III SA/Gl 321/20

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Małgorzata Jużków Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 3 lutego 2021 r. sprawy ze skargi "A" sp. z o. o. w B. na decyzję Okręgowego Inspektora Pracy w Katowicach z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie nakazu w sprawie wypłaty świadczeń pracowniczych oddala skargę. Okręgowy Inspektor Pracy w K. (dalej: organ) decyzją z [...]r. nr [...], po rozpatrzeniu odwołania A Sp. z o.o. (dalej: spółka, strona, skarżąca) utrzymał w mocy nakaz Inspektora Państwowej Inspekcji Pracy z [...] r. o nr rej.: [...], w sprawie wypłaty świadczeń pracowniczych. W podstawie prawnej decyzji organ powołał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz.U. z 2020 r. poz. 256, dalej: K.p.a.) i art. 19 ust. 1 pkt 5 ustawy z 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j.: Dz.U. z 2019 r. poz. 1251, dalej: ustawa o PIP). Z akt administracyjnych wynika, że w wyniku kontroli przeprowadzonej w spółce, inspektor pracy wydał nakaz z [...]r. o nr [...], w którym nakazał wypłacić A..B. (dalej: pracownikowi): 1. wynagrodzenie zasadnicze za [...]r. w wysokości [...]zł brutto; 2. wynagrodzenie za urlop za [...] r. w wysokości [...]zł brutto; 3. ekwiwalent pieniężny za niewykorzystany urlop wypoczynkowy w wysokości [...]zł brutto; 4. wynagrodzenie za pracę w godzinach nadliczbowych za [...]r, w wysokości [...]zł brutto i za [...] r. w wysokości [...]zł brutto; 5. dodatek za pracę w porze nocnej za [...]r. w wysokości [...] zł brutto i za [...] r. w wysokości [...]zł brutto; 6. dodatek za punktualność wyjazdów na przydzielone trasy (art. 15.1) za [...] r. w wysokości [...] zł brutto i za [...]r. w wysokości [...]zł brutto; 7. należności z tytułu podróży służbowych za [...]r. w wysokości [...]zł i za [...] r. w wysokości [...] zł; 8. dodatek bhp za [...] r. w wysokości [...]zł i za [...] r. w wysokości [...]zł; 9. ekwiwalent za odzież za [...] r. w wysokości [...]zł i za [...]r. w wysokości [...] zł; 10. miesięczną premię dla kierowców za wydajność (art. 15.2) za [...]r. w wysokości [...]zł brutto. Nakaz ten podlegał natychmiastowemu wykonaniu z mocy art. 11 pkt 7 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy. Strona wniosła odwołanie od nakazu zapłaty, wskazując, że dokonała zapłaty pracownikowi świadczeń wymienionych w nakazie inspektora pracy poprzez wniesienie do Sądu Cywilnego wniosku o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. Wobec powyższego po uwzględnieniu wniosku przez Sąd spółka dokona przelewu środków na rachunek depozytowy. Stosownie do treści art. 470 Kodeksu cywilnego ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie skutki jak spełnienie świadczenia. W uzasadnieniu odwołania spółka podała, że poniosła szkodę z powodu działania pracownika na kwotę ok. [...] euro, tj. ok. [...] zł. Mając na uwadze poniesione szkody finansowe, spółka powstrzymała się z wypłatami świadczeń należnych pracownikowi z umowy o pracę. Działanie to było podyktowane tym, że pracownik nie chce dobrowolnie naprawić szkody poniesionej przez pracodawcę a egzekucja nawet zasądzonych należności jest niezwykle wątpliwa. Zaskarżoną decyzją organ odwoławczy utrzymał w mocy rozstrzygniecie pierwszoinstancyjne. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że przejawem szczególnej ochrony wynagrodzenia za pracę jest art. 87 Kodeksu pracy, w którym określono, jakie należności mogą być potrącane z wynagrodzenia za pracę. Natomiast należności inne niż wymienione w ww. przepisie mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie (art. 91 K.p.), Powołany przepis formułuje zasadę, że potrącenie należności z wynagrodzenia pracownika, wymaga jego pisemnej zgody. W związku z powyższym pracodawca, który nie wypłaca pracownikom wynagrodzenia albo potrąca część wynagrodzenia bez ich pisemnej zgody, powołując się na działanie pracowników, które wywołały straty finansowe pracodawcy, działa niezgodnie z przepisami prawa. Niezależnie od powyższego pracodawca może dochodzić odszkodowania za szkodę wyrządzoną przez pracownika na drodze sądowej na podstawie przepisów o odpowiedzialności materialnej pracowników określonych w Dziale Piątym kodeksu pracy. Takiej samej ochronie jak wynagrodzenie za pracę podlega ekwiwalent za niewykorzystany urlop wypoczynkowy. Ponadto pracodawca podlega rygorom przepisów prawa bezwzględnie obowiązujących, które nie przewidują możliwości przerzucenia ryzyka prowadzenia działalności gospodarczej na pracowników. W przedmiotowej sprawie nastąpiło przerzucenie na pracownika ryzyka ekonomicznego, które z woli ustawodawcy obciąża wyłącznie pracodawcę, albowiem ten ostatni jako profesjonalista i w związku z tym podmiot silniejszy od pracownika w ramach stosunku pracy, obciążony jest dodatkowymi obowiązkami jak i dodatkowym ryzykiem w związku z prowadzoną działalnością. Pracownik natomiast jako jednostka słabsza w stosunku pracy, objęta jest przez ustawodawcę szczególną ochroną, czego wyrazem jest m.in. art. 11 pkt 7 ustawy o PIP, który nie przewiduje okoliczności wyłączających odpowiedzialności pracodawcy za należności pracownicze na zasadzie ryzyka. Zdaniem organu obowiązek spółki jako pracodawcy wypłaty wynagrodzenia jest bezsporny i był wymagalny już w momencie przeprowadzonej kontroli. Wynagrodzenie za pracę zostało wyliczone, jego wysokość i podstawa są bezsporne, przy czym nie zostało ono wypłacone pracownikowi. Pracodawca powstrzymał się z wypłatami świadczeń należnych pracownikowi, gdyż ten nie chce dobrowolnie naprawić szkody poniesionej przez pracodawcę. Potrącenie z wynagrodzenia za pracę nastąpiło bez zgody pracownika wyrażonej w formie pisemnej, wymaganej przepisem art. 91 § 1 Kodeksu pracy. Nie został zatem spełniony konieczny warunek, upoważniający stronę do dokonania potrącenia z wynagrodzenia. Odnosząc się do natomiast do kwestii złożenia świadczeń pracowniczych do depozytu sądowego zgodnie z art. 467 Kodeksu cywilnego, organ przytoczył treść tego przepisu i wyjaśnił, że instytucja ta ma zastosowanie w wyłącznie w przypadkach w nim określonych, a żaden z tych przypadków nie został spełniony. Organ wskazał, że nie ma zastosowania art. 467 pkt 4 Kodeksu cywilnego, gdyż odnosi się do tych przypadków niewymienionych w komentowanym artykule, które powodują, że z przyczyn tkwiących po stronie wierzyciela dłużnik nie może spełnić świadczenia, np. zwłoka wierzyciela, niewydanie pokwitowania lub dokumentu, sprzeciw jednego z wierzycieli uprawnionych do świadczenia niepodzielnego. Chodzi zatem o sytuacje uniemożliwiające spełnienie świadczenia do rąk wierzyciela. W przedmiotowej sprawie pracodawca ma możliwość wypłaty świadczeń pracowniczych, lecz wstrzymał je z uwagi na poniesione szkody. W skardze do sądu administracyjnego spółka wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji, zarzucając: 1. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. poprzez utrzymanie w mocy spornego nakazu; 2. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 w zw. z art. 77 K.p.a., poprzez błędne ustalenie, iż skarżąca nie wykonała nakazu inspektora pracy podczas, gdy nakaz został wykonany w całości przez skarżącą poprzez wniesienie do Sądu Cywilnego wniosku o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. W uzasadnieniu skargi spółka wyjaśniła, że dokonała zapłaty należności pracowniczych określonych nakazem zapłaty poprzez wniesienie do Sądu Rejonowego w T. wniosku o złożenie przedmiotu świadczenia do depozytu sądowego. Po uwzględnieniu wniosku przez Sąd, skarżąca dokona przelewu środków na rachunek depozytowy. W myśl art. 470 Kodeksu cywilnego ważne złożenie do depozytu sądowego ma takie same skutki jak spełnienie świadczenia. Następnie spółka wyjaśniła, że pracownik był zatrudniony w spółce w okresach od [...]r. do [...]r. a następnie od [...]r. do [...]r. Na podstawie umów o pracę na czas określony, wykonywał pracę kierowcy pojazdów transportowych i samochodów ciężarowych w pełnym wymiarze czasu pracy. W dniu [...] r. pracownik swoim zawinionym działaniem, pomimo wyraźnego znaku informującego o wysokości wiaty - wjeżdżając transporterem załadowanym samochodami osobowymi pod zbyt niską wiatę - spowodował uszkodzenie dwóch samochodów osobowych a także uszkodził samą wiatę stacji benzynowej. Z tego powodu pracodawca rozwiązał z pracownikiem umowę o pracę bez wypowiedzenia w trybie art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Szkoda poniesiona przez pracodawcę z powodu działania pracownika wynosi [...]zł. Jeden z samochodów osobowych został zezłomowany - pracodawca musiał zakupić nowy samochód, drugi z samochodów osobowych został naprawiony na koszt pracodawcy. W końcu, pracodawca jest zobowiązany do pokrycia kosztów naprawy zniszczonej wiaty oraz płacić wyższą obowiązkową składkę ubezpieczenia OC. Mając na uwadze poniesione szkody finansowe, pracodawca powstrzymał się z wypłatami świadczeń należnych pracownikowi z tytułu umowy o pracę, gdyż pracownik nie chce dobrowolnie naprawić szkody poniesionej przez pracodawcę, a egzekucja - nawet zasądzonych - należności jest niezwykle wątpliwa. Pracownik jest obywatelem ukraińskim. Egzekucja roszczeń poza UE nie jest efektywna, a dodatkowo pracownik może zmienić miejsce zamieszkania czyniąc egzekucję niewykonalną. Oprócz wniosku o złożenie przedmiotu świadczenia tu: kwoty odpowiadającej wartości świadczeń należnych byłemu pracownikowi, do depozytu sądowego, spółka wniosła do Sądu Okręgowego w K. powództwo przeciwko byłemu pracownikowi o zapłatę odszkodowania w wysokości [...]zł. Wartość ta znacznie przewyższa dług pracodawcy względem pracownika. W zależności od wyniku sprawy o odszkodowanie, kwota złożona do depozytu sądowego zostanie wypłacona tej stronie, która wygra sprawę o odszkodowanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga okazała się bezzasadna. Wojewódzki Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019 r. poz. 2325 zwanej dalej p.p.s.a.), sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej i stosownie do art. 1 § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2019. Poz.2167, ze zm.), kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jednocześnie w oparciu o art. 134 § 1 p.p.s.a. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami oraz powołaną podstawą prawną. Materialnoprawną podstawę wydanych w niniejszej sprawie decyzji organów Państwowej Inspekcji Pracy stanowi szczególności art. 11 pkt 7 oraz art. 33 ust. 1 pkt 1 ustawy o PIP. W myśl art. 11 pkt 7 w razie stwierdzenia naruszenia przepisów prawa pracy lub przepisów dotyczących legalności zatrudnienia właściwe organy Państwowej Inspekcji Pracy są uprawnione odpowiednio do nakazania pracodawcy wypłaty należnego wynagrodzenia za pracę, a także innego świadczenia przysługującego pracownikowi; nakazy w tych sprawach podlegają natychmiastowemu wykonaniu. Stosownie zaś do treści art. 33 ust. 1 w wyniku ustaleń dokonanych w toku kontroli właściwy inspektor pracy wydaje decyzje, o których mowa w art. 11 pkt 1-4 i pkt 6-7 oraz art. 11a. Z treści art. 11 pkt 7 ustawy o PIP wynika, że aby mógł być wydany nakaz wypłaty wynagrodzenia, wynagrodzenie to musi być "należne". W utrwalonym już w tym zakresie orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmowane jest jednolicie, że wyrażenie to oznacza, że prawo do wynagrodzenia nie może budzić wątpliwości. Nakaz zapłaty może być wydany wyłącznie wówczas, gdy obowiązek pracodawcy jest bezsporny i wymagalny już w momencie przeprowadzenia kontroli. Inspektor pracy może w konsekwencji nakazać wypłatę należnego wynagrodzenia za pracę, gdy należność ta jest wyliczona, jej wysokość i podstawa są bezsporne, a ponadto nie budzi jakiejkolwiek wątpliwości fakt niewypłacenia powyższej należności. Pojęcie "należne wynagrodzenie" ma charakter obiektywny, niezależny od przekonania samego inspektora pracy. Nie można mówić o "należnym wynagrodzeniu", jeżeli takiej oceny nie podziela pracodawca oraz gdy ocena i kwalifikacja podnoszonych przez niego zdarzeń prawnych może być różna (por. wyroki NSA z: 4 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 791/09; 13 lipca 2006 r. sygn. akt I OSK 1400/2005; 7 lipca 2009 r. sygn. akt I OSK 1194/08, publ.: www.legals.pl). Należy zatem przyjąć, że tylko w sytuacji, gdy ocena zdarzeń jednoznacznie wskazuje w świetle obowiązujących przepisów, że wynagrodzenie przysługuje konkretnemu pracownikowi i nie zostało mu wypłacone, inspektor pracy może skorzystać z uprawnień przewidzianych w art. 11 pkt 7 ustawy o PIP. Natomiast, gdy wynagrodzenie budzi kontrowersje, w szczególności na tle zgłoszonych okoliczności, które strony stosunku pracy interpretują odmiennie albo jedna ze stron w ogóle zaprzecza ich wystąpieniu, jedynym organem kompetentnym do weryfikacji spornych roszczeń ze stosunku pracy jest sąd pracy. Jak podkreślono w orzecznictwie, art. 11 pkt 7 ustawy o PIP nie stanowi przepisu szczególnego (o którym mowa w art. 2 § 3 Kodeksu postępowania cywilnego), na podstawie którego byłaby wyłączona kompetencja sądów powszechnych do rozstrzygania sporów ze stosunku pracy (por.: wyrok NSA z 4 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 791/09), publ.: www.legalis.pl). Podkreślić należy, że Państwowa Inspekcja Pracy powołana jest tylko do sprawowania nadzoru i kontroli przestrzegania prawa pracy. Nie może wkraczać w zakres kompetencji zastrzeżonych przez ustawodawcę na rzecz sądów powszechnych - sądów pracy. Ingerencja inspektora pracy w postaci wydania nakazu wypłaty należnego wynagrodzenia może zatem dotyczyć tylko sytuacji niespornych. W związku z tym działania inspektora pracy powinny zmierzać jedynie do ustalenia, czy pracodawca rzeczywiście w sposób oczywiście bezpodstawny wstrzymuje wypłatę należnego wynagrodzenia. Dodać należy, że o sytuacji sporu można by mówić w przypadku jednoczesnego zainicjowania przez stronę stosunku pracy procesu sądowego o wypłatę wynagrodzenia, bądź w przypadku kwestionowania przez pracodawcę w toku postępowania administracyjnego twierdzeń organu w przedmiocie wydania nakazu. Istotne jest przy tym, czy pracodawca i w którym momencie i wobec jakiego podmiotu kwestionuje podstawę prawną i wysokość należnego świadczenia. Nie jest wystarczającym dla przyjęcia "sporności" wynagrodzenia odmienny niż wyrażony w decyzji pogląd w kwestii "należności wynagrodzenia", zwłaszcza, gdy z akt administracyjnych nie wynika, aby między stronami stosunku pracy spór tego rodzaju zaistniał. Tylko wówczas gdy istnieje spór między pracownikiem a pracodawcą co do wysokości, okresu czy tytułu wypłaty wydanie nakazu płatniczego nie jest uzasadnione (por. cyt. wyrok NSA z 4 stycznia 2010 r. sygn. akt I OSK 791/09). W niniejszej sprawie, obowiązek strony skarżącej jako pracodawcy wypłaty wynagrodzenia pracownikowi jest bezsporny i był wymagalny już w momencie przeprowadzenia kontroli [...] i [...]r. Spółka nie kwestionuje wysokości należności pracowniczych. Powodem niewypłacania należności pracowniczych jest szkoda, którą poniosła spółka, na skutek stwierdzonych przez spółkę zawinionych działań pracownika. Całość szkód spółka wyceniła na kwotę [...] zł i [...]r. wniosła do Sądu Okręgowego pozew przeciwko pracownikowi o zapłatę. Również spółka wniosła [...] r. do Sądu Rejonowego wniosek o złożenie do depozytu sądowego niewypłaconego świadczenia pracowniczego określonego nakazem zapłaty z [...]r. Spółka nie poinformowała Sądu do dnia wyrokowania, czy jej wniosek został rozpoznany. Zatem z akt sprawy wynika, że podczas kontroli inspektorzy ustalili, że pracodawca nie uzyskał tytułu wykonawczego na potrącenie należności w związku z poniesioną szkodą, nie wykazał wysokości zaistniałej szkody oraz nie uzyskał pisemnej zgody pracownika na dokonanie potrącenia z jego wynagrodzenia. Okoliczności powyższe wskazują, że Inspektor Pracy mógł skorzystać z kompetencji wynikającej z art. 11 pkt 7 ustawy o PIP. Analiza akt sprawy wykazuje również, że Inspektor Pracy prawidłowo skorzystał ze wskazanej wyżej kompetencji. Z art. 91 § 1 ustawy z 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (Dz.U. z 2016 r. poz. 1666, ze zm.) wynika, że należności inne niż wymienione w art. 87 § 1 i 7 mogą być potrącane z wynagrodzenia pracownika tylko za jego zgodą wyrażoną na piśmie. Oznacza to, że bez zgody pracownika mogą być potrącane z wynagrodzenia za pracę: 1) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na zaspokojenie świadczeń alimentacyjnych; 2) sumy egzekwowane na mocy tytułów wykonawczych na pokrycie należności innych niż świadczenia alimentacyjne; 3) zaliczki pieniężne udzielone pracownikowi; 4) kary pieniężne przewidziane w art. 108; 5) kwoty wypłacone w poprzednim terminie płatności za okres nieobecności w pracy, za który pracownik nie zachowuje prawa do wynagrodzenia. Zatem skoro pracownik nie wyraził zgody na potrącenie wynagrodzenia i innych przysługujących mu należności, to jako jednostka słabsza w stosunku pracy, objęty jest przez ustawodawcę szczególną ochroną, czego wyrazem jest m.in. uregulowanie wyrażone w art. 11 pkt 7 ustawy o PIP, które nie przewiduje okoliczności wyłączających odpowiedzialność pracodawcy za należności pracownicze na zasadzie ryzyka. Istotą sprawy, w której wydano zaskarżoną decyzję nie była kwestia wzajemnych roszczeń między pracodawcą a pracownikiem, lecz kwestia wypłaty wynagrodzenia zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Na zakończenie wskazać należy, że nie należy do właściwości organów PIP ani też do właściwości sądów administracyjnych rozstrzyganie w kwestii wniosku spółki z [...] r. o złożenie do depozytu sądowego należności pracowniczych określonych spornym nakazem zapłaty. Zarówno organy PIP jak i sądy administracyjne w zakresie swojej właściwości rozstrzygają w zakresie zgodności z przepisami materialnoprawnymi oraz procesowymi wydanego nakazu zapłaty. Materiał zgromadzony w aktach sprawy oraz motywy rozstrzygnięcia wskazane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wykazują, że organ prawidłowo wykonał obowiązki wynikające z art. 7 i art. 77 K.p.a. Nie znajdując zatem podstaw do uznania, że zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego lub zasady postępowania administracyjnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł - jak w sentencji.