III SA/Gl 1202/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z dnia 16 listopada 2016 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi G.C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług postanawia: utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. W skardze z [...]r. skarżący G.C. reprezentowany przez fachowego pełnomocnika wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu powyższego podał, że poza mieszkaniem obciążonym hipotecznie, którego powierzchnia wynosi 74,9 m2 oraz udziałami w spółce z o.o., która nie wypłaca dywidendy i generuje stratę, innych składników majątku nie posiada. Jego miesięczne dochody z tytułu umowy o pracę wynoszą ok. [...]zł. Tymczasem poza kosztami bieżącego utrzymania, na poziomie standardowym, zobowiązany jest do płacenia alimentów na dwoje małoletnich dzieci: K. i N., które płaci z opóźnieniem. Dlatego też złożył wniosek o ogłoszenie upadłości. Ponieważ podane wyżej dane okazały się niewystarczające, pismem z 10 października 2016 r. referendarz sądowy wezwał ustanowionego w sprawie pełnomocnika do uzupełnienia w terminie siedmiu dni złożonego wniosku poprzez: - nadesłanie zaświadczenia wystawionego przez właściwy organ jednostki samorządu terytorialnego zawierającego informację o wszystkich osobach zamieszkałych pod podanym w rubryce nr 2.1 formularza adresem, a nadto dokumentów źródłowych wskazujących do kogo należy nieruchomość położona przy ul. [...] w C., jaka jest jej powierzchnia i na jakich zasadach skarżący z niej korzysta; - przedłożenie dokumentów źródłowych wskazujących, że posiadane mieszkanie o pow. 74,9 m2 położone we W. obciążone jest hipoteką; - nadesłanie odpisów bądź kserokopii dokumentów obrazujących wysokość ponoszonych miesięcznie wydatków w postaci rachunków, faktur VAT lub dowodów wpłat uiszczanych opłat za czynsz, gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, podatek od nieruchomości itp.; - przedłożenie zeznania podatkowego za 2015 r.; - nadesłanie wyciągów lub wykazów ze wszystkich posiadanych przez skarżącego rachunków bankowych obrazujących operacje dokonywane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy; - przedłożenie wystawionego przez zakład pracy zaświadczenia potwierdzającego wysokość wypłacanego wynagrodzenia ze wskazaniem czy to wypłacane jest w gotówce czy przelewem na wskazany rachunek bankowy; - wskazanie przy pomocy dokumentów źródłowych jaki jest stan cywilny wnioskodawcy (w przypadku pozostawania w związku małżeńskim należało nadesłać stosowne dokumenty źródłowe obrazujące wysokość miesięcznie osiąganych przez żonę dochodów ze wskazaniem źródeł, z których te są otrzymywane, a nadto posiadanych przez żonę składników majątku, natomiast w przypadku rozwiązania małżeństwa należało nadesłać stosowne orzeczenie wydane w tym przedmiocie); - przedłożenie dokumentów źródłowych potwierdzających, że skarżący jest zobowiązany do alimentacji na rzecz małoletnich dzieci ze wskazaniem kwoty płaconych alimentów (np. orzeczenie sądu, zawarta w tym przedmiocie ugoda itp.); - nadesłanie dokumentów źródłowych wskazujących na posiadany pakiet udziałów w Sp. z o.o. oraz dokumenty księgowe potwierdzające, że Spółka ta generuje aktualnie stratę i nie osiąga żadnych przychodów; - wyjaśnienie na jakim etapie jest złożony przez skarżącego wniosek o ogłoszenie upadłości (w tym przedmiocie należało ponadto przedłożyć dokumenty źródłowe potwierdzające podane w tym zakresie dane). W odpowiedzi na powyższe do akt sprawy nadesłano zaświadczenie o dochodach wraz z podsumowaniem księgi przychodów i rozchodów prowadzonej przez skarżącego działalności "A", rozliczenie dochodu za okres od stycznia do września bieżącego roku wraz z zeznaniem podatkowym PIT-36L za 2015 r. Dodatkowo w piśmie z dnia 25 października 2016 r. pełnomocnik skarżącego wystąpił o przedłużenie terminu do nadesłania pozostałych dokumentów źródłowych, albowiem jak wskazał "zakres wezwania jest bardzo szeroki i niemożliwy do wykonania w terminie siedmiu dni". Mając powyższe na uwadze referendarz sądowy postanowieniem z 16 listopada 2016 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy w uzasadnieniu wskazał, że skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. W piśmie z dnia 25 października 2016 r. działający w imieniu G.C. pełnomocnik wystąpił o przedłużenie terminu do nadesłania pozostałych dokumentów źródłowych, jednak nie zasługiwał na uwzględnienie, albowiem został złożony po terminie. Pozostałe dokumenty źródłowe, o które wzywano, nie zostały nadesłane, tj. wyciągi z rachunku bankowego, dokumenty w oparciu o które wnioskodawca zobowiązany jest do alimentacji na rzecz małoletnich dzieci, dotyczące jego stanu cywilnego, obciążonego hipotecznie majątku, czy ponoszonych w związku z koniecznym utrzymaniem wydatków (tzw. media). Zdaniem referendarza nie można było w sposób nie budzący wątpliwości ustalić czy poniesienie należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego rzeczywiście przekracza możliwości finansowe skarżącego i jego rodziny. Nie zgadzając się z powyższym rozstrzygnięciem skarżący pismem z 4 grudnia 2016 r. wniósł sprzeciw. W uzasadnieniu kwestionował motywy wykazane w treści postanowienia z 16 listopada 2016 r. oraz wskazał, że opłata od skargi jest nadzwyczaj wysoka i skarżący nie dysponuje środkami na jej pokrycie. Do sprzeciwu skarżący nie załączył żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Na wstępie należy wyjaśnić, iż w myśl art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718 tekst jedn. ze zm.), zwanej dalej: p.p.s.a., w brzmieniu nadanym przez art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. poz. 658), rozpoznając sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego o odmowie przyznania prawa pomocy, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (art. 260 § 2 p.p.s.a.). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (art. 260 § 3 p.p.s.a.). Ustawa nowelizująca ten przepis weszła w życie w dniu 15 sierpnia 2015 r. Oznacza to, że obecnie sąd dokonuje merytorycznego rozpoznania sprzeciwu i wypowiada się o zasadności zaskarżonego sprzeciwem postanowienia lub zarządzenia, a nie jak dotychczas rozpoznaje wniosek o przyznanie prawa pomocy na nowo. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Należy zaznaczyć, że G.C., składając wniosek o prawo pomocy, zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wskazać dodatkowo trzeba, że wpis od skargi należny w niniejszej sprawie wynosi 500 zł (słownie pięćset złotych) stosownie do § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193). W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012 r., sygn. akt: I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Rozstrzygnięcie zatem w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. To strona musi wykazać, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od generalnej reguły ponoszenia kosztów procesu. (vide: J. Tarno, Prawo o postępowania przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. LexisNexis, Warszawa 2006, s. 504; B. Dauter i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz, Wyd. Zakamycze, Kraków 2005, s. 592). Właściwe bowiem przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających wobec niej zastosowanie prawa pomocy oraz dowodów na ich poparcie umożliwi sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny jej sytuacji majątkowej. Nastąpić to może tylko w przypadku, gdy strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy przedstawi w sposób przekonywujący, tj. spójny i niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji umożliwiającej zasadność zastosowania wobec niej instytucji prawa pomocy. Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt: II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Zaznaczyć należy, że przezorności i zapobiegliwości w zakresie zdobycia środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym należy przy tym szczególnie wymagać od osób biorących udział w postępowaniach sądowych w związku z prowadzoną przez siebie profesjonalną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszelkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów sądowych (por. postanowienia NSA z 24 czerwca 2008 r., sygn. akt l GZ 147/08 oraz z 9 lipca 2008 r., sygn. akt l FZ 265/08). W orzecznictwie utrwalony jest także pogląd, że podmiot który nie wykazał, iż utracił płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinien partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Analizując przedstawione we wniosku okoliczności i przedłożoną przez skarżącego dokumentację Sąd doszedł do przekonania, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby znajdował się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W sprawie bowiem pozostaje nadal wiele niewyjaśnionych kwestii, które uniemożliwiają uwzględnienie złożonego wniosku. Związane jest to z niewywiązaniem się skarżącego z powinności rzetelnej odpowiedzi wezwanie referendarza z 10 października 2016 r. Nadesłanie jedynie kilku z żądanych dokumentów stanowi wybiórcze wykonanie wezwania. Braki w dokumentacji do chwili obecnej nie zostały uzupełnione, co wyklucza kompleksową analizę sytuacji finansowej skarżącego i jego gospodarstwa domowego. Skarżący w wezwaniu został pouczony o tym, że niezastosowanie się do wezwania może zostać potraktowane jako brak należytego wykazania przez stronę przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie skarżący reprezentowany przez fachowego pełnomocnika winien mieć świadomość niekorzystnych konsekwencji nieprzedłożenia kompletnej dokumentacji. Także do złożonego sprzeciwu skarżący nie załączył żądanych dokumentów pomimo wskazania przez referendarza, że jest to podstawowa przyczyna odmowy przyznania prawa pomocy. Reasumując, Sąd stwierdza, że podniesione w sprzeciwie okoliczności nie mogły podważyć poczynionych w zaskarżonym postanowieniu ustaleń oraz ich oceny prawnej. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił wniosek skarżącego, słusznie przyjmując, że informacje podane przez skarżącego jako niekompletne nie pozwalały na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie częściowym, o co ubiega się skarżący, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżący natomiast nie wykazał zaistnienia takich okoliczności. Mając na uwadze powyższe okoliczności, Sąd na mocy art. 260 p.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak na wstępie.