniósł między innymi o częściowe zwolnienie ich od kosztów sądowych "w zakresie całości opłaty od niniejszej skargi". Wniosek ten, w wyniku wezwania referendarza sądowego, został ostatecznie złożony na drukach urzędowego formularza. W ramach uzasadnienia wniosku skarżące podniosły, że w chwili obecnej znajdują się w bardzo trudnej sytuacji materialnej. Całość osiąganych przez nie dochodów przeznaczana jest na spłatę zobowiązań i bieżące wydatki. Z oświadczeń o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżące posiadają dom o pow. 110 m2, grunty leśne o pow. 0,1386 ha oraz nieruchomość zabudowaną domem mieszkalnym o pow. 827 m2. Łączne dochody skarżących stanowią kwotę 2.896,71 zł. Do stałych wydatków zaliczyły następujące pozycje: "prąd (60 zł), wywóz nieczystości (120 zł), śmieci (22,60 zł), gaz (53 zł), podatek od nieruchomości (24 zł), telefon (60 zł), opał (300 zł), żywność (1100 zł), leki i wizyty lekarskie (200 zł), ubezpieczenie (35 zł), bilet miesięczny (138 zł), ubrania (300 zł), środki czystości (300 zł), paliwo (150 zł)". Łącznie 2.862,26 zł. Analiza przywołanego wyżej oświadczenia, skłoniła referendarza sądowego do wezwania wnioskodawczyń do uzupełnienia – w terminie 7 dni - danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy (patrz pismo z dnia 13 października 2016 r.) poprzez: 1) udokumentowanie aktualnej wysokości netto renty pobieranej przez G. M. oraz wynagrodzenia za pracę pobieranego przez A. M., 2) nadesłanie dokumentów (faktury VAT, paragony, dowody wpłaty itp. ) potwierdzających wysokość kosztów bieżącego utrzymania gospodarstwa domowego wyżej wymienionych z tytułu opłat za tzw. media (energię elektryczną, gaz, wodę, wywóz nieczystości i śmieci, usługi telekomunikacyjne itd.), a także kosztów zakupu opału i wydatków na leczenie i zakup leków. Odpowiadając na przywołane wyżej wezwanie, pełnomocnik skarżących nadesłał przy piśmie procesowym z dnia 27 października 2016 r. dokumenty źródłowe, na podstawie których ustalono, co następuje. Dochód wnioskodawczyń kształtuje się sumarycznie na poziomie 2.896,71 zł. Łączna wysokość udokumentowanych miesięcznych wydatków ponoszonych w ich gospodarstwie domowym wynosi około 1000 zł. Zaliczono do nich: należności z tytułu ubezpieczenia (55 zł), ratę kredytu (138,60 zł), koszt wsadu węglowego (250 zł), należność z tytułu gospodarowania odpadami (22,60 zł), podatek lokalny (23 zł), należność z tytułu zużycia energii elektrycznej (97,56 zł), należność z tytułu usług telekomunikacyjnych (185 zł) oraz koszt zakupu biletu miesięcznego (138 zł). Do kosztów tych zaliczyć wypada udokumentowaną płatność z tytułu wywozu nieczystości o wartości 120 zł. Mając powyższe na uwadze zważono, co następuje: W myśl art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.; dalej w skrócie: "P.p.s.a."), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Przytoczona konkluzja znajduje dodatkowe potwierdzenie w treści przepisu art. 252 § 1 P.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia referendarzowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a rozpoznający wniosek na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Jedynym zaś kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium finansowe. Trzeba wyraźnie w tym miejscu zastrzec, że słowo "wykazać", użyte w treści art. 246 P.p.s.a. oznacza dowieść, udokumentować czy udowodnić, a nie jedynie oznajmić czy poinformować (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 20 stycznia 2012 r., sygn. akt II FZ 863/11, LEX nr 1104158). Na gruncie tej sprawy spostrzeżono, że o ile w drukach PPF dokonano niemalże idealnego zbilansowania dochodów i wydatków gospodarstwa domowego skarżących, o tyle zestawienie to nie przełożyło się na dokumentację źródłową. Jej analiza doprowadziła do konkluzji, że po uiszczeniu stałych miesięcznych wydatków, do dyspozycji skarżących pozostaje kwota niemalże 1900 zł. Jest oczywistym, że musi być ona pomniejszona o dalsze wydatki chociażby z tytułu kosztów zakupu żywności, nie mniej jednak – w uznaniu orzekającego – jest to wystarczająca suma, aby umożliwić partycypację w kosztach sądowych w końcowej już fazie postępowania, co nie pozostaje obecnie bez znaczenia. Nie umknęło uwadze rozpoznającego wniosek, że obciążenia skarżących z tytułu prowadzenia niniejszego postępowania sięgnęły jak dotychczas kwoty co najmniej 368 zł. Użyto sformułowania "co najmniej", wszak skarżące, oprócz poniesionych opłat, dwukrotnie skorzystały z usług profesjonalnego pełnomocnika pochodzącego z wyboru, co zwyczajowo immanentnie wiąże się z wydatkami. Obecnie na skarżących ciąży obowiązek uiszczenia wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie zaledwie 100 zł, a więc wpisu w najniższej wysokości, jaka została przewidziana w postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Na gruncie ujawnionych wyżej obciążeń budżetu domowego skarżących trzeba wyraźnie zastrzec, że nie wszystkie wydatki, które są ponoszone w gospodarstwie domowym noszą znamiona tych koniecznych w rozumieniu art. 246 § 1 P.p.s.a. Za taki nie można uznać raty kredytu w kwocie 138,60 zł. W świetle bowiem utrwalonego i jednorodnego poglądu wszystkich Izb Naczelnego Sądu Administracyjnego, zobowiązania o charakterze cywilnoprawnym nie mogą mieć pierwszeństwa przed należnościami z tytułu niezbędnych kosztów postępowania sądowego (przykładowo w postanowieniach z dnia: 30 czerwca 2016 r., sygn. akt II FZ 278/16; 30 marca 2016 r., sygn. akt I GZ 165/16; 17 marca 2016 r., sygn. akt I OZ 241/16; 18 lutego 2016 r., sygn. akt I FZ 571/15; wszystkie dostępne na stronie internetowej: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W świetle całości poczynionych wyżej rozważań przyjęto, że skarżące nie zasługują, aby zastosowano wobec nich dobrodziejstwo procesowe jakim niewątpliwie jest przyznanie prawa pomocy, będące wyjątkiem od zasady odpłatności postępowania sądowego. W wyniku poczynionych wyżej spostrzeżeń, działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.