III SA/Gl 338/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Wujek po rozpoznaniu w dniu 7 sierpnia 2014 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi T. P. (P.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. Wnioskiem z [...] r. skarżący domagał się zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika w osobie doradcy podatkowego. W jego uzasadnieniu podał, że z żoną jest w rozdzielności majątkowej od 1997 r. Pozostaje jednak na jej utrzymaniu podobnie jak dwie jego córki ([...] , [...] lat) oraz dwóch synów ([...] , [...] lat). Wynagrodzenie za pracę skarżącego wynosi bowiem [...] zł brutto. Z kolei dochody najstarszej córki i starszego syna ze stosunku pracy kształtują się na poziomie po [...] zł brutto. Ponadto jako składniki posiadanego majątku wymienił nieruchomość rolną, która zajęta została przez komornika. Dodatkowo wskazał, że po zakończeniu prowadzonej działalności pozostały mu długi, które musi spłacać. Tymczasem ustanowiony w sprawie pełnomocnik żąda od niego kwoty [...] zł plus VAT. A ponieważ złożony wniosek jest kolejnym w sprawie, dlatego też odesłał do dokumentów źródłowych już dołączonych do akt przy pismach z [...] r. i [...] r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje. Stosownie do treści art. 245 § 1 w zw. z art. 243 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako "p.p.s.a.") strona może ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 ustawy p.p.s.a.). Przysługuje ono osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 ustawy p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje - stosownie do treści art. 245 § 3 ustawy p.p.s.a. - zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznaje się je takim osobom, które wykażą, że nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a.). W tym miejscu zauważyć należy, że zgodnie z art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. możliwość ustanowienia w sprawie fachowego pełnomocnika procesowego zachodzi jedynie wtedy, gdy strona nie zatrudnia takiego pełnomocnika lub nie pozostaje z nim w innym stosunku prawnym (np. umowy zlecenia). Dlatego też składany przez stronę wniosek powinien - zgodnie z art. 252 § 1 ustawy p.p.s.a. - zawierać stosowne oświadczenie w tym przedmiocie (vide: rubryka 12 urzędowego formularza), które z uwagi na to, że składane jest pod odpowiedzialnością karną przewidzianą w art. 233 § 1 Kodeksu karnego, winno pokrywać się ze stanem faktycznym sprawy. Podkreślenia wymaga, że użyty przez ustawodawcę zwrot "nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym" wskazuje na stan rzeczy istniejący w dacie sporządzania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Niemniej jednak według prezentowanych w doktrynie poglądów odnosi się on również do takich sytuacji, kiedy z okoliczności sprawy wynika, że wypowiedzenie pełnomocnictwa, a tym samym rozwiązanie stosunku zatrudnienia, stosunku wynikającego z umowy zlecenia lub innego stosunku prawnego z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym nastąpiło w celu obejścia przepisów o prawie pomocy (vide: J. P. Tarno "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004 r., str. 320 oraz T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" - Wydawnictwo Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2005 r., str. 634). Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy, stąd nie może być stosowana w przypadkach, kiedy strona korzysta już z fachowej pomocy pełnomocnika ustanowionego z wyboru, któremu wcześniej udzieliła pełnomocnictwa. Powyższe byłoby bowiem sprzeczne z celem, dla którego została wprowadzona. Tymczasem jak wynika z akt rozpoznawanej sprawy skarżący T. P., wbrew zawartemu we wniosku o przyznanie prawa pomocy oświadczeniu jakoby nie zatrudniał i nie pozostawał w innym stosunku prawnym z doradcą podatkowym, o którego ustanowienie w sprawie wnosił, udzielił już stosownego pełnomocnictwa procesowego doradcy podatkowemu M. K. (k-4). Ponieważ okoliczność ta wyklucza ustanowienie tego pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy, złożony przez skarżącego w tym zakresie wniosek – jako niedopuszczalny - nie mógł zostać uwzględniony. Zastosowanie instytucji podstawienia nie jest bowiem możliwe, gdyż z treści art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. wynika, że prawo pomocy jej nie obejmuje i nie dotyczy. W odniesieniu natomiast do drugiej części wniosku, tj. zwolnienia strony skarżącej od kosztów sądowych (tj. opłat sądowych i wydatków) wskazać należy, iż ta również nie zasługiwała na uwzględnienie. W treści złożonego formularza skarżący nie powołał bowiem żadnych nowych okoliczności przemawiających za zmianą zajętego wcześniej w tym zakresie stanowiska (vide: postanowienie tut. Sądu z dnia 14 lipca 2014 r.). Po raz kolejny zadeklarował bowiem dochód z wynagrodzenia za pracę (w Spółce z o.o. "A" w charakterze kierowcy) w kwocie [...] zł brutto, tj. [...] zł netto. Dodatkowo oświadczył, że zarobki jego syna i córki z wynagrodzenia za pracę (w tej samej Spółce) kształtują się na poziomie po [...] zł brutto, tj. po [...] zł netto. Tymczasem z dokumentów znajdujących się w aktach sprawy ustalono, że syn skarżącego od stycznia 2014 r. pobiera zasiłek chorobowy. Wysokość tego dochodu do dnia dzisiejszego nie została w żaden sposób podana. Podobnie żona skarżącego, od marca 2014 r. pobiera zasiłek chorobowy z ZUS, którego okres pobierania oraz wysokość nie jest znana (z nadesłanych dokumentów wynika jedynie, że 3 kwietnia na jej konto wpłynęła kwota [...] zł, a 17 kwietnia kwota [...] zł). Wprawdzie wskazano, że jej wynagrodzenie, jako prezesa zarządu Spółki z o.o. "A", w styczniu 2014 r. wynosiło [...] zł brutto, tj. [...] zł netto, natomiast za luty 2014 r. to kształtowało się na poziomie [...] zł brutto, tj. [...] zł netto, niemniej jednak powyższe nie mogło być uznane za wystarczające, skoro na jej rachunku bankowym w styczniu odnotowano operacje uznaniowe na kwotę [...] zł, natomiast w lutym na kwotę [...] zł, w marcu na kwotę [...] zł, a w kwietniu na kwotę [...] zł. Ponadto z zeznań podatkowych za 2013 r. ustalono, że poza dochodem ze stosunku pracy, który łącznie z dochodami z innych źródeł wynosił [...] zł w zeznaniu podatkowym PIT-36L wykazała ona przychody z działalności gospodarczej rzędu [...] zł. Podobnie córka skarżącego poza dochodami ze stosunku pracy uzyskała dodatkowe przychody z działalności wykonywanej osobiście, a nadto z pozarolniczej działalności gospodarczej. Te ostatnie kształtowały się na poziomie [...] zł. Dodatkowo posiada ona 90% udziałów w Spółce "A", a przychody tejże Spółki za ubiegły rok podatkowy wynosiły [...] zł. Analogicznie skarżący poza dochodami ze stosunku pracy uzyskał dochód z innych źródeł rzędu [...] zł. Co więcej prowadził też działalność gospodarczą, której przychód za ubiegły rok wynosił [...] zł. Wprawdzie ta, jak wyjaśnił, została zlikwidowana, niemniej jednak jest on jeszcze udziałowcem w Spółce cywilnej M. T. P. "A". Wobec powyższego uznać należało, że złożone przez skarżącego oświadczenie o sytuacji finansowej w jakiej się aktualnie znajduje nadal nie jest kompletne i rzetelne (brak w nim bowiem jakichkolwiek danych o aktualnych dochodach żony i córki z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej). To oznacza, że zastosowanie w sprawie znalazł prezentowany w orzecznictwie sądowym pogląd, zgodnie z którym w przypadku, gdy strona uchyla się od przedstawienia wszelkich informacji na temat jej sytuacji rodzinnej bądź finansowej lub podaje takie fakty, które nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym strony, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (vide: postanowienia NSA z dnia 28 lipca 2009 r. sygn. akt I OZ 744/09, LEX nr 552404 oraz z dnia 24 maja 2013 r. sygn. akt I OZ 402/13, LEX nr 1318828). Skoro bowiem przedstawiono jedynie wybrane selektywnie informacje, które budziły wątpliwości, a nadto okazały się niewystarczające do uwzględnienia złożonego wniosku z uwagi na brak jednoznacznego wskazania wysokości dochodów wszystkich członków rodziny, brak było podstaw do uznania podanych przez skarżącego twierdzeń i oświadczeń za uprawdopodobnione. Oceniając zasadność przyznania prawa pomocy należy wszakże odnieść sytuację majątkową wnioskodawcy do wysokości kosztów, które jest on zobowiązany ponieść. Porównanie takie jest konieczne dla oceny możliwości finansowych partycypowania przez stronę w kosztach postępowania sądowoadministracyjnego na zasadzie wyrażonej w art. 199 p.p.s.a. Tymczasem zaprezentowane przez skarżącego niekompletne dane nie pozwalały na uzyskanie pewności co do jego rzeczywistych możliwości płatniczych, albowiem pozostawanie w rozdzielności majątkowej z żoną nie ma wpływu na wynikający z przepisów Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek wzajemnego wsparcia małżonków. Dlatego też Sąd, działając na podstawie art. 245 § 2 i § 3 w zw. z art. 246 § 1 pkt 1 i 2 oraz § 3 i art. 165 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowił orzec jak w sentencji.