III SA/Gl 223/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 24 sierpnia 2015 r. sprawy ze skargi "A" Sp. z o.o. w T. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku akcyzowego w zakresie wniosku o zmianę postanowienia z dnia 5 sierpnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata z urzędu postanawia: odmówić zmiany postanowienia z dnia 5 sierpnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy. W treści złożonego w dniu [...] r. (data wpływu do Sądu) zażalenia na zarządzenie wzywające do uiszczenia wpisu sądowego skarżąca Spółka zamieściła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata z urzędu. Powyższy powtórzyła na druku urzędowego formularza PPPr, gdzie jako rodzaj prowadzonej działalności podała handel artykułami przemysłowymi. Z tego tytułu w ubiegłym roku obrotowym wypracowała zysk rzędu [...] zł, który przeznaczyła na pokrycie kapitału i strat z lat ubiegłych. Ponadto wartość posiadanego majątku oszacowała na [...] zł netto, a w rubryce nr 9 wskazała, że nie posiada żadnych środków na rachunku bankowym, albowiem bank wypowiedział zawartą w tym zakresie umowę. Jako uzupełnienie podanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła: bilans Spółki wraz z rachunkiem zysków i strat oraz informacją dodatkową, zeznanie podatkowe CIT-8 za 2014 r., deklaracje VAT-7 za luty, marzec i kwiecień 2015 r., ewidencję środków trwałych, raport kasowy oraz zaświadczenie o zamknięciu rachunku bankowego z [...] r. Postanowieniem z 12 czerwca 2015 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] r. strona skarżąca wniosła w zakreślonym terminie sprzeciw od powyższego postanowienia. Do sprzeciwu skarżąca spółka nie załączyła żadnych dokumentów. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 tekst jedn. ze zm. - dalej P.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym – obejmującym w myśl art. 245 § 2 ustawy P.p.s.a. zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika – osobie prawnej a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może nastąpić jedynie wtedy, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Brzmienie tego przepisu nie pozostawia wątpliwości co do tego, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy (por. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat, M. Niezgódka - Medek "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Zakamycze 2005 r., str. 592). Analogiczne rozwiązanie przewidziano w odniesieniu do uregulowanego w art. 245 § 3 ustawy P.p.s.a. prawa pomocy w zakresie częściowym, które także może być przyznane dopiero wtedy, gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże przesłanki pozwalające to uczynić, wskazane w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy P.p.s.a., tj. że nie ma dostatecznych środków poniesienie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzić do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Warto również zwrócić uwagę, że zwolnienie od kosztów sądowych jest odstępstwem od ogólnej zasady przewidzianej w art. 199 P.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stosownie do art. 252 i 255 i P.p.s.a. – wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i o dochodach. Wniosek ten powinien być złożony na urzędowym formularzu. Jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i jej możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. Z powyższej regulacji wynika, że we wniosku i w zgromadzonym materiale dowodowym powinny być zawarte dokładne i rzetelne dane, które umożliwiają pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy. To sprawą wnioskodawcy jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Jednocześnie na Sądzie nie ciąży obowiązek prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy wnioskodawca uchyla się od podania stosownych danych umożliwiających pełną ocenę jego sytuacji majątkowej oraz możliwości płatniczych. Jest to stanowisko powszechnie akceptowane zarówno w doktrynie, jak i w orzecznictwie sądów administracyjnych (postanowienia WSA w Gdańsku z dnia 4 stycznia 2004 r., II SA/Gd 758/04; z dnia 13 stycznia 2005 r., I SA/Gd 523/04; z dnia 27 lipca 2005 r., I SA/Gd 335/05). Celem instytucji prawa pomocy jest więc zapewnienie prawa do sądu i możliwości obrony swoich racji osobom fizycznym i prawnym, które znajdują się w sytuacji finansowej uniemożliwiającej im poniesienie kosztów z tym związanych. Instytucja ta stanowi wyjątek od generalnej zasady, zgodnie z którą strona ponosi koszty sądowe, czy też koszt wynagrodzenia jej pełnomocnika. Fakty, na które strona powołuje się w swoich oświadczeniach powinny być poparte stosowną dokumentacją i odpowiednimi materiałami źródłowymi. Jeżeli zatem strona nie wywiąże się w sposób należyty z ciążących na niej powinności przejawiających się przede wszystkim w wyczerpującym podawaniu informacji na temat jej sytuacji finansowej i możliwości płatniczych oraz w dostarczaniu wszelkich dokumentów źródłowych pozwalających na jednoznaczną weryfikację składanego oświadczenia, przyznanie prawa pomocy nie może wchodzić w rachubę i to tak w zakresie całkowitym jak i częściowym (vide: S. Babiarz, B. Dauter, M. Niezgódka – Medek "Koszty postępowania w sprawach administracyjnych i sądowoadministracyjnych", Warszawa 2007 r., wyd. 1, s. 244). W przedmiotowej sprawie istotna jest dla rozstrzygnięcia norma zawarta w art. 165 P.p.s.a., która stanowi, że postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Kolejny wniosek o prawo pomocy złożony przez stronę skarżącą należy w istocie uznać za wniosek o zmianę postanowienia tutejszego Sądu z dnia 5 sierpnia 2014 r. odmawiającego przyznania prawa pomocy stronie skarżącej w części dotyczącej zwolnienia od kosztów sądowych. Warunkiem przyznania prawa pomocy w określonej sprawie jest więc wyczerpujące udokumentowanie stanu majątkowego wnioskodawcy, wskazującego na zasadność uwzględnienia powyższego wniosku. Te same uwagi odnoszą się tym bardziej do ponownego wniosku o prawo pomocy. Prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy może być zmienione, na co wskazuje treść art. 165 P.p.s.a. Musi jednak nastąpić zmiana okoliczności sprawy, która to zmiana powinna była zaistnieć po tym, jak sąd rozstrzygnął pierwszy wniosek strony w tej materii, czyli po dniu 5 sierpnia 2014 r. Zmiana okoliczności powinna dotyczyć stanu majątkowego strony i jej możliwości płatniczych. Kwestie te muszą być udokumentowane w tak samo rzetelnym stopniu, jak w pierwotnym wniosku o prawo pomocy. Jest to niezmiernie istotne, ponieważ zmiany stanu faktycznego lub prawnego uzasadniające zmianę lub uchylenie postanowienia w trybie art. 165 P.p.s.a. muszą dotyczyć okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy tak, by uzasadniały zmianę lub uchylenie postanowienia (tak w postanowieniu NSA z dnia 24 stycznia 2012 r., I GZ 9/12, LEX 1108666). Z przedłożonych dokumentów źródłowych wynika bowiem, że skarżąca spółka prowadzi działalność polegającą na handlu artykułami pochodzenia chińskiego (vide: informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego). Towary przez nią nabywane są sprzedawane do krajów Unii Europejskiej w walutach obcych, tj. EUR lub USD. Z tego tytułu w 2014 r. wypracowała dochód w wysokości [...] zł (podczas gdy w poprzednio składanym wniosku deklarowała stratę rzędu [...] zł, a w zeznaniu CIT-8 za 2013 r. zysk w kwocie [...] zł). Ponieważ prowadzi obrót głównie w walutach USD i EUR, a zmienne w 2014 r. kursy walut spowodowały powstanie zwiększonych wartości różnic kursowych zrealizowanych jak i bilansowych, stąd jej zysk bilansowy za 2014 r. różnił się od zysku podatkowego z tego roku, albowiem wynosił [...] zł. Według oświadczenia przeznaczono go na pokrycie strat z lat ubiegłych, podczas gdy w bilansie za 2013 r. również odnotowała zysk rzędu [...] zł. Dodatkowo ustalono, że jej kapitał zakładowy nie uległ zmianie i wynosi [...] zł. Jedynie wartość posiadanych środków trwałych zmniejszyła się z kwoty [...] zł do [...] zł. I choć Spółka twierdzi, że nie posiada obecnie żadnych środków na rachunku bankowym i w kasie, to w deklaracjach VAT wykazuje nadwyżkę podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia na następny okres rozliczeniowy w kwocie [...] zł. Ponadto jej przychody za 2014 r. wynosiły [...] zł, co oznacza, że prowadzi działalność na znaczną skalę. Przewiduje też jej rozszerzenie na zupełnie inny asortyment, w tym urządzenia techniczne w zakresie pozyskiwania energii ekologicznej (vide: informacja dodatkowa do sprawozdania finansowego). Odnosząc się do wniosku o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy należy stwierdzić, że treść formularza wniosku o prawo pomocy w zakresie informacji o stanie spółki jest tożsama z uzasadnieniem wniosku z [...] r. z tym, że w oświadczeniu o majątku i dochodach zmianie uległa rubryka 8 uprzednio wskazując wartość straty podatkowej w wysokości – [...] zł, a obecnie zysk w kwocie [...] zł. Z tego powodu – zdaniem Sądu – przy ocenie niniejszego wniosku o zmianę postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy nie straciły na aktualności rozważania odnośnie sytuacji majątkowej i możliwości płatniczych strony skarżącej, zawarte w poprzednim, prawomocnym już postanowieniu Sądu z dnia 5 sierpnia 2014 r. Dodatkowo, jak zauważył Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie, w postanowieniu oddalającym zażalenie na powyższe postanowienie "Wykazanie w danym roku podatkowym straty nie musi oznaczać utraty płynności finansowej przez przedsiębiorcę. Strata powstaje bowiem wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania (brakiem obowiązku zapłaty podatku dochodowego) i nie stanowi automatycznie o braku środków finansowych. Zatem powstanie straty nie oznacza jeszcze utraty płynności finansowej. O możliwościach płatniczych strony skarżącej świadczy choćby fakt, że w dalszym ciągu prowadzi ona działalność gospodarczą. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej nie może powoływać się tylko na to, że aktualnie nie dysponuje środkami na poniesienie kosztów sądowych, ale musi także wykazać, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania, by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (por. postanowienie NSA z 29 marca 2011r., sygn. akt I OZ 191/11). Wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym (np. spłata zadłużenia na kwoty w znacznych rozmiarach), które akcentuje skarżąca spółka, nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe" (por. postanowienie NSA z 14 października 2014 r., sygn. akt I FZ 387/14). Zdaniem Sądu strona skarżąca sama decyduje na co przeznacza wypracowany w roku kalendarzowym zysk. Wiedząc o toczącym się z jej inicjatywy postępowaniu sądowym w ramach którego złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy mogła inaczej zadysponować zyskiem i jego część przeznaczyć go na opłacenie wpisu od skargo oraz pełnomocnika. Sąd rozpatrujący przedmiotowy wniosek podziela pogląd, iż w świetle tak znacznych przychodów, jakie uzyskuje skarżąca spółka, a także wartości jej majątku trwałego, niedopuszczalne byłoby przyjęcie, że spełnia ona przesłanki przyznania prawa pomocy. Spółka nie wykazała, że zmaga się z groźbą niewypłacalności - przedłożone dokumenty świadczą bowiem o prowadzeniu przez skarżącą działalności na dużą skalę, z której uzyskiwane są znaczne przychody (por. postanowienie NSA z 17 czerwca 2015 r., sygn. akt II GZ 283/15). Skarżąca spółka jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą od 2004 r., przedsiębiorcą nastawionym na generowanie zysku dla wspólników, jest więc profesjonalnym i doświadczonym uczestnikiem obrotu gospodarczego. Sąd administracyjny natomiast udziela stronom występującym w sprawie bez adwokata lub radcy prawnego potrzebnych wskazówek co do czynności procesowych oraz poucza ich o skutkach prawnych tych czynności i skutkach zaniedbań, rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, co oznacza wszechstronne zbadanie całej sprawy nawet przy wadliwym sformułowaniu skargi czy znikomej aktywności strony w postępowanie sądowoadministracyjne. Przyjąć zatem należy, że na tym etapie postępowania sądowego odmowa ustanowienia fachowego pełnomocnika w osobie adwokata z urzędu nie pozbawia wnioskodawcy konstytucyjnego prawa do sądu. Podkreślić należy, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie w tym dotyczące prawa pomocy mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, natomiast skarżąca spółka we wniosku o zmianę postanowienia z dnia 5 sierpnia 2014 r. o odmowie przyznania prawa pomocy nie wykazała nowych okoliczności uzasadniających przyznanie jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne Sąd działając na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a. orzekł, jak w sentencji.