III SA/Gl 32/15

Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych postanawia: zwolnić stronę skarżącą z obowiązku uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w części przekraczającej 1.000,00 zł (słownie: jeden tysiąc złotych), a w pozostałym zakresie wniosek oddala. Wraz ze skargą na ww. decyzję skarżący, reprezentowany w sprawie przez fachowego pełnomocnika procesowego w osobie adwokata, złożył na druku urzędowego formularza PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że z uwagi na zajęcia jego należności podatkowych objętych zaskarżoną decyzją, utracił wolne środki finansowe i nie ma możliwości zaoszczędzenia kwot niezbędnych na opłaty sądowe. Strona zaznaczyła jednocześnie, że pozostaje ze swoją żoną w separacji fatycznej. Z oświadczenia skarżącego wynika, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i nie posiada żadnego majątku, papierów wartościowych, oszczędności, ani przedmiotów o wartości przekraczającej kwotę 3.000 Euro. Jego dochód miesięczny zamyka się przeciętnie w kwocie około 3.500 zł brutto. Dochód ten strona osiąga z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej. Do wniosku skarżący załączył cały plik zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności będącego bankiem – pisma z dnia [...] r., adresowane do wielu podmiotów. W tym stanie rzeczy, referendarz sądowy pismem z dnia 5 marca 2015 r. wezwał stronę skarżącą do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez nadesłanie szeregu dokumentów, mających zobrazować jej rzeczywisty i aktualny stan majątkowy. Wezwanie to miało na celu uzupełnienie, jak również udokumentowanie danych zawartych we wniosku o prawo pomocy. W odpowiedzi na to wezwanie, pismem z dnia [...] r., pełnomocnik procesowy strony stwierdził, że na orientacyjne koszty utrzymania skarżącego składają się następujące kwoty: 750 zł (czynsz); 300 zł (media); 800 zł (żywność); 200 zł ("pozostałe", w tym leki). W piśmie tym stwierdzono, że koszty swojego utrzymania skarżący ponosi po połowie z żoną, z którą pozostaje w faktycznej separacji. Opłaty są bezpośrednio ponoszone przez żonę wnioskodawcy, której zwraca on przypadającą na niego część opłat. Fakt ten ma uzasadniać nieposiadanie przez skarżącego potwierdzeń zapłaty. Wraz z pismem z dnia [...] r. nadesłano następujące dokumenty: zeznanie podatkowe skarżącego PIT-36 za 2013 r.; druk zestawienia sald i obrotów za okres sprawozdawczy od dnia [...] r. do dnia [...] r. – z odręczną notatką, stwierdzającą, że w 2015 r., firma skarżącego nie osiągnęła przychodów ze sprzedaży towarów i usług; ewidencję środków trwałych – tabelę amortyzacyjną na rok 2015. Wraz z pismem z dnia [...] r. do akt nadesłano: zupełnie nieczytelną kserokopię zeznania podatkowego PIT – 37 za rok 2013 i za rok 2014 żony skarżącego oraz informację PIT-11 za 2013 r. i 2014 r. żony skarżącego; wyrok Sądu Rejonowego w C. z dnia [...] r., znoszący między małżonkami K. i J. P. ustawową wspólność małżeńską z dniem [...] r.; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego z dnia [...] r. Referendarz sądowy postanowieniem z dnia 30 czerwca 2015 roku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. W dniu [...] roku do tut. Sądu wpłynął sprzeciw od niniejszego postępowania referendarza sądowego. W powyższym sprzeciwie skarżący podniósł jeszcze raz okoliczności wymienione we wcześniejszym wniosku o prawo pomocy podkreślając zwłaszcza, że w jego ocenie stwierdzenie referendarza, iż ocena sytuacji majątkowej wnioskodawcy dokonana przez organ podatkowy we wrześniu 2014r. była w chwili wydawania postanowienia nieaktualna, gdyż wydano ją na 10 miesięcy przed wydaniem postanowienia o odmowie przyznania pomocy jest w oczywisty sposób niesłuszne. W pierwszej kolejności jak podkreślił należy zauważyć, iż brak jest podstaw aby strona ubiegająca się o prawo pomocy była zobowiązana do nieustannego aktualizowania przedkładanych dowodów z uwagi na przeciąganie się postępowania w sprawie przyznania prawa pomocy. Wnioskodawca w niniejszej sprawie wniósł skargę od decyzji wydanej w październiku 2014 tj. w miesiąc od wydania postanowienia o zabezpieczeniu na które powołuje się domagając się przyznania mu prawa pomocy więc zdaniem skarżącego analiza przedłożonych dokumentów musi prowadzić do oczywistych wniosków, iż nie było możliwe aby sytuacja majątkowa skarżącego uległa diametralnemu polepszeniu w okresie ostatnich kilku miesięcy, tj. w czasie kiedy egzekwowano przeciwko niemu tytuły wykonawcze na ponad [...] złotych. Wskazana egzekucja uniemożliwiła skarżącemu prowadzenie działalności gospodarczej. Podkreślił także, że wadliwe jest uznanie, iż obowiązek wzajemnej pomocy między małżonkami, wynikający z art. 23 k.r.o., może być utożsamiany z obowiązkiem pokrywania przez małżonka strony postępowania sądowego wszelkich kosztów, w tym również kosztów sądowych, w sytuacji gdy małżonkowie zawarli umowę majątkową małżeńską o rozdzielności majątkowej. Skarżący stwierdził na koniec, że gdyby próbował oszczędzać z bieżących dochodów na wpis od skargi to wymagałoby to z jego strony ukrywania zaoszczędzonych środków przed komornikiem. Mając na uwadze wszystkie podniesione wyżej okoliczności Sąd zważył, co następuje. Zgodnie z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270), zwanej dalej w skrócie p.p.s.a., postanowienie, co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy może zostać wydane przez referendarza sądowego. Od takiego postanowienia stronie przysługuje środek odwoławczy określony w art. 259 P.p.s.a., to jest sprzeciw. W razie wniesienia sprzeciwu, jeśli nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Sąd rozstrzyga ją w drodze postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 260 P.p.s.a.). Podkreślić należy, iż ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje sądowi uprawnienia do merytorycznego rozpoznania zasadności sprzeciwu. Skutkiem prawidłowo wniesionego sprzeciwu jest bowiem utrata mocy wiążącej orzeczenia referendarskiego z mocy samej ustawy i przejście sprawy będącej jego przedmiotem do właściwości sądu (W. Chróścielewski, J.P. Tarno: Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004). Mając na uwadze powyższe rozważenia stwierdzić trzeba, iż wniesienie sprzeciwu, a nie jego zakres określony przez stronę powoduje utratę mocy wiążącej postanowienia wydanego przez referendarza sądowego. W takiej sytuacji sąd rozpoznaje złożony w sprawie wniosek, w tym wypadku wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przesłanka zwolnienia Strony skarżącej od kosztów sądowych czy też nie. Zgodnie bowiem z treścią powołanego przepisu przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, o którym mowa w art. 245 § 3 P.p.s.a., uzależnione jest od wykazania, że Strona ta nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu Państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Mając zatem na uwadze powyższe oraz przedłożone do akt dokumenty źródłowe obrazujące sytuację finansową strony skarżącej, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości. Przyjąć należało, jednak że skarżący nie będzie w stanie opłacić całości wpisu sądowego od skargi, który wynosi 24 699,00 zł. Dlatego też Sąd uznał, że przyznanie skarżącemu stosownie do treści art. 245 § 4 ustawy p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia z należnego wpisu sądowego w kwocie przekraczającej 1.000,00 zł jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jej prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego (por. postanowienie WSA w Olsztynie z dnia 7 września 2006 r., sygn. akt II SA/Ol 588/06, LEX nr 191863). Nie można bowiem tracić z pola widzenia faktu, że dochód miesięczny skarżącego zamyka się przeciętnie w kwocie około 3.500 zł brutto. Dochód ten strona osiąga z prowadzonej przez siebie działalności gospodarczej, zaś koszty swojego utrzymania, chociażby czynsz i opłaty za media we wspólnie zajmowanym mieszkaniu, skarżący ponosi po połowie z żoną, z którą pozostaje w faktycznej separacji, jednak małżonkowie P. nadal wspólnie zamieszkują i zarządzają wspólnym majątkiem. Opłaty są bezpośrednio ponoszone przez żonę wnioskodawcy, której zwraca on przypadającą na niego część opłat. Ponadto należy mieć na uwadze, że skarżący korzysta z pomocy fachowego pełnomocnika, co oznacza, że nieuzasadnione byłoby stwierdzenie, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów sądowych skoro ma możliwość opłacenia kosztów związanych z zastępstwem prawnym, w sytuacji gdy przymus adwokacko-radcowski, o którym mowa w art. 175 ustawy p.p.s.a. odnosi się wyłącznie do sporządzenia skargi kasacyjnej. Dlatego też, mając na uwadze powyższe okoliczności na mocy art. 260 w związku z art. 245 § 1, § 3 i § 4 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono orzec jak w sentencji.