III SA/Gl 1790/13

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach Jolanta Skowronek po rozpoznaniu w dniu 22 stycznia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M.W. (W.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści skargi skarżący domagał się zwolnienia z należnego wpisu sądowego. Żądanie to rozszerzył następnie na druku urzędowego formularza, gdzie jako zakres wniosku wskazał zwolnienie od kosztów sądowych, tj. opłat sądowych i wydatków. W jego uzasadnieniu podał, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z córką i synem ([...] lat i [...] lat). Jedynym źródłem ich utrzymania jest wynagrodzenie za pracę skarżącego wynoszące [...] zł brutto. Z kwoty tej pokrywa on bieżące wydatki, tj. opłaty za wynajęcie mieszkania ([...] zł), gaz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), inne ([...] zł). Niezależnie od powyższego zobowiązany jest do płacenia alimentów na córkę rzędu [...] zł i pokrywania kosztów jej leczenia, które kształtują się na poziomie od [...] zł do [...] zł, podczas gdy na utrzymanie syna przeznacza [...] zł. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożono: wyrok Sądu Okręgowego w C. Wydział [...] Cywilny z dnia [...] r. sygn. akt [...], na mocy którego małżeństwo skarżącego uległo rozwiązaniu, postanowienie Sądu Rejonowego w Z. Wydział [...] Rodzinny i Nieletnich z dnia [...] r. sygn. akt [...] w przedmiocie powierzenia M. W. władzy rodzicielskiej nad małoletnim synem, karty informacyjne leczenia szpitalnego córki, potwierdzenia transakcji dokonywanych w okresie od [...] 2013 r. do [...] 2014 r. na rachunku bankowym G. W. (matki skarżącego), zaświadczenie o zameldowaniu, z którego wynika, że pod adresem wskazanym jako miejsce zamieszkania, razem ze skarżącym, zameldowane są następujące osoby: matka skarżącego G.W. i jego syn P. W.. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności zważono, co następuje. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej w skrócie "p.p.s.a.") prawo pomocy w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 tej ustawy zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – przysługuje wyłącznie takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" oznacza udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, a nie na rozpoznającym wniosek. Ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do wiarygodności składanych oświadczeń oraz skonfrontować ich treść z dokumentacją źródłową, której przykładowy katalog zawiera § 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie określenia wzoru i sposobu udostępnienia urzędowego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz sposobu dokumentowania stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego wnioskodawcy (Dz. U. nr 227, poz. 2245). Tymczasem w rozpoznawanej sprawie skarżący przedstawiając swoją sytuację finansową ograniczył się jedynie do przywołania takich okoliczności, które mogłyby świadczyć o tym, że ta jest trudna. Pominął natomiast istotne informacje dotyczące matki, z którą zamieszkuje, podczas gdy w judykaturze ugruntowany został pogląd zgodnie z którym nie można przy badaniu sytuacji materialnej wnioskodawcy ograniczać się jedynie do jego dochodów i składników posiadanego majątku. Należy również uwzględnić sytuację majątkową i dochody wszystkich domowników prowadzących wspólne gospodarstwo domowe, albowiem pod pojęciem "pozostawania we wspólnym gospodarstwie domowym" rozumie się stałe przebywanie kilku osób w tym samym miejscu przy jednoczesnym partycypowaniu w utrzymaniu tego gospodarstwa. Porównanie takie jest konieczne dla oceny rzeczywistych możliwości finansowych strony skarżącej (vide: postanowienie NSA z dnia 29 listopada 2012 r., sygn. akt II GZ 442/12, LEX nr 1240669). Tym bardziej, że również przepisy prawa rodzinnego nakładają na członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego (vide: art. 87 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy – t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.). Dlatego też możliwość pozyskania przy pomocy rodziny środków na opłacenie kosztów postępowania musi zostać uwzględniona przy ocenie sytuacji finansowej strony skarżącej. Należy bowiem oczekiwać, że niezbędnej pomocy i wsparcia wnioskodawca w pierwszej kolejności poszukiwać będzie właśnie u niej. Trudno przecież wymagać, że to Skarb Państwa jest zobowiązany wspierać osoby znajdujące się w danym momencie w trudnej sytuacji materialnej, skoro mają one członków rodziny, którzy mogliby im pomóc. Tym bardziej, że nie wykazano jakoby pomoc ta leżała poza zasięgiem ich możliwości finansowych. Dlatego też przyjąć należało, że zawarte w treści formularza dane, nie pozwoliły na wolną od wątpliwości ocenę złożonego wniosku. Za takim stanowiskiem przemawia również ugruntowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienie NSA z dnia 17 maja 2006 r. sygn. akt II OZ 522/06, LEX nr 299447). Tymczasem należy zauważyć, że deklarowany przez skarżącego w rubryce nr 10 formularza PPF miesięczny dochód z wynagrodzenia za pracę w kwocie [...]zł brutto nie pokrywał się z nadesłaną do akt dokumentacją źródłową, z której ustalono, że ten wynosił: [...] zł (październik 2013 r.), [...] zł (listopad 2013 r.) i [...] zł (grudzień 2013 r.), podczas gdy udokumentowane wydatki (vide: potwierdzenia transakcji dokonywanych na rachunku bankowym) obejmowały opłaty za czesne ([...]zł), upc ([...] zł), RTV ([...] zł), czynsz ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), gaz ([...] zł) i abonament w netii ([...] zł). Dodatkowo jak wynika z treści wyroku orzekającego rozwód na skarżącym ciąży obowiązek alimentacyjny w kwocie [...] zł, a ponieważ córka jest pod stałą opieką lekarską na jej leczenie wydatkuje od [...] zł do [...] zł. Jednocześnie na utrzymanie syna przeznacza [...] zł. W tej sytuacji wątpliwości dotyczące rzeczywistych źródeł utrzymania wnioskodawcy, z których pokrywa on wskazane wyżej wydatki (znacznie przekraczające wysokość uzyskiwanych dochodów) należało potraktować jako na tyle istotne, że nie pozwalały one uwzględnić złożonego wniosku nawet w części. Wprawdzie nie można wykluczyć, że korzysta on z pomocy finansowej matki, z którą zamieszkuje, niemniej jednak okoliczność ta nie została w żaden sposób wskazana, podobnie jak wielkość osiąganych przez matkę dochodów i przyczyn, dla których wszystkie należności, do których uiszczania zobowiązana jest również matka skarżącego pokrywa w całości on sam z rachunku bankowego, którego posiadaczem nie jest. Wobec powyższego, działając na podstawie art. 258 § 1 i § 2 pkt 7 w zw. z art. 258 § 3 oraz art. 245 § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.