III SA/Gl 252/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Jyż po rozpoznaniu w dniu 17 grudnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi "D" Sp. z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług postanawia: odmówić zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 28 lipca 2010 r. sygn. akt III SA/Gl 252/10 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z dnia 1 marca 2010 r., powtórzonym następnie na urzędowym formularzu, skarżąca Spółka domagała się zwolnienia od kosztów sądowych, w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu powyższego podała, iż działalność Spółki obejmuje handel, pośrednictwo, obrót paliwami płynnymi i obrót wierzytelnościami. Ponadto wskazała, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano wszystkie konta bankowe firmy uniemożliwiając dalsze pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Dodatkowo wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Obecnie trwa ich licytacja. Jednakże wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Co więcej w wyniku działań organów skarbowych poniesiono znaczne straty finansowe i zwolniono kilkudziesięciu pracowników. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł oraz zerowy stan środków na rachunkach bankowych. Pismem z dnia 29 kwietnia 2010 r. referendarz sądowy wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia – w terminie siedmiu dni - zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy danych poprzez złożenie odpisów lub kserokopii następujących dokumentów źródłowych, tj. sprawozdania finansowego za 2009 r. oraz złożonego za ten okres zeznania podatkowego; deklaracji na podatek od towarów i usług składanych w ciągu ostatnich sześciu miesięcy i raportów kasowych za ostatnie trzy miesiące; aktualnych odpisów z ksiąg wieczystych prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są stacja paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy (w tym przedmiocie należało ponadto wykazać na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości stanowiącej jej siedzibę); a także wyciągów i wykazów z rachunków bankowych posiadanych przez skarżącą, zwłaszcza w "A" i w "B", obrazujących operacje dokonane w ich ramach w ciągu ostatnich trzech miesięcy, natomiast w przypadku, gdyby rachunki te były zajęte, należało przedstawić potwierdzające ten fakt aktualne, tj. wystawione po otrzymaniu wezwania, zaświadczenia wystawione przez banki, informujące o wysokości zajęć oraz sposobie ich spłaty, a w razie ich likwidacji – stosowne zaświadczenie wystawione przez banki lub kopię umowy z bankiem o zamknięciu rachunku. W odpowiedzi na powyższe skarżąca nadesłała pismo procesowe z dnia [...] 2010 r., w którym oświadczyła, iż żądane od niej dokumenty nie mają żadnego znaczenia w przedmiocie oceny jej sytuacji finansowej, jako że nic z nich nie wynika. Ponadto wskazała, iż nie jest w stanie przedstawić dokumentów sprawozdawczych za 2009 r., albowiem te będą dopiero sporządzane. Jednocześnie podkreśliła, iż jej działalność została sparaliżowana z uwagi na zajęte przez organa skarbowe konta firmy. Na dowód tego do akt sprawy przedłożono sześć kserokopii zajęć prawa majątkowego wystawionych w [...] i [...] 2010 r. na kwoty [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, [...] zł, a kierowanych do posiadanego w "B" rachunku oraz "C"" Sp. z o.o. w J.. Z uwagi na to, że zostały one uznane za niewystarczające do oceny sytuacji finansowej i możliwości płatniczych strony skarżącej postanowieniem z dnia 15 czerwca 2010 r. referendarz sądowy odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Od tego postanowienia Spółka "D" z siedzibą w Z. wniosła w ustawowym terminie sprzeciw. W jego motywach wskazała, iż w wyniku działania organów podatkowych została pozbawiona środków finansowych. Straty z tego tytułu sięgają [...] złotych. Tylko dzięki pożyczkom jednego z wierzycieli może dalej funkcjonować, albowiem działalność Spółki została zablokowana "przez przestępcze działania organów sądowych, prokuratorskich, policyjnych i skarbowych". Na poparcie swoich twierdzeń przywołała treść postanowienia Komornika Sądowego Rewiru II przy Sądzie Rejonowym w Z. z dnia [...] 2006 r. o umorzeniu postępowania egzekucyjnego wobec stwierdzenia bezskuteczności egzekucji, a nadto wymieniła wydane w dniu [...] 2008 r. postanowienie, które nie zostało do sprzeciwu dołączone. Jednocześnie podniosła, iż przed tut. Sądem toczy się kilkanaście spraw z jej udziałem, a w dwunastu z nich została zwolniona od kosztów sądowych. Okoliczność ta potwierdzona została skanem postanowienia, które zapadło w jej sprawie w dniu 3 września 2007 r. pod sygn. III SA/Gl 586/07, co w jej przekonaniu przemawia za uwzględnieniem zgłoszonego żądania. Tym bardziej, że stan prawny i faktyczny w tym zakresie nie uległ zmianie. Postanowieniem z dnia 28 lipca 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącej przyznania prawa pomocy. Uznał bowiem, iż skarżąca nie dostarczyła dokumentów, które pozwoliłyby na dokonanie rzetelnej oceny jej stanu majątkowego. Zwrócił ponadto uwagę, że Spółka ta nadal funkcjonuje w obrocie (jej kapitał zakładowy wynosi [...] zł, a wartość środków trwałych zamyka się w kwocie [...] zł), stąd brak jest podstaw do pozytywnego rozpoznania złożonego wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie i zwolnienie jej z kosztów sądowych. Podniosła, że Sąd miał możliwość obserwacji sytuacji finansowej skarżącej od dwóch lat, z której jednoznacznie wynika, że skarżąca pozbawiona została środków finansowych i nie jest w stanie ponosić kosztów postępowania sądowego. Zdaniem wnioskodawcy przedłożone postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego z uwagi na jego bezskuteczność są najbardziej wiarygodnymi dokumentami potwierdzającymi sytuację finansową i majątkową Spółki. Odnosząc się do swoich możliwości płatniczych skarżąca podała, że jest w stanie funkcjonować jedynie dzięki celowym pożyczkom jednego z wierzycieli. W ocenie skarżącej, o wadliwości skarżonego postanowienia świadczy także fakt, że w czternastu sprawach z kilkudziesięciu zawisłych przed WSA na podstawie tych samych dowodów i argumentów Sąd zwolnił ją z wniesienia wpisu. Postanowieniem z dnia 19 października 2010 r. sygn. akt I FZ 373/10 Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wniesione przez Spółkę zażalenie. W jego motywach podzielił argumentację Sądu pierwszej instancji odnośnie braku dokumentów i wyjaśnień, które uniemożliwiły obiektywne i nie pozostawiające wątpliwości rozstrzygnięcie w kwestii oceny stanu finansowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Dodatkowo zauważył, iż skoro skarżąca w zażaleniu sama przyznała, że jest w stanie pozyskać środki na bieżące funkcjonowanie od jednego z wierzycieli, tym samym nie sposób twierdzić, że odmowa przyznania jej prawa pomocy stanowić będzie zamknięcie skarżącej Spółce dostępu do Sądu. Oceny takiej nie zmieniła podnoszona w zażaleniu okoliczność przyznania prawa pomocy w innych sprawach sądowoadministracyjnych. Nie do przyjęcia byłaby bowiem zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego sytuacja, gdyby Sąd rozpoznający sprawę dla zachowania jednolitej linii orzeczniczej rozstrzygał nie na podstawie akt tej sprawy, a jedynie w oparciu o stanowisko wyrażone w podobnej sprawie przez inny skład orzekający. W tym stanie rzeczy, pismem z dnia [...] 2010 r. ponowiono wezwanie do uiszczenia należnego wpisu sądowego od wniesionej skargi w kwocie [...] zł. Do wykonania powyższego zakreślono stronie siedmiodniowy termin liczony od dnia doręczenia wezwania. Dnia [...] 2010 r. (tj. w terminie otwartym do opłacenia złożonej skargi) skarżąca ponowiła wniosek o przyznanie prawa pomocy. W jego uzasadnieniu po raz kolejny wskazała, iż w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano skarżącej wszystkie konta bankowe uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Ich brak uniemożliwia wniesienie wpisu, a sytuacja tylko się pogarsza. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. W punkcie wyjścia merytorycznych rozważań należy zauważyć, iż w niniejszej sprawie zapadło już prawomocne orzeczenie z dnia 28 lipca 2010 r. odmawiające przyznania skarżącej Spółce prawa pomocy. Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 19 października 2010 r. oddalił bowiem wniesione na nie zażalenie. W tej sytuacji zmiana postanowienia może nastąpić tylko w trybie art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., zwanej dalej P.p.s.a.), na co zwraca się uwagę w orzecznictwie sądowym (zob. postanowienia NSA z dnia 22 sierpnia 2008 r., sygn. akt I FZ 298/08, LEX nr 527820 oraz z dnia 9 lipca 2008 r., sygn. akt I OZ 515/08, LEX nr 494294). Zgodnie z tym przepisem postanowienia niekończące postępowania w sprawie - do których niewątpliwie wydane w dniu 23 lipca 2010 r. orzeczenie należy zaliczyć – mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Przez pojęcie "zmiany okoliczności sprawy" rozumie się wszelkie zmiany zarówno w okolicznościach faktycznych jak i w obowiązujących przepisach prawnych, które uzasadniają wydanie postanowienia o odmiennej treści, niż to które swego czasu zapadło (vide: postanowienia NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. sygn. akt II FZ 106/08 Lex nr 471131 oraz z dnia 11 stycznia 2010 r. sygn. akt II OZ 1161/09 niepubl.). Chodzi tu o takie zmiany, które w istotny sposób wpływają na sytuację materialną strony, a w konsekwencji na jej możliwości ponoszenia kosztów postępowania. Przypomnieć w tym miejscu należy, iż przyznanie prawa pomocy może nastąpić zarówno w zakresie całkowitym jak i częściowym. Przez całkowite przyznanie prawa pomocy osobie prawnej rozumie się zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 P.p.s.a.). Następuje ono wówczas, gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie pełnomocnika procesowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Może mieć ono miejsce jedynie wówczas, gdy osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.). Użyte w powyższym przepisie pojęcie "wykazać" należy rozumieć jako udowodnić, przedstawić w sposób przekonywujący, pokazać, unaocznić. Odnosi się ono do wnioskodawcy, co oznacza, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki przemawiające na rzecz przyznania prawa pomocy ciąży bezpośrednio na stronie, która powinna wykazać się aktywną postawą procesową i w sposób wystarczająco przekonujący udowodnić, że jej sytuacja finansowa i możliwości płatnicze uległy zmianie i nie pozwalają w chwili obecnej na poniesienie pełnych kosztów sądowych. Tymczasem skarżąca Spółka w swoim piśmie procesowym z dnia [...] 2010 r. nie tylko, że ogólnie powołała się na pewne okoliczności, ale również po raz kolejny wskazała te same argumenty, które zostały już ocenione przez Sąd, ponieważ były wymienione w pierwszym wniosku z dnia [...] 2010 r. Poza tym mając świadomość konieczności wykazania podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych, na co wyraźnie zwrócono uwagę w uzasadnieniach wydanych w sprawie postanowień, nie dołączyła do wniosku żadnych dokumentów, z których wynikałoby, że zaistniały nowe okoliczności faktyczne lub prawne stanowiące podstawę do zmiany wydanego w sprawie postanowienia. Z uwagi na powyższe, argumentacja zawarta w postanowieniu z dnia 28 lipca 2010 r. pozostaje aktualna i nie wymaga powtórzenia, co oznacza, że ma ono nadal moc obowiązującą. Tut. Sąd nie doszukał się bowiem podstaw do jego zmiany bądź uchylenia polegającego na przyznaniu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Dlatego też działając na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w zw. z art. 165 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.