III SA/Gl 344/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Barbara Orzepowska-Kyć po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym dnia 27 lipca 2015 r. sprawy ze skargi "A" sp. z o.o. w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika z urzędu postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy. W treści zażalenia na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2014 r. skarżąca Spółka zamieściła wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie fachowego pełnomocnika procesowego z urzędu. Uzasadniając wniosek podała, że poza kapitałem w kwocie [...] zł, nie posiada żadnego majątku, jak również środków finansowych. Jej rachunek w "B" został zajęty, a jego saldo na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku to (-) [...] zł. Nie prowadzi zatem działalności, tj. nie realizuje przychodów i nie ponosi kosztów. Dostawcy nie są bowiem zainteresowani dostawami z odroczonym terminem płatności. Jako uzupełnienie wskazanych wyżej danych do akt sprawy przedłożyła zeznanie podatkowe CIT-8 za 2013 r., gdzie zadeklarowała przychód rzędu [...] zł, koszty jego uzyskania wynoszące [...] zł oraz stratę w kwocie [...] zł. Natomiast za ostatni rok obrotowy Spółka złożyła zerowe zeznanie CIT-8. Podobnie z bilansu ustalono, że aktywa trwałe z kwoty [...] zł zmniejszyły się do zera (stan na dzień [...] r.), podczas gdy aktywa obrotowe są wielkością stałą wynoszącą [...] zł. Również kapitał Spółki jest niezmienny i wynosi [...] zł. Według deklaracji VAT składanych od sierpnia [...] r. do kwietnia [...] r. Spółka nie rozlicza podatku należnego, a jej raporty kasowe nie wykazują żadnych przychodów i rozchodów. Z uwagi na wydane zarządzenia o zabezpieczeniu jej majątek został zajęty. Postanowieniem z 9 czerwca 2015 r. referendarz odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Pismem z [...] r. strona skarżąca wniosła sprzeciw od powyższego postanowienia. Do sprzeciwu skarżąca spółka dołączyła plik dokumentów, w których posiadaniu Sąd jest od [...] r. za wyjątkiem opinii bankowej z [...] r. tożsamej co do treści z opinią z [...] r. załączonej do pisma z [...] r. (data wpływu do Sądu). Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Jak stanowi art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 tekst jedn. ze. zm.- zwana dalej p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Złożony przez skarżącego sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy wywołał taki skutek, że Sąd jest zobowiązany ponownie rozpatrzyć wniosek o przyznanie prawa pomocy uwzględniając okoliczności faktyczne i prawne sprawy oraz zebrany materiał dowodowy istniejący w chwili obecnej. Stosownie do art. 243 § 1 p.p.s.a. – stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Zgodnie natomiast z art. 246 § 3 p.p.s.a. adwokata, radcę prawnego, doradcę podatkowego lub rzecznika patentowego można ustanowić dla strony, która nie zatrudnia lub nie pozostaje w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Nie dotyczy to adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego ustanowionego na podstawie przepisów o prawie pomocy. Z kolei prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje ustanowienie fachowego pełnomocnika w osobie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Sąd rozważając przedmiotową sprawę musi ustalić, czy spełniona została określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. – dalej jako p.p.s.a.). Stosownie do jego brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym między innymi zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków (vide: art. 245 § 3 cyt. ustawy), następuje gdy ta wykaże, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przez uszczerbek, o którym mowa wyżej, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony skarżącej w taki sposób, że nie może ona zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 marca 2005 r., sygn. akt II FZ 137/05, niepubl.). Dlatego też prawo pomocy jako instytucja o charakterze wyjątkowym może być stosowane jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Tylko bowiem w takim przypadku istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na pozostałych współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony skarżącej z obowiązku ich ponoszenia (vide: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2005 r. sygn. akt FZ 478/04, Lex nr 393645). Na wstępie należy zaznaczyć, że skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia fachowego pełnomocnika procesowego w osobie radcy prawnego. Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy należy z jednej strony uwzględnić wysokość kosztów postępowania, jakie strona musi ponieść, a z drugiej jej sytuację finansową, na którą składają się przede wszystkim uzyskiwane przez stronę dochody (zob. postanowienie NSA z dnia 20 lutego 2012 r., II FZ 791/11, LEX nr 1116228). W przypadku osób prawnych lub jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej zaznacza się, że obowiązane są one wykazać nie tylko, że nie mają odpowiednich środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, iż nie posiadają ich, chociaż podjęto wszelkie niezbędne działania zmierzające do ich pozyskania (postanowienie NSA z dnia 1 marca 2012 r., II OZ 123/12, LEX nr 1121252). Mając na uwadze powyższe nie sposób było przyjąć jakoby podana w treści urzędowego formularza sytuacja finansowa skarżącej spółki rzeczywiście nie pozwalała jej we własnym zakresie ustanowić pełnomocnika, skoro w innych sprawach, gdzie wartość przedmiotu sporu była znacznie wyższa, to uczyniła. Natomiast w niniejszej sprawie, gdzie sama złożyła zażalenie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 grudnia 2014 r. odrzucające skargę kasacyjną, twierdzi ona, że nie jest w stanie opłacić go we własnym zakresie, podczas gdy jego wynagrodzenie będzie znacznie mniejsze, albowiem stawki minimalne w postępowaniu zażaleniowym wynoszą 120,00 zł (vide: rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu – Dz. U. z 2013 r., poz. 461 czy rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu – Dz. U. z 2013 r., poz. 490). Przesłanką skłaniającą do odmowy przyznania prawa pomocy jest również fakt opłacenia przez stronę skarżącą zażalenia z [...] r., które nie zostało jeszcze rozpoznane ze względu na toczące się od tamtej pory postępowanie w kwestii wniosku skarżącej spółki o przyznania prawa pomocy. Konsekwencją powyższego jest stwierdzenie, że skarżąca Spółka powinna również partycypować w kosztach niniejszego postępowania, albowiem ewentualny wpis od zażalenia wynosić będzie 100,00 zł. Kwota ta mieści się w granicach możliwości finansowych Spółki, jako że w 2014 r. mimo braku jakichkolwiek przychodów z działalności zaksięgowała w innych kosztach operacyjnych [...] zł, a pochodzenia tych środków w żaden sposób nie wskazała. Ponadto jej środki pieniężne w kasie i na rachunku bankowym są wielkością stałą i wynoszą [...] zł (vide: bilans na dzień [...] r.). Z kolei deklarowana od sześciu miesięcy nadwyżka podatku naliczonego nad należnym do przeniesienia, zgodnie z wnioskiem strony, na następny okres rozliczeniowy wynosi [...] zł (vide: VAT-7 za kwiecień [...] r.). Na uwagę zasługuje również fakt, że podmiotem zwracającym się o udzielenie preferencji w postaci zwolnienia od kosztów sądowych jest spółka prawa handlowego – spółka kapitałowa. A kodeks spółek handlowych przewiduje rozwiązania, za pomocą których podmiot ten w związku z trudnościami finansowymi może skorzystać z dopłat wspólników. To oznacza, że podana w treści formularza okoliczność, z której wynika, że posiadane składniki majątku, zostały zajęte w wyniku prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie mogła mieć znaczenia przesądzającego. Podobnie jak fakt wydania wobec Spółki zarządzenia o zabezpieczeniu, w wyniku którego jej konto bankowe zostało zablokowane. Z treści art. 166a § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 1015 ze zm.) wynika wszakże, że w okresie zabezpieczenia - za zgodą organu egzekucyjnego - mogą być dokonywane wypłaty z zajętego - w celu zabezpieczenia - rachunku bankowego zobowiązanego, o ile ten przedstawi wiarygodne dokumenty świadczące o konieczności poniesienia tych wydatków dla wykonywania działalności gospodarczej (por. treść pisma Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K. z [...] r. w aktach o sygn. III SA/Gl 1544/13). Dlatego przyjąć należało, że skarżąca Spółka powinna partycypować w kosztach niniejszego postępowania. Tym bardziej, że z informacji zawartych w protokole o stanie majątkowym zobowiązanego z dnia [...] r. wynika, że wykaz wierzytelności przysługujących Spółce został złożony [...] r., podczas gdy w rozpoznawanej sprawie informacje te zostały pominięte (vide: druk urzędowego formularza PPPr). W tej sytuacji brak było podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku. Stanowisko to koresponduje z wydanym wcześniej postanowieniem, które zapadło 24 lutego 2014 r. pod sygn. III SA/Gl 1544/13 oraz 3 marca 2015 r. pod sygn. akt III SA/Gl 1561/14, gdzie z uwagi na znaczną kwotę należnego wpisu sądowego zwolniono Spółkę z kosztów sądowych w części przekraczającej 500,00 zł. W rozpoznawanej sprawie należne na obecnym etapie sprawy koszty sądowe będą znacznie mniejsze. W odniesieniu natomiast do złożonego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu wskazać należy, że skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie radcy prawnego z urzędu, w sytuacji gdy jest już reprezentowany w postępowaniu administracyjnym przez pełnomocnika z wyboru. Jak wynika z akt sprawy w dniu [...] r. pełnomocnik skarżącej spółki złożył do akt sprawy III SA/Gl 1561/14 pełnomocnictwo dla adwokata T. O. do reprezentowania go przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Gliwicach w tej sprawie, a w innej sprawie zawisłej przed tut. Sądem o sygn. III SA/Gl 1544/13, adwokatowi temu skarżąca spółka udzieliła pełnomocnictwa, jako że ten w jej imieniu złożył skargę kasacyjną do NSA. Zatem stwierdzić należy, że skarżącego łączy już stosunek prawny z zawodowym pełnomocnikiem z wyboru. W tej sytuacji, z uwagi na spełnienie się negatywnej przesłanki z art. 246 § 3 ustawy p.p.s.a. nie jest możliwe ustanowienia dla skarżącego profesjonalnego pełnomocnika w ramach instytucji prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe okoliczności zgodnie z art. 260 P.p.s.a. i art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a. orzeczono jak na wstępie.