III SA/Gl 314/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 14 września 2009 r. sprawy ze skargi "A" Spółki z o.o. w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku strony skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia oddalić wniosek strony skarżącej o zwolnienie od kosztów sądowych. PPHU "A" Spółka z o.o. z siedzibą w Z. (zwana dalej Spółką) wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skargę z dnia [...] r. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...]r., nr [...]. Dnia [...] r. zostało wydane zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości [...] zł, które to wezwanie zostało doręczone Spółce [...] r. W odpowiedzi na wezwanie Spółka dnia [...]r. wystosowała wniosek o zwolnienie skarżącej od wniesienia wpisu. Ponieważ wniosek ten nie odpowiadał przewidzianym w ustawie wymogom, pismem z dnia [...]r. wezwano skarżącą Spółkę do złożenia go na urzędowym formularzu, wg ustalonego wzoru, w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. W terminie wyznaczonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach wpłynął urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy – PPPr - w zakresie obejmującym zwolnienie strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków). W jego uzasadnieniu podniesiono, że działalność Spółki obejmuje handel, pośrednictwo, obrót paliwami płynnymi i obrót wierzytelnościami. Ponadto wskazano, że w wyniku działań Urzędu Skarbowego w Z. oraz Urzędu Kontroli Skarbowej w K. zablokowano wszystkie konta bankowe Spółki uniemożliwiając pozyskanie i dysponowanie środkami finansowymi. Spółka wskazała, że wszystkie składniki mienia ruchomego i nieruchomości zostały zajęte przez komorników. Obecnie trwa ich licytacja. Jednakże wpisy hipoteczne uniemożliwiają ich sprzedaż. Co więcej w wyniku działań organów skarbowych poniesiono znaczne straty finansowe i zwolniono kilkudziesięciu pracowników. W oświadczeniu o stanie majątkowym i dochodach strona skarżąca zadeklarowała kapitał zakładowy w wysokości [...] zł, stratę za ostatni rok obrotowy w kwocie [...] zł, wartość środków trwałych według bilansu za ostatni rok w wysokości [...] zł oraz zerowy stan środków na rachunkach bankowych. Ze względu na konieczność potwierdzenia powyższych okoliczności wskazywanych przez Spółkę, wezwaniem z dnia [...]r. zobowiązano Spółkę do: - przedłożenia odpisu lub kserokopii sprawozdania finansowego za lata [...] (tj. bilansu, rachunku zysków i strat oraz informacji dodatkowej); - przedłożenia deklaracji VAT-7 za ostatnie 6 miesięcy, - przedłożenia raportu kasowego za ostatnie trzy miesiące, - nadesłania zeznania podatkowego skarżącej za [...]r. lub zaświadczenia wystawionego przez Naczelnika właściwego Urzędu Skarbowego o wysokości osiągniętego dochodu lub wysokości poniesionej straty; - udokumentowania np. za pomocą stosownych zaświadczeń przywołanego we wniosku faktu, iż składniki majątku skarżącej są obciążone hipoteką oraz że zostały zajęte i stanowią przedmiot licytacji; - przedłożenia aktualnych, tj. wystawionych po dacie otrzymania wezwania odpisów z ksiąg wieczystych, prowadzonych dla nieruchomości posiadanych przez skarżącą, a zwłaszcza tych, na których posadowione są: stacja paliw oraz kompleks biurowo-hotelowy (dodatkowo zostało wskazane, że w tym przedmiocie należy wykazać na podstawie jakiego tytułu prawnego skarżąca korzysta z nieruchomości stanowiącej jej siedzibę); - przedstawienia wyciągu bankowego obrazującego stan środków zgromadzanych na rachunkach bankowych spółki w okresie ostatnich trzech miesięcy w Banku [...] i w Banku [...] oraz przełożenia dokumentu potwierdzającego, że zajęcia tych rachunków bankowych są nadal aktualne, natomiast gdyby rachunki te były zlikwidowane – przełożenia stosownego zaświadczenia wystawionego przez bank lub kopii umowy z bankiem o zamknięciu rachunku; - przedłożenia odpisu lub kserokopii dokumentów obrazujących zaciągnięte kredyty bankowe i pożyczki od osób fizycznych oraz innych podmiotów, w związku z prowadzoną działalności gospodarczą (należało podać datę, kwotę odsetek i wysokość spłat). Wezwanie zostało doręczone w dniu [...] r. i do chwili obecnej nie zostało wykonane. Dnia 10 sierpnia 2009 r. postanowieniem o sygn. akt III SA/GI 314/09 referendarz sądowy oddalił wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy. Odmowa została uzasadniona m.in. tym, że Spółka nie wykonała wezwania Sądu i nie przedłożyła dowodów, że nie dysponuje wystarczającą ilością środków na uiszczenie wpisu sądowego. Od tego postanowienia został wniesiony sprzeciw pismem z dnia [...] r. W sprzeciwie Spółka powołała te same argumenty, jak we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Wskazano również, że w innych sprawach Spółka była zwalniana od wpisu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Stosownie do treści art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., osobie prawnej lub innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - obejmującym zgodnie z art. 245 § 3 p.p.s.a. zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego – gdy ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu należy zauważyć, iż przywołany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym, w myśl której strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej (art. 199 ustawy p.p.s.a.), zatem jego stosowanie może mieć miejsce jedynie w takich sytuacjach, kiedy uzasadnione jest zapewnienie stronie skarżącej będącej osobą prawną – prawa do sądu pod warunkiem, iż ta wykaże w sposób wystarczająco przekonujący istnienie okoliczności uzasadniających zwolnienie jej z obowiązku uiszczania występujących w sprawie kosztów sądowych, w tym należnego od wniesionej skargi wpisu sądowego. Z regulacji zawartej w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. wypływa bowiem jednoznaczny wniosek, iż to na wnioskodawcy spoczywa ciężar wykazania w znaczeniu udowodnienia, przedstawienia czegoś w sposób przekonujący, unaocznienia (por. Słownik języka polskiego pod redakcją prof. Mieczysława Szymczaka, tom III, Wydawnictwo Naukowe PWN, Sp. z o.o. Warszawa 1978, wydanie IX z 1994 r., str. 805), że osoba prawna lub inna jednostka organizacyjna ubiegająca się o prawo pomocy nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Tym samym rozstrzygnięcie złożonego wniosku zależy w gruncie rzeczy od tego, co zostanie przez wnioskodawcę udowodnione (por. J.P.Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi". Komentarz, Wyd. Prawnicze Lexis Nexis, W-wa 2004 r., str. 319). Ponieważ inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a nie rozpoznającego wniosek, stąd ma ona istotne znaczenie w sprawie albowiem pozwala wyjaśnić wątpliwości co do ich wiarygodności oraz skonfrontować treść składanych oświadczeń z dokumentacją źródłową. Stanowisko to jednolicie potwierdza orzecznictwo (por. m.in. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, LEX nr 220385, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 lutego 2005 r., sygn. akt OZ 1510/04, LEX nr 302271). Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy podnieść, że Skarżąca nie wykazała, iż powyższa przesłanka zachodzi, całkowicie ignorując wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku. Odnotować zaś wypada, że wezwanie takie – w myśl art. 255 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – wystosowuje do wnioskodawcy wtedy, gdy jego oświadczenia okażą się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości, i rodzi po jego stronie obowiązek w postaci złożenia w zakreślonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych. Oznacza więc w istocie, iż złożony przez stronę wniosek nie może niejako sam przez się stanowić podstawy do przyznania jej prawa pomocy i ma na celu zniesienie tego stanu rzeczy. W konsekwencji niewykonanie wezwania nie usuwa mankamentów wniosku, co więcej ukazuje je w jeszcze bardziej niekorzystnym świetle. Nie tylko uniemożliwia ono bowiem weryfikację twierdzeń skarżącej poprzez ich konfrontację z niezbędna dokumentacją, ale nawet może wzmocnić zastrzeżenia co do ich wiarygodności, a co za tym idzie wyłącza wolną od wątpliwości ocenę jej możliwości płatniczych. Nie ulega wątpliwości, że skarżąca ma świadomość przedstawionych konsekwencji niewykonania wezwania do uzupełnienia danych zawartych we wniosku, skoro wielokrotnie z tego powodu odmawiano jej przecież prawa pomocy. Ponadto dokumenty, o które wzywano, należą do kategorii dokumentów, które z jednej strony mają podstawowe znaczenie dla oceny sytuacji majątkowej przedsiębiorcy, a z drugiej w zdecydowanej większości mogą być zgromadzone i dostarczone bez większych trudności. Należy zwrócić uwagę, że już w poprzednio składanych wnioskach o przyznanie prawa pomocy Spółka wskazywała na prawdopodobną blokadę rachunków bankowych. Stosownie jednak do art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie działalności gospodarczej (t.j. Dz. U. z 2007 r. Nr 155, poz. 1095 ze zm.) dokonywanie lub przyjmowanie płatności związanych z wykonywaną działalnością gospodarczą może następować bez pośrednictwa rachunku bankowego przedsiębiorcy m.in. w przypadku, gdy jednorazowa wartość transakcji, bez względu na liczbę wynikających z niej płatności, nie przekracza równowartość 15.000 euro przeliczonych na złote według średniego kursu walut obcych ogłaszanego przez Narodowy Bank Polski ostatniego dnia miesiąca poprzedzającego miesiąc, w którym dokonano transakcji. Nie można zatem wykluczyć, że Spółka mimo "prawdopodobnej likwidacji rachunku bankowego" dokonywała czynności, które generowały przychód. Z tego też powodu dokumenty, w sprawie przedłożenia których Spółka była wzywana, posiadają istotne znaczenie w sprawie. Odnosząc się z kolei do twierdzenia Strony, iż Sąd przyznawał już Spółce prawo pomocy, należy wskazać (nie negując, iż w istocie zapadły postanowienia tej treści) na liczne orzeczenia, które tego prawa odmawiały, co wskazuje, że orzeczenia odmawiające prawa pomocy PPHU "A" Spółce z o.o. stanowią przeważającą linię orzeczniczą przyjętą zarówno przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach, jak i Naczelny Sąd Administracyjny. Gwoli przykładu można powołać skierowane do tej Spółki postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 29 stycznia 2007 r. sygn. akt I FZ 651/06 niepubl., z dnia 5 czerwca 2007 r., sygn. akt I FZ 292/07 niepubl., z dnia 11 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 78/08, niepubl., z dnia 28 lutego 2008 r., sygn. akt I FZ 55/08, niepubl., z dnia 7 marca 2008 r., sygn. akt II FZ 8/08, niepubl., z dnia 2 kwietnia 2008 r., sygn. akt I FZ 70/08, niepubl., z dnia 21 lipca 2008 r., sygn. akt I FZ 315/08, niepubl. czy z dnia 24 września 2008 r. sygn. akt I FZ 360/08, niepubl. Z kolei w odniesieniu do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach można powołać m.in. postanowienia oddalające wniosek Spółki o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 lipca 2008 r., sygn. akt III SA/GI 1707/07, niepubl. i z dnia 8 września 2008 r. sygn. akt 1706/07, niepubl. oraz postanowienia z dnia 15 września 2008 r. o sygn. akt: sygn. akt III SA/GI 327/07, niepubl. oraz III SA/GI 287/07, niepubl. odmawiające zmiany postanowień Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 listopada 2007 r. o tych samych sygnaturach, również odmawiających przyznania prawa pomocy. Sąd stwierdził, że sytuacja spółki od czasu wydania postanowień z dnia 19 listopada 2007 r. nie zmieniła się. W uzasadnieniu tych postanowień Sąd zwrócił uwagę m.in. na fakt występowania w innych sprawach skarżącej Spółki – zawisłych w postępowaniach prowadzonych w niniejszym Sądzie – nieścisłości w składanych oświadczeniach o jej stanie majątkowym. Porównanie wniosków o prawo pomocy nie zawsze pokrywało się z nadesłaną w późniejszym okresie dokumentacją źródłową. Należy również zwrócić uwagę na inne aspekty instytucji prawa pomocy. Po pierwsze bowiem instytucja ta posiada charakter wyjątkowy, po drugie uznaniowy. W postanowieniach z dnia 6 października 2004 r. (GZ 61/04, GZ 64/04, niepubl.) NSA podkreślił, że udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Sąd w tej sprawie zwrócił uwagę, że zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. W postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005 r., sygn. akt FZ 478/04 (niepubl.) Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, że opłaty sądowe, do których także zalicza się wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia z obowiązku ich ponoszenia. Ponadto nawet w sytuacji, gdy strona wykaże przesłanki wskazujące na przyznanie prawa pomocy dyspozycja w tym zakresie leżąca w gestii referendarza Sądowego lub Sądu rozstrzygającego w tej kwestii opiera się na uznaniu, a nie na obowiązku przyznania tego prawa. Reasumując Sąd podzielając stanowisko wyrażone m.in. w postanowieniach Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 8 września 2008 r. sygn. akt 1706/07, niepubl. oraz w postanowieniach o sygn. akt: III SA/GI 327/07, niepubl. oraz III SA/GI 287/07, niepublik. stwierdza, że Spółka nie wykazała w sposób rzetelny i nie budzący wątpliwości sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Wobec powyższego działając na podstawie art. 245 § 1 i § 3 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., postanowiono orzec jak w sentencji.