III SA/Gl 398/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi J. F. (F.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 400 zł (czterysta złotych), zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą z [...] r. J. F. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, iż przez [...] lata był osobą bezrobotną i dopiero od [...] r. jest zatrudniony na czas określony do końca [...] roku. Nadto powołał się na kłopoty zdrowotne i związaną z tym konieczność ponoszenia wydatków na zakup leków i odpowiedniego wyżywienia. Równocześnie zadeklarował, że gospodaruje samotnie i nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Miesięczny dochód strony uzyskiwany z tytułu wynagrodzenia za pracę zadeklarowany został w kwocie brutto 1.276 zł, co daje 960,96 zł netto. Następnie, to jest [...] r. (w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku - pismo z [...] r., skierowane do rąk pełnomocnika skarżącego - radcy prawnego B. K.), do Sądu nadesłano kopię umowy o pracę skarżącego, dowody wypłaty wynagrodzenia z tego tytułu, kopię zeznania podatkowego złożonego przezeń za rok [...] (wykazano w nim dochód w kwocie [...] zł), wyciągi bankowe potwierdzające brak dokonania jakichkolwiek operacji na należącym do niego rachunku w okresie od [...] do [...] r. oraz fakt, iż stan tego konta na dzień [...] r. wynosił [...] zł a nadto oświadczenie skarżącego datowane na [...] r., w którym podał on, iż wydatkuje na lekarstwa [...] zł miesięcznie. Złożono także faktury VAT i paragony potwierdzające wysokość wydatków ponoszonych w ramach opłat za zużycie energii elektrycznej i wody w zamieszkiwanej przezeń nieruchomości. Ponieważ wspomniane paragony i faktury VAT wystawione zostały nie tylko na skarżącego, lecz również na osobę, której nie wymienił on we wniosku jako członka jego gospodarstwa domowego (U. F.), pismem z [...] r. wezwano go do wyjaśnienia takiego stanu rzeczy. W odpowiedzi na powyższe wnioskujący przedłożył pismo procesowe datowane na [...] r., w którym oświadczył, że U. F. jest jego małżonką, zamieszkuje wraz z nim i uzyskuje dochód z tytułu emerytury (z dołączonej do pisma decyzji organu rentowego wynika, że wysokość rzeczonego świadczenia brutto wynosi [...] zł, co daje kwotę netto [...] zł). Nie jest mu natomiast wiadomo, aby posiadała zasoby pieniężne bądź przedmioty o wartości przekraczającej 3.000 Euro. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei po myśli art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym. Odnosząc się do wniosku J. F. godzi się w pierwszej kolejności przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. Stosownie do jej brzmienia, przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli po myśli art. 245 §3 tej ustawy, mogącym obejmować między zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń skarżącego oraz z nadesłanych w toku postępowania dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie dysponuje on żadnymi zasobami finansowymi (vide: nadesłane wyciągi bankowe) ani łatwym do spieniężenia majątkiem. Równocześnie wysokość dochodu przypadającego na jego gospodarstwo domowe wynosi 2.251,64 zł (na co składa się pobierane przezeń wynagrodzenie w kwocie 960,96 zł – vide: nadesłane dowody wypłaty, oraz emerytura jego małżonki w wysokości [...] zł – patrz: przedłożona decyzja organu rentowego z [...] r.). Nie budzi zatem wątpliwości, że pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł, przekracza możliwości płatnicze wyżej wymienionego i mogłoby poskutkować powstaniem uszczerbku w koniecznym utrzymaniu jego i żony. Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajduje się wnioskujący nie sposób jednak uznać, aby okoliczności sprawy przemawiały za całkowitym uwzględnieniem zgłoszonego żądania. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego - patrz.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8; z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 586/08 niepubl. oraz z 25 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 460/09, niepubl.). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków nawet na pokrycie części omawianych należności. Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Skarżący i jego żona osiągają bowiem stały dochód w kwocie ogółem 2.251,64 zł netto, co w przeliczeniu na jedną osobę daje 1.125,82 zł. Równocześnie jego oświadczenia oraz przedłożone w toku postępowania dokumenty źródłowe nie wskazują, aby był obciążony ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania. J, F, podawał wprawdzie, że jest osobą przewlekle chorą i musi stale zażywać lekarstwa, jednak w swoim piśmie z dnia [...] r. określił, iż miesięcznie wydatkuje z tego tytułu [...] zł, co nie jest wszak kwotą szczególnie wysoką. Nadto wśród stałych kosztów bieżącego utrzymania (o podanie których był wzywany pismem z dnia [...] r., gdzie zwrócono się do niego o wskazanie orientacyjnej miesięcznej wysokości wydatków z tytułu czynszu, opłat za tzw. media, zakupu żywności, środków czystości, leków itp.) wymienił wyłącznie opłaty za zużycie energii elektrycznej i wody podnosząc (patrz: pismo procesowe z [...] r.), że sprowadzają się one do kwoty [...] zł (z dokumentów źródłowych wynika, iż są dwukrotnie większe i wynoszą [...] zł - vide: przedłożone faktury VAT opiewające na łączną kwotę [...] zł, stanowiącą sumę należności za dwa miesiące). Mając na uwadze powyższe uznano, że wnioskodawca jest w stanie, przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu zgromadzić środki pieniężne wystarczające na opłacenie przynajmniej części wymaganego wpisu od skargi, jaką jest kwota 400 zł (20 % wymaganej opłaty) a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, które mogą pojawić się w niniejszej sprawie w przyszłości. Uiszczenie kosztów sądowych w przywołanej wysokości nie powinno spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania dwuosobowej rodziny skarżącego. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem zważywszy rozmiar dochodu wnioskodawcy i jego małżonki uznano, że jego gospodarstwo domowe nie poniesie takiej szkody w wyniku pokrycia opłaty w rozmiarze 400 zł. Jak bowiem wynika z zaprezentowanych wyżej rozważań, strona nie zdołała potwierdzić, aby obciążały ją znaczne koszty utrzymania. Na marginesie trzeba zasygnalizować, że pewien cień na wiarygodność oświadczeń skarżącego rzuca wyraźna sprzeczność pomiędzy złożonymi przezeń w toku postępowania oświadczeniami. Trzeba bowiem zwrócić uwagę, iż w treści wniosku o przyznanie prawa pomocy (vide: rubryka nr 6 złożonego formularza "PPF" dotycząca stanu rodzinnego) podał jednoznacznie, że gospodaruje samotnie, podczas gdy później (to jest dopiero w odpowiedzi na wezwanie do wyjaśnienia faktu, iż w nadesłanych fakturach VAT dotyczących opłat za tzw. media związane z zamieszkiwaną nieruchomością figuruje inna osoba) wskazał, że zamieszkuje wraz z małżonką. Skoro przy tym wspomniane wyżej faktury wystawiane są na nich obojga, to nie budzi wątpliwości, iż wspólnie ponoszą koszty utrzymania tej nieruchomości, co z kolei oznacza, że wspólnie gospodarują. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.