II SA/Gl 988/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Bogucka, Sędziowie Sędzia NSA Bonifacy Bronkowski,, Sędzia WSA Andrzej Matan (spr.), Protokolant referent Joanna Wita, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 marca 2011 r. sprawy ze skarg M. R. i małoletniego J. R. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie wymeldowania oddala skargi. Postępowanie w sprawie wymeldowania M.R. wraz z małoletnim synem J. R. z pobytu stałego z lokalu położonego w K. przy ul. [...] zostało wszczęte w dniu [...] r. na wniosek B. R. Decyzją z dnia [...] r. nr [...] Prezydent Miasta K., po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, orzekł o wymeldowaniu z pobytu stałego M. i J. R. ze wskazanego wyżej lokalu. W podstawie prawnej decyzji powołano art. 15 ust.2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974r. o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz.U. z 2006 r. , Nr 139,poz. 993 ze zm.) oraz art. 104 ustawy z dnia 14.06.1960r. – Kodeks postępowania administracyjnego ( Dz. U. z 2000 r. , Nr 98, poz. 1071 ze zm). W uzasadnieniu decyzji podniesiono , iż M.R. wraz synem J. faktycznie nie zamieszkują pod wskazanym adresem. Okoliczność tą potwierdza notatka Komisariatu [...] Policji w K. z dnia [...]., zgodnie z którą M. R. wraz z synem od około roku przebywa w K. przy ul. [...] , gdzie jest zameldowany. Również oględziny przeprowadzone przez pracowników Urzędu Miasta K. w dniu [...] r. w lokalu przy ul. [...] w K. wykazały , iż nie posiadają tam oni rzeczy osobistego użytku, które świadczyłyby o pobycie. W lokalu tym nie nocują, nie stołują się oraz nie prowadzą gospodarstwa domowego. Obecny w trakcie oględzin M. R. nie kwestionował faktu opuszczenia lokalu . Jak wyjaśnił , od marca [...] r. nie zamieszkuje w nim wraz z synem, opuścił je dobrowolnie , natomiast z uwagi na wysokie koszty utrzymania zajmowanego obecnie mieszkania powziął zamiar powrotu do lokalu , w którym jest zameldowany na pobyt stały. Podjął nawet próbę ugodowego załatwienia sprawy ze swoją żoną , lecz ta wymieniała zamki w drzwiach uniemożliwiając powrót. Ponadto M. R. oświadczył, iż do czasu zamieszkiwania w lokalu B.R. nie zamierza do niego sprowadzić się warz z synem, natomiast nie zgadza się na wymeldowanie. W odpowiedzi na pismo organu prowadzącego postępowanie w kwestii podejmowanych przez niego działań prawnych w celu powrotu do lokalu , M. R. w dniu [...] r. wyjaśnił (pisemnie) , iż opuszczenie lokalu ma charakter tymczasowy i nie nastąpiło dobrowolnie , ale zostało wymuszone zachowaniem jego żony. W lutym [...] r. skarżący złożył pozew do sądu powszechnego na podstawie art. 344 k.c. o utrudnianie dostępu do lokalu , który jednak zarządzeniem sądu został zwrócony. Poza tym nie podjął innych działań w celu powrotu do lokalu. Jak podkreślono w uzasadnieniu , opuszczenie lokalu wiąże się nie tylko ze zmiana pobytu , ale także z sytuacją , w której osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych umożliwiających powrót do lokalu , który opuściła wbrew swojej woli (wyrok NSA z dnia 18 kwietnia 2000 r. , sygn. akt V SA 1424/99; wyrok NSA z 12 kwietnia 2001 r. , sygn. akt V SA 3978/00). M.R. nie dopełnił obowiązku wymeldowania się z lokalu , wobec tego zostały spełnione przesłanki do wymeldowania go z pobytu stałego wraz z małoletnim synem. Po rozpatrzeniu odwołania M.R. Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta Miasta K. z dnia [...]. o wymeldowaniu odwołującego się wraz z synem z pobytu stałego z lokalu przy ul. [...] w K. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia Wojewoda [...], przywołując ustalenia poczynione przez organ pierwszej instancji w trakcie postępowania wyjaśniającego , przyjął iż w przedmiotowej sprawie bezspornie został wykazany fakt niezamieszkiwania odwołującego się we wskazanym lokalu oraz brak skutecznej próby powrotu do niego. Ze względu na upływ relatywnie długiego okresu czasu od [...] r. twierdzenie o trwałym opuszczeniu lokalu znajduje uzasadnienie , natomiast materiał dowodowy nie potwierdza tego , iż lokal nie został opuszczony dobrowolnie. Nie traci bowiem znamion dobrowolności opuszczenie lokalu w celu poprawienia komfortu życiowego strony poprzez uniknięcie sytuacji konfliktowych związanych ze wspólnym zamieszkiwaniem (wyrok NSA z 6 marca 2008 r. , II OSK 140/07). Organ odwoławczy zwraca uwagę na to , że ewidencja ludności polega na rejestracji określonych stanów faktycznych , w tym faktu przebywania danej osoby w lokalu , nie ma zaś ona znaczenia dla kwestii związanych z prawami majątkowymi. W związku z tym wymeldowanie osoby nie pozbawia jej prawa dochodzenia roszczeń majątkowych , w tym wynikających z podziału majątku wspólnego (wyrok NSA z 16 października 2003 r. , sygn. akt V SA 714/03).Ponadto podkreśla , że czasowe zamieszkiwanie odwołującego się w innym lokalu i brak zamiaru koncentracji swych spraw życiowych w tym lokalu nie ma wpływu na ocenę przesłanek wymeldowania z pobytu stałego. Można mieć bowiem tylko zameldowanie na pobyt czasowy , nie mając nigdzie zapewnionego pobytu stałego (wyrok NSA sygn. akt. SA/Ka 441/89). Na powyższą decyzję M. R. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach , wnosząc o jej uchylenie i umorzenie postępowania w sprawie. Zarzuca wydanie jej z naruszeniem przepisów prawa materialnego – art. 15 ust. 1 i ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych poprzez błędne przyjęcie , iż zostały wyczerpane przesłanki uzasadniające wymeldowanie go miejsca stałego pobytu . Ponadto wskazuje na sprzeczność istotnych ustaleń polegającą na przyjęciu w zaskarżonej decyzji , iż M. R. wraz z małoletnim synem J. opuścili miejsce stałego pobytu , podczas gdy ze zgromadzonego materiału dowodowego okoliczność ta nie wynika. W uzasadnieniu skargi podnosi , iż przyczyną nietrwałego opuszczenia lokalu przez skarżącego oraz jego syna była napięta sytuacja rodzinna i niekorzystne oddziaływanie B.R. na małoletnie dzieci. Wielokrotnie , w sposób wulgarny , nakazywała ona skarżącemu opuszczenie lokalu , do którego posiadał tytuł prawny będąc współnajemcą , zaś prawo do lokalu należało do majątku dorobkowego . Agresywne zachowanie oraz wyzwiska kierowane pod adresem skarżącego miały miejsce w obecności dzieci , czego dowodem jest opinia psychologa z dnia [...] r. sporządzona na potrzeby sprawy rozwodowej. Jak wynika z kolejnej opinii , sporządzonej przez psychologa miesiąc po opuszczeniu lokalu w dniu [...] r., małoletni J. R. oceniał rozstanie rodziców jako "kres kłótni i poprawę warunków mieszkaniowych", zaś matka spostrzegana była przez niego jako winna rozpadu rodziny, sama zaś jest nerwowa , kłótliwa i wybuchowa. Ojciec , wedle tej opinii , jest gwarantem spokoju i stabilizacji. Zdaniem skarżącego , przytoczone okoliczności świadczą o tym , iż opuszczenie lokalu przez niego wraz z synem miało charakter czasowy i nietrwały , było związane z ściśle z toczącym się postępowaniem rozwodowym i miało na celu dobro dzieci. Po wyroku rozwodowym , który zapadł w dniu [...] r. , skarżący podejmował próby powrotu do lokalu wraz z synem , ale żona uniemożliwiła to wymieniając zamki w drzwiach. Po bezskutecznych próbach porozumienia się z żoną złożył pozew do sądu cywilnego o przywrócenie utraconego posiadania, co potwierdza jego wolę zamieszkiwania w przedmiotowym lokalu. Podkreśla także , że w lokalu pozostawił swoje mienie w postaci jego wyposażenia oraz rzeczy osobiste swoje i syna. Kolejnym krokiem związanym z powrotem do lokalu była próba zawarcia ugody z żoną , na mocy której miała ona , z chwilą powrotu do niego skarżącego wraz z synem , opuścić go w terminie dwóch tygodni. Ugoda nie została jednak do dnia dzisiejszego zrealizowana. W jego ocenie , opuszczenie dotychczasowego miejsca pobytu jest to nie tylko fizyczne nie przebywanie w nim , ale i zamiar opuszczenia go z jednoczesnym zerwaniem związków z lokalem dotychczasowym i założeniem w nowym ośrodku osobistych i majątkowych interesów (wyrok WSA w Lublinie z 15 kwietnia 2008 r. , sygn.akt III SA/Lu 544/07).Wobec tego za błędne należy uznać stanowisko Wojewody , zdaniem którego zostały spełnione przesłanki wymeldowania określone w art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych , w tym trwałość i dobrowolność opuszczenia lokalu. Jak wcześniej skarżący podnosił , opuszczenie lokalu miało charakter tymczasowy i spowodowane było dobrem małoletnich dzieci. Podkreśla , iż w protokole oględzin lokalu z [...] r. nie stwierdzono , iż wraz z małoletnim synem na trwałe opuścili lokal. Także nie można przyjąć , iż uczynili to dobrowolnie , bowiem pozostawili w lokalu rzeczy osobiste oraz rzeczy należące do majątku wspólnego małżonków. Skarżący nie założył w innym miejscu nowego centrum życiowego i nie ma zamiaru opuszczenia przedmiotowego lokalu. W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie zwracając uwagę w szczególności na to ,że domniemanie dobrowolności opuszczenia zajmowanego lokalu może zostać obalone jedynie w wyniku skutecznego wystąpienia do sądu cywilnego z powództwem o przywrócenie posiadania, co w przedmiotowej sprawie nie miało miejsca. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje : Zgodnie z art.184 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej z 1997r. oraz art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. nr 153,poz.1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest w aspekcie zgodności z prawem , jeżeli ustawy nie stanowią inaczej ( art.1 § 2 cytowanej ustawy). Zakres tej kontroli wyznacza art.134 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U.nr 153, poz. 1270 ze zm.) , zwanej dalej p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy , nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Powyższe oznacza , że w postępowaniu sądowo-administracyjnym badaniu podlega prawidłowość zastosowania przepisów prawa w odniesieniu do stanu faktycznego sprawy oraz trafność wykładni tych przepisów . W oparciu o przepis art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. , Sąd uwzględniając skargę na decyzję, uchyla ją w całości lub w części , jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego , które mogło mieć wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub inne naruszenie przepisów postępowania , jeżeli mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując tak rozumianej oceny zaskarżonej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że decyzja odpowiada wymogom prawa i tym samym skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną prawną zaskarżonej decyzji stanowi art. 15 ust. 2 ustawy z dnia 10 kwietnia 1974 roku o ewidencji ludności i dowodach osobistych ( Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 993 ze zm.). W myśl tego przepisu, organ gminy wydaje na wniosek strony lub z urzędu decyzję w sprawie wymeldowania osoby, która opuściła miejsce pobytu stałego lub czasowego trwającego ponad 3 miesiące i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się. Z brzmienia tego przepisu, wynika, iż jedyną przesłanką decydującą o pozytywnym rozpatrzeniu przez organ wniosku o wymeldowanie osoby z pobytu stałego jest fakt opuszczenie przez tę osobę miejsca pobytu stałego bez dopełnienia obowiązku wymeldowania się, niezależnie od tego, czy utraciła uprawnienie do przebywania w tym lokalu. Analiza wskazanego wyżej przepisu prowadzi do kilku istotnych , z punktu widzenia oceny zgodności z prawem decyzji o wymeldowaniu z pobytu stałego. Po pierwsze - miejsce stałego pobytu danej osoby to miejsce, w którym osoba ta stale realizuje swoje podstawowe funkcje życiowe, tj. w szczególności mieszka, nocuje, spożywa posiłki, wypoczywa, przechowuje rzeczy niezbędne do codziennego funkcjonowania (odzież, żywność, meble), przyjmuje wizyty członków rodziny lub znajomych, utrzymuje chociażby okazjonalne kontakty z sąsiadami, przyjmuje i nadaje korespondencję (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 22.05.2005 r. sygn. akt IV SA/Wa 600/05, Lex nr 192912). Po drugie - przesłanka opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, w rozumieniu przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności, jest spełniona wówczas, gdy opuszczenie to ma charakter trwały i jest dobrowolne. Innymi słowy, chodzi tu o sytuację, w której osoba fizyczna nie przebywa w lokalu mieszkalnym, w którym poprzednio miała zorganizowane centrum życiowe, a nieprzebywanie to jest wynikiem woli tej osoby. Zamiar ten ma istotne znaczenie przy ocenie, czy do opuszczenia lokalu rzeczywiście doszło. Przy ustaleniu zamiaru nie można jednak poprzestać tylko na oświadczeniach zainteresowanej osoby. Dla jego oceny istotne znaczenie mieć będzie to, czy okoliczności istniejące w sprawie potwierdzają wolę osoby zainteresowanej, czy też pozostają z nią w sprzeczności. Do okoliczności takich należeć będą między innymi sposób opuszczenia lokalu, koncentracja interesów życiowych w danym miejscu (przebywanie w nim sensie fizycznym, praca, nauka) a także obiektywna możliwość realizacji woli przebywania w nim (por. wyrok NSA z dnia 23.04.2001r., sygn. akt V S.A. 3169/00, LEX NR 50123; wyrok NSA z dnia 7.12.2005R., sygn. akt II OSK 302/05, LEX nr 190969, wyrok WSA z dnia 18.12.2001r. sygn. akt II S.A./Ka 613/00, niepublik.). W świetle ustaleń poczynionych w trakcie postępowania wyjaśniającego prowadzonego przez organ pierwszej instancji nie budzi najmniejszej wątpliwości , iż skarżący wraz ze swoim małoletnim synem opuścił tak zrozumiane miejsce pobytu stałego. Pozostaje poza sporem fakt opuszczenia przedmiotowego lokalu w [...] . Do lokalu tego do tej pory nie powrócił. Tym samym przestał realizować tam swoje podstawowe funkcje życiowe. Opuszczenie lokalu , w związku z tym , ma charakter trwały. Dopiero w dniu [...] r. skarżący złożył do sądu cywilnego pozew o "utrudnianie zamieszkiwania" ( istocie rzeczy o naruszenie posiadania) , który to pozew był nieskuteczny (został zarządzeniem Sądu zwrócony). Brak jest dowodów świadczących o przerwaniu stanu "opuszczenia" lokalu, tym samym stan ten uznać trzeba za trwały. Natomiast pewne wątpliwości może budzić kwestia dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącego. Jak wynika z akt sprawy , nie opuścił lokalu z własnej woli, bowiem powodem tego kroku było zachowanie jego żony niekorzystnie oddziaływujące na małoletnie dzieci. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, który Sąd podziela, że możliwa do przezwyciężenia w postępowaniu prawnym przyczyna opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu stałego, wynikająca z przeszkód faktycznych stosowanych przez najemcę, właściciela lub osobę pozostałą w lokalu, nie wyłącza dopuszczalności zastosowania trybu wymeldowania ustanowionego w omawianym przepisie. Podjęcie decyzji w tym trybie uzależnione jest od ustalenia, czy osoba, której postępowanie dotyczy, podejmowała środki prawne zmierzające do przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do mieszkania. W sytuacji zatem, gdy opuszczenie lokalu nastąpiło na skutek przeszkód stawianych przez jego właściciela (współwłaściciela) to o dobrowolnym opuszczeniu lokalu w rozumieniu powołanego przepisu można mówić wówczas, gdy dana osoba nie skorzystała z przysługujących jej środków prawnych, umożliwiających powrót do lokalu, lub gdy podjęte środki okazały się nieskuteczne. (por. wyroki NSA w sprawach o sygn. akt: V SA 1424/99, LEX nr 79243; V SA 108/00, LEX nr 49954; V SA 3078/00, LEX nr 78937). Nie jest dobrowolnym jedynie takie opuszczenie lokalu, do którego strona została zmuszona, jeżeli strona ta podjęła przewidziane prawem środki w celu obrony swych praw do przebywania w tym lokalu, albo jeżeli fakt zmuszenia do opuszczenia lokalu jest oczywisty lub został stwierdzony w postępowaniu karnym (wyrok WSA w Olsztynie z dnia 12 maja 2009 r. , sygn. akt. II SA/Ol 931/08, LEX nr 562876). Kwestie dotyczące dobrowolności opuszczenia lokalu przez skarżącego wraz z synem należy oceniać w kontekście długości okresu opuszczenia przedmiotowego lokalu – od [...] r. do chwili obecnej, skoncentrowania spraw życiowych poza miejscem pobytu stałego oraz brakiem podjęcia przez niego środków prawnych w celu przezwyciężenia przeszkód w swobodnym korzystaniu z lokalu i powrotu do niego. Z ustaleń organu wynika niewątpliwie, iż między skarżącym a jego żoną istniał konflikt zakończony rozwodem ( wyrok rozwodowy z [...] r.). Zapewne sytuacja ta spowodowała to, iż skarżący zdecydowała się, w celu uniknięcia sytuacji konfliktowych z żoną , na opuszczenie miejsca zamieszkania. Jednak takie postępowanie, w sytuacji niepodjęcia skutecznych środków prawnych (wystąpienie do sądu powszechnego z powództwem o przywrócenie posiadania) zmierzających do powrotu do miejsca zameldowania, powoduje, że opuszczenie miejsca stałego zameldowania przez M. R. nosi cechy dobrowolności w rozumieniu ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Ponadto należy wskazać, iż skarżący oświadczała, że powróci do lokalu jeżeli jego żona lokal ten opuści. W kontekście wywodów skargi wskazujących na chęć powrotu do lokalu , stanowisko skarżącego w ocenie Sądu może świadczyć , iż w rzeczywistości nie zamierza ona powrócić na do niego stałe i skoncentrować tam swoje sprawy życiowe. W ocenie Sądu, skarżący nie wykazał braku dobrowolności, odnoszącego się do opuszczenia przez niego wraz z synem lokalu nr ... przy ul. [...] w K. i w tym stanie rzeczy podzielić należy stanowisko organów meldunkowych, iż opuścił on przedmiotowy lokal bez wymeldowania w rozumieniu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych. Stosownie do art. 9 ust. 2b ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych zameldowanie w lokalu służy wyłącznie celom ewidencyjnym i jedynie potwierdza fakt pobytu danej osoby w przedmiotowym lokalu. Nie wiąże się zatem z kwestią własności tego lokalu ani prawem do dysponowania nim. Analogicznie więc jak w przypadku zameldowania, również przy wymeldowaniu źródłem ciążącej na organie administracji powinności dokonania tej czynności jest sam fakt opuszczenia dotychczasowego miejsca pobytu przez osobę podlegającą wymeldowaniu (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 lutego 2003 r., sygn. akt V SA 1398/02, LEX nr 159189.) Podkreślił to także Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 27 maja 2002 r. (sygn. akt K 20/01, OTK-A2002/3/34) stwierdzając , iż ewidencja ludności służy wyłącznie zbieraniu informacji w zakresie danych o miejscu zamieszkania i pobytu osób, a więc rejestracji stanu faktycznego, a nie stanu prawnego. Nie rozstrzyga zatem ani o prawie do lokalu, ani o uprawnieniu do przebywania w nim. Organy administracyjne są zobowiązane do zapewnienia zgodności między stanem faktycznym a zapisami w ewidencji ludności. W tym celu niezbędne jest, aby organy meldunkowe mogły wymuszać na obywatelu pewne czynności służące rejestracji miejsca pobytu osoby podlegającej obowiązkowi meldunkowemu lub też poprzez rozstrzygnięcia własne zastępować takie czynności w celu uzyskania zgodności pomiędzy ewidencją a istniejącym stanem rzeczy (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2003 r., sygn. akt V SA 3657/2002). Reasumując powyższe rozważania Sąd stwierdził, iż organy administracji działały zgodnie z prawem i dokonały prawidłowej interpretacji przepisu art. 15 ust. 2 ustawy o ewidencji ludności i dowodach osobistych, orzekając o wymeldowaniu skarżącej, a skargę jako niezasadną należało oddalić na podstawie art. 151 p.p.s.a.