III SA/Gl 1296/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Wiesner po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2013 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego z urzędu postanawia: zwolnić skarżącego od każdorazowej opłaty sądowej w części przekraczającej 300,00 zł (słownie: trzysta złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddalić. Pismem nadesłanym [...] r. w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia należnego wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości [...] zł skarżący domagał się jego zmniejszenia do kwoty 50 zł. Żądanie to rozszerzył następnie na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres wniosku wskazał częściowe zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku skarżący oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, która jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Jedynym źródłem ich utrzymania jest emerytura skarżącego w kwocie [...] zł do której skierowane zostało postępowanie egzekucyjne. Ponieważ potrącana przez komornika kwota wynosi [...] zł, "na rękę" otrzymuje [...] zł. Poza domem o pow. [...] m2, do którego przylegają budynki gospodarcze. Natomiast innych składników majątku, jak stwierdził, nie posiada. Dane te uzupełnił nadesłaną przy piśmie z dnia [...]r. dokumentacją źródłową, z której ustalono, że skarżący zalega z opłatami za energię elektryczną. Łączne zadłużenie z tego tytułu na dzień [...] r. wynosiło [...] zł. Ponadto zobowiązany jest do regulowania opłat za wodę rzędu [...] zł, a nadto podatków od nieruchomości i leśnego, których rat ustalono łącznie na poziomie [...] zł. Dodatkowo z uwagi na stan zdrowia żony na leki wydatkuje: [...] zł (paragon z [...] r.) oraz [...] zł (paragon z [...] r.). Tymczasem prowadzana przez skarżącego od [...] r. działalność gospodarcza została zakończona, a wpis w ewidencji wykreślony [...] r. Dlatego też jego dochody za ubiegły rok podatkowy wynosiły [...] zł. Obejmowały one poza świadczeniem emerytalnym rzędu [...]zł również najem lub dzierżawę w kwocie [...] zł. Postanowieniem z 20 września 2013 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie skarżący podniósł, że Sąd ustalił, że syn skarżącego jest u niego zameldowany, faktycznie nie mieszka z nim od ok. [...] lat i nie prowadzą wspólnego gospodarstwa domowego. Co więcej nie utrzymują ze sobą żadnych kontaktów. Natomiast jeśli chodzi o jego synową, to jak stwierdził w sprzeciwie, nigdy nie była zameldowana i po zawarciu małżeństwa z synem nigdy nie mieszkali razem. Dlatego też, zdaniem skarżącego, nie można pod pojęcie "sytuacji majątkowej strony" zaliczyć dochodów i majątku osób, które nigdy nie prowadziły wspólnego gospodarstwa domowego. Nie otrzymał od nich żadnych środków finansowych, a oni nie brali udziału w kosztach utrzymania. Ponadto stwierdził, że w PIT za 2012 r. wykazał dochód z najmu w wysokości [...] zł przy czym umowa najmu została zakończona w [...] r. Od [...] r. do chwili obecnej nie wynajmuje żadnego lokalu i nie uzyskuje z tego tytułu żadnego dochodu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 - zwanej dalej w skrócie P.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Sąd nie znalazł podstaw do odrzucenia sprzeciwu wniesionego na postanowienie referendarskie z dnia 23 sierpnia 2013 r., a zatem kwestia przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych podlega rozpoznaniu przez Sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei, zgodnie z art. 245 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżący składając wniosek o prawo pomocy zażądał przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych przekraczających 50 zł oraz ustanowienia mu profesjonalnego pełnomocnika (radcy prawnego) . Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym nastąpi wtedy gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Mając zatem na uwadze powyższe oraz przedłożone do akt dokumenty źródłowe obrazujące sytuację finansową strony skarżącej, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Za przyjęciem takiego wniosku przemawia fakt, że choć rzeczywiście skarżący jest w trudnej sytuacji finansowej to jednak posiada stałe źródło dochodu w postaci uzyskiwanej emerytury. Ponadto należy zwrócić uwagę, że przedstawiając swoją sytuację finansową skarżący ograniczył się jedynie do przywołania takich danych i w takim okresie żeby mogły świadczyć o tym, że jest ona trudna. A jednak nie należy zapominać, że skrżący jest właścicielem nieruchomości, a także zasobów nieruchomych (z nakazu płatniczego za rok 2013 r. wynika, że K. S. jest właścicielem gruntu leśnego), co oznacza, że jest w stanie osiągnąć inne dochody chociażby z najmu albo dzierżawy, które to dochody wcześniej otrzymywał. W tej sytuacji wygospodarowanie kwoty 300,00 zł tytułem należnego wpisu sądowego od skargi, a następnie innych ewentualnie mogących się pojawić w przyszłości opłat sądowych, których wysokość również nie przekroczy tej kwoty leży w zasięgu możliwości finansowych skarżącego. Kwestia wszelkiego rodzaju zaległości z tytułu opłat za energię elektryczną czy też za wodę jest indywidualną sprawą strony i nie może skutkować przerzuceniem na Skarb Państwa ciężaru ponoszenia kosztów powstałych z tytułu prowadzonego postępowania sądowego. W orzecznictwie ugruntowany bowiem został pogląd, w świetle którego brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, zwłaszcza gdy strona nie podejmuje żadnych kroków by jej zdolność kredytowa została zweryfikowana przez profesjonalne instytucje finansowe (tak postanowienia NSA z dnia 17 lipca 2008 r. sygn. akt II OZ 761/08, Lex nr 486700, z dnia 15 czerwca 2010 r. sygn. akt I OZ 427/10, Lex nr 647976, z dnia 7 października 2010 r. sygn. akt I OZ 749/10, Lex nr 742006 i z dnia 16 lipca 2010 r. sygn. akt I OZ 535/10, Lex nr 672991). Poczynione wyżej spostrzeżenia prowadzą do wniosku, iż brak jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia dla przyjęcia jakoby budżet Państwa miał w całości kredytować stronę skarżącą, skoro ta może we własnym zakresie z wygospodarowanych środków uiścić określoną część występujących w sprawie opłat sądowych do kwoty wskazanej, tj. 300,00 zł – każda z opłat. Ta bowiem odpowiada jego możliwością finansowym. Wobec powyższego uznać należało, że przyznanie skarżącemu stosownie do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 300,00 zł jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jego prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Ponadto Sąd nie uznał za stosowane przyznać skarżącemu pełnomocnika z urzędu. Należy zwrócić uwagę, że choć ustawodawca warunkuje tą instytucje stanem majątkowym strony a nie zawiłością sprawy to jednak art. 245 § 3 daje Sądowi możliwość wybory prawa pomocy dlatego też w niniejszej sprawie Sąd uznał za celowe pomniejszenie wpisu który skarżący ma obowiązek uiścić, a zarazem stanął na stanowisku, że skarżący na tym etapie postępowania nie potrzebuje fachowego pełnomocnika. Dlatego też, mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 260 w związku z art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.