III SA/Gl 1150/16

Starszy referendarz w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 3 października 2018 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi W. D. (D.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie z kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego z urzędu postanawia: 1) umorzyć postępowanie wywołane wnioskiem o zwolnienie z kosztów sądowych; 2) odmówić ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu. W treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący domagał się zwolnienia z kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego z urzędu (vide: druk PPF z dnia 8 sierpnia 2018 r.). W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z 10 -letnim synem, z którym zamieszkuje u swojej matki. W chwili obecnej nie posiada żadnych źródeł utrzymania. Wobec jego osoby prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, do którego przyłączyli się dwaj następni komornicy, a zatem składników majątku wymienionych w rubryce nr 7 formularza nie posiada. Tym samym jego sytuacja finansowa w porównaniu do poprzednio złożonego wniosku uległa pogorszeniu, albowiem nie ma realnych możliwości partycypowania w kosztach niniejszego postępowania. Ponieważ podane wyżej dane uznano za niewystarczające, pismem z dnia 24 sierpnia 2018 r. wezwano skarżącego do nadesłania w terminie siedmiu dni następujących dokumentów źródłowych: - zaświadczenia wystawionego przez właściwy urząd pracy wskazującego, czy skarżący figuruje w rejestrze osób bezrobotnych z prawem lub bez prawa do zasiłku, jak również zaświadczenia wystawionego przez ZUS wskazującego, czy w okresie od maja do sierpnia 2018 r. były za skarżącego odprowadzane składki na ubezpieczenie społeczne; - złożenie dodatkowego oświadczenia czy skarżący posiada zaległości w płaceniu alimentów na rzecz córki, jeżeli tak to w jakiej wysokości (w tym zakresie należało również przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające podane w tym zakresie dane); - nadesłanie (w przypadku wspólnego zamieszkiwania z matką) dokumentów źródłowych obrazujących wysokość osiąganych przez matkę skarżącego dochodów i ponoszonych przez matkę bieżących wydatków takich jak: energia elektryczna, gaz, podatek od nieruchomości, woda itp., natomiast w przypadku odrębnego zamieszkiwania przedłożenie sporządzonego przez matkę oświadczenia w przedmiocie udzielanej pomocy ze wskazaniem jej rodzaju i wielkości; - złożenie dodatkowego oświadczenia czy skarżący pobiera na syna świadczenie wychowawcze, jeżeli tak należało przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe wydane w tym przedmiocie; - nadesłanie wydruku z CEIDG potwierdzającego, iż prowadzona przez skarżącego działalność gospodarcza nadal jest zawieszona; - przedłożenie wyciągów lub wydruków ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych (zarówno osobistych jak i związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą) obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - złożenie dodatkowego oświadczenia czy skarżący korzysta ze świadczeń MOPS, jeżeli tak należało przedłożyć stosowne dokumenty źródłowe potwierdzające podane w tym zakresie dane. Wezwanie to jak wynika z akt sprawy doręczono pod wskazany adres [...] w J. i wobec nieobecności adresata pozostawione na okres 14 dni w urzędzie pocztowym do odbioru, o czym stosowne zawiadomienie w postaci awiza umieszczono w skrzynce na korespondencję. Ponieważ przesyłka nie została odebrana zwrócono ją do tut. Sądu z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie". W tej sytuacji zastosowanie znalazł art. 73 ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym doręczenie uważa się za skutecznie dokonane z upływem ostatniego dnia czternastodniowego terminu liczonego od dnia pierwszego zawiadomienia o złożeniu pisma w placówce pocztowej. Ponieważ pierwsze awizo pozostawiono w skrzynce na korespondencję 4 września 2018 r., to oznacza, że wezwanie uznać należało za doręczone z dniem 18 września 2018 r. Tym samym zakreślony do jego wykonania termin upłynął 25 września 2018 r. (tj. we wtorek) i nie został dotrzymany, jako że wskazane wyżej dokumenty źródłowe nie zostały nadesłane. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.) strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego z urzędu (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). Mając na uwadze powyższe oraz złożony w rozpoznawanej sprawie wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych i ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego z urzędu, należy zauważyć, że postanowieniem z dnia 28 czerwca 2018 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zwolnił skarżącego z kosztów sądowych w całości. Przyznane prawo pomocy nie zostało cofnięte. Dlatego też złożony po raz kolejny wniosek w tym zakresie jako bezprzedmiotowy nie podlegał merytorycznemu rozpoznaniu, zaś postępowanie nim zainicjowane – jako bezprzedmiotowe – należało umorzyć, na podstawie art. 249a ustawy p.p.s.a., zgodnie z którym, jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się. Odnosząc się natomiast do drugiej części wniosku dotyczącej ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego z urzędu zauważyć należy, iż ten w praktyce oznacza ubieganie się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, na które – w myśl art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a. – składa się zarówno zwolnienie z kosztów sądowych jak i ustanowienie pełnomocnika z urzędu. Dlatego też przy rozpoznawaniu tego wniosku należało zastosować kryteria wynikające z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. Zgodnie bowiem z tym przepisem przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić (por. Słownik języka polskiego pod red. W. Doroszewskiego dostępny w wersji elektronicznej na stronie http://sjp.pwn.pl). Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 19 sierpnia 2015 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępniania urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. z 2015 r., poz. 1257 ze zm.). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał wezwania z dnia 24 sierpnia 2018 r. W ten sposób pozbawił rozpoznającego wniosek dokonania wnikliwej oceny jego sytuacji finansowej, która choć była już przedmiotem analizy (vide: postanowienie z dnia 13 stycznia 2017 r. utrzymane w mocy postanowieniem WSA z dnia 8 marca 2017 r. oraz postanowienie WSA z dnia 28 czerwca 2018 r. zmieniające postanowienie referendarza z dnia 25 kwietnia 2018 r. w przedmiocie zwolnienia z kosztów sądowych) to z uwagi na to, że stosunek pracy skarżącego uległ rozwiązaniu materiał źródłowy, który przedłożono przy pismach z dnia 1 grudnia 2016 r., 27 grudnia 2016 r., 21 marca 2018 r. i 18 kwietnia 2018 r., nie mógł być uznany za wystarczający. Dlatego też wezwano wnioskodawcę do nadesłania stosownych zaświadczeń wystawionych przez właściwy urząd pracy oraz ZUS potwierdzających figurowanie w rejestrze osób bezrobotnych, jak również dokumentów wskazujących na wysokość osiąganych przez matkę skarżącego dochodów i ponoszonych przez matkę wydatków takich jak: energia elektryczna, gaz, podatek od nieruchomości, woda itp., natomiast w przypadku odrębnego zamieszkiwania przedłożenia sporządzonego przez matkę oświadczenia w przedmiocie udzielanej pomocy ze wskazaniem jej rodzaju i wielkości, złożenia dodatkowego oświadczenia czy skarżący pobiera na syna świadczenie wychowawcze, czy posiada zadłużenie w płaceniu alimentów na rzecz córki, czy korzysta z pomocy społecznej i czy prowadzona przez niego działalność gospodarcza nadal jest zawieszona. Ponieważ skarżący do dnia dzisiejszego nie wykonał wezwania, brak było podstaw aby przyjąć, że zasługuje na dofinansowanie z budżetu państwa, gdyż prawo pomocy jest właśnie taką formą dotowania. Niedostarczenie żądanych dokumentów źródłowych musi mieć bowiem wpływ na dokonywaną przez rozpoznającego wniosek ocenę (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). Nie zasługuje przecież na aprobatę stanowisko strony, która uchyla się od zaprezentowania stosownej dokumentacji potwierdzającej jej aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze. Z treści art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a. wynika wszakże, że to wnioskodawca ma wykazać istnienie przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący uchylił się od powyższego. Poprzestał jedynie na podanych w treści formularza wyjaśnieniach, które z uwagi na brak źródeł utrzymania uznano za niewystarczające, w ślad za Naczelnym Sądem Administracyjnym należało powtórzyć, że prawo do sądu nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń, gdyż to sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku (vide: postanowienia NSA z dnia 15 marca 2006 r. sygn. akt II OZ 258/06 oraz z dnia 31 marca 2005 r. sygn. akt I FZ 63/05 publik. w CBOIS). Natomiast, gdy ten uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji o sytuacji finansowej, w której się znajduje, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (tak postanowienia NSA z dnia 24 kwietnia 2006 r., sygn. akt I FZ 142/06, I FZ 113/06 i I FZ 128/06, a także z dnia 29 stycznia 2007 r., sygn. akt I FZ 651/06 oraz z dnia 22 listopada 2007 r., sygn. akt II FZ 531/07 publik. w CBOIS oraz z dnia 15 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 561/08, LEX nr 530368). Orzekanie na podstawie nieaktualnych bądź niekompletnych danych nie jest przecież możliwe ani dopuszczalne. Dlatego też mając na uwadze powyższe na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.