III SA/Gl 276/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi P. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie strony skarżącej z należnego wpisu sądowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wraz ze skargą w niniejszej sprawie P. D. złożył wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Wniosek ten uzasadnił "wręcz tragiczną sytuacją majątkową, finansową i rodzinną". Podkreślił, że nie posiada on żadnego majątku ruchomego jak i nieruchomego. Poza, objętym egzekucją administracyjną, wynagrodzeniem za pracę ([...] zł brutto, [...] zł netto) nie posiada żadnych środków pieniężnych, w tym oszczędności. Z żoną, E. D., nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego, gdyż w dniu [...] r. zawarł z nią majątkową umowę małżeńską, wprowadzającą ustrój rozdzielności majątkowej. Na utrzymaniu małżonków pozostaje ich pełnoletni syn, O. D., studiujący w systemie dziennym. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego skarżący przedłożył kserokopie dokumentów takich jak – faktury VAT i potwierdzenia zapłaty dotyczących wysokości ponoszonych przez skarżącego wydatków na utrzymanie domu, decyzji w sprawie podatku od nieruchomości, zaświadczenie o zarobkach, informacje PIT-11 i zeznania roczne w podatku dochodowym dotyczące skarżącego i jego małżonki. Postanowieniem z 29 marca 2012 r. referendarz sądowy odmówił prawa pomocy. Postanowienie to zostało zaskarżone sprzeciwem. W sprzeciwie pełnomocnik skarżącego zarzucił referendarzowi sądowemu pobieżne rozpoznanie wniosku oraz ponownie powołał się na trudną sytuacje majątkową skarżącego i jego rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu na postanowienie referendarza, który nie został odrzucony, postanowienie to traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez sąd. Stosownie do art. 243 § 1 P.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 P.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. O ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza zatem przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy jest możliwe tylko i wyłącznie w sytuacji wyczerpującego przedstawienia informacji dotyczącej sytuacji materialnej strony, zawierającej przede wszystkim dokładne dane dotyczące wysokości otrzymywanych dochodów i to niezależnie od ich źródła, które w zestawieniu z ponoszonymi wydatkami na konieczne utrzymanie umożliwiają dokonanie oceny, czy stać ją na poniesienie kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania siebie i rodziny. Obowiązkiem strony jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Brak jest prawnych podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w sprawie sytuacji majątkowej wnioskodawcy, jeżeli on sam nie wykaże istnienia przesłanek uzasadniających uwzględnienie żądania prawa pomocy. Sąd nie jest wobec tego zobowiązany do prowadzenia jakichkolwiek dochodzeń w sytuacji, gdy przedstawione przez stronę dane uniemożliwiają pełną ocenę jej stanu majątkowego, albo gdy nie są one do końca jasne. Odnosząc powyższe uregulowania do przedmiotowej sprawy, należy stwierdzić, że skarżący nie wykazał istnienia przesłanek przemawiających za przyznaniem mu prawa pomocy w zakresie częściowym. Należy podkreślić, że skarżący i jego małżonka osiągają stały dochód w postaci wynagrodzeń za pracę wynoszące odpowiednio [...] zł w wypadku skarżącego (zaświadczenie o zarobkach z [...] r.) i [...] zł w wypadku jego małżonki (informacje PIT-11 za 2011 rok). Z kolei ich udokumentowane przez stronę wydatki wynoszą [...] zł. Oznacza to, że z miesięcznych dochodów po potrąceniu wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania skarżący jest w stanie uiścić zarówno wpis w przedmiotowej sprawie (wynoszący [...] zł) jak i wpisy w pozostałych sprawach dwóch pozostałych, wniesionych równolegle, skarg do tutejszego Sądu. Należy zwrócić uwagę, że fakt zawarcia przez skarżącego i jego małżonkę umowy majątkowej małżeńskiej nie można potraktować jako równoznaczny z wnioskiem, że nie prowadzą oni wspólnego gospodarstwa domowego. Umowa majątkowa małżeńska nie dotyczy relacji osobistych miedzy małżonkami, co więcej jej zawarcie nie ma wpływu na wynikający z art. 23 ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. nr 9, poz. 59) obowiązku wzajemnej pomocy. Dopóki natomiast taki obowiązek może zostać spełniony brak podstaw do domagania się dofinansowania od państwa, jakie stanowi przyznanie prawa pomocy. Odnosząc się do zarzutu nieuwzględnienia wydatków na utrzymanie studiującego syna skarżącego podnieść należy, że to skarżący nie wykazał kwoty tychże wydatków. Z cała pewnością, skoro syn skarżącego studiuje w systemie dziennym, same studia nie wiążą się ze stałym obciążeniem budżetu rodzinnego. Podkreślić należy, że syn skarżącego jest osobą pełnoletnią i zdolną do pracy, więc może podjąć dorywczą pracę zarobkową w okresie wolnym od zajęć celem sfinansowania własnych potrzeb. Należy również zwrócić uwagę, że cytowany powyżej art. 246 § 1pkt 2 P.p.s.a. dopuszcza możliwość przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, gdy poniesienie kosztów postępowania w pełnej wysokości wiązałoby się z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny. W judykaturze przyjmuje się dosyć powszechnie, że ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien w każdym przypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające, może wystąpić o pomoc państwa (por. post. Sądu Najwyższego z 24 września 1984 r. II CZ 104/84, oraz postanowienia WSA - w Kielcach z 27 czerwca 2008 r. II SA/Ke 525/07, w Gliwicach z 10 lipca 2008 r. II SA/Gl 528/08 i postanowienia NSA z 10 października 2007 r. II GZ 161/07 i 30 lipca 2009 r. I OZ 753/09, źródło – Legalis). Odnosząc powyższy pogląd do rozpatrywanej sprawy uznać należy, że skarżący takich oszczędności nie poczynił. Co więcej zakup przez jego małżonkę i syna drugiego samochodu za [...] złotych nie może zostać uznany za wydatek konieczny dla utrzymania rodziny i czyni postawioną we wniosku tezę o "tragicznej" sytuacji materialnej skarżącego wątpliwą. Mając powyższe na uwadze, postanowiono jak w sentencji, działając na podstawie art. 260 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.