III SA/Gl 4/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Magdalena Jankiewicz Sędziowie Sędzia WSA Barbara Brandys-Kmiecik Asesor WSA Piotr Pyszny (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 maja 2022 r. sprawy ze skargi I. C. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie ulg w spłacaniu należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej uchyla zaskarżoną decyzję. Zaskarżoną decyzją z [...], znak [...]Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. (dalej jako organ, ZUS) działając na podstawie art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postepowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2020 r. poz. 256 – dalej jako kpa) w zw. z art. 31zo ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm. – dalej jako ustawa COVID-19), umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia wniosku o zwolnienie I. C.(dalej jako strona, skarżący) z opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym i prawnym: Strona 8 kwietnia 2020 r. złożyła wniosek o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. W decyzji organu I instancji wskazano, że postępowanie podlega umorzeniu, albowiem należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. zostały pokryte nadpłatą figurującą na koncie płatnika. Strona nie złożyła wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. W skardze do tutejszego Sądu skarżący podał, że w jego ocenie podstawą do zwolnienia z obowiązku opłacania składek jest fakt prowadzenia działalności, utrzymania stanu zatrudnienia i niezalegania z obowiązkiem zapłaty składek. Te przesłanki spełnił. Błędne w jego ocenie było stanowisko organu, jakoby nadpłata figurująca na koncie płatnika uniemożliwiała zwolnienie ze składek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył co następuje: Skarga jest zasadna. Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2021 r. poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2022 r., poz. 329 – dalej jako ppsa) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. Tylko zatem stwierdzenie, że zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub z innym naruszeniem przepisów postępowania, jeżeli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy, może skutkować uchyleniem przez Sąd zaskarżonego aktu (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b, c ppsa). Podstawę prawną wniosku strony stanowił przepis art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 w brzmieniu na dzień składania wniosku. Zgodnie z tym przepisem na wniosek płatnika składek zwalnia się z obowiązku opłacania nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, na Fundusz Pracy, Fundusz Solidarnościowy, Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych lub Fundusz Emerytur Pomostowych, należne za okres od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 maja 2020 r., wykazanych w deklaracjach rozliczeniowych złożonych za ten okres, jeżeli był zgłoszony jako płatnik składek: 1) przed dniem 1 lutego 2020 r. i na dzień 29 lutego 2020 r., 2) w okresie od dnia 1 lutego 2020 r. do dnia 29 lutego 2020 r. i na dzień 31 marca 2020 r., 3) w okresie od dnia 1 marca 2020 r. do dnia 31 marca 2020 r. i na dzień 30 kwietnia 2020 r. - zgłosił do ubezpieczeń społecznych mniej niż 10 ubezpieczonych. Przepis art. 31zq ust. 1 i 3 ustawy COVID w brzmieniu na dzień składania wniosku stanowi, iż za marzec, kwiecień i maj 2020 r. płatnik składek zobowiązany jest przesyłać deklaracje rozliczeniowe lub imienne raporty miesięczne na zasadach i w terminach określonych w przepisach ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, chyba że zgodnie z tymi przepisami zwolniony jest z obowiązku ich składania. Warunkiem zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo, jest przesłanie deklaracji rozliczeniowych lub imiennych raportów miesięcznych należnych za marzec, kwiecień i maj 2020 r. nie później niż do dnia 30 czerwca 2020 r., chyba że płatnik składek zwolniony jest z obowiązku ich składania. Przyczyną umorzenia postępowania w niniejszej sprawie było pokrycie należności z tytułu składek nadpłatą widniejącą na koncie płatnika. W dacie orzekania przez organ ([...].), brzmienie przepisu art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 rzeczywiście wskazywało, że z pomocy Państwa mogą skorzystać ci płatnicy, których składki nie zostały opłacone. Jednakże ustawodawca dokonał nowelizacji tego przepisu w sposób umożliwiający uzyskanie zwolnienia z obowiązku opłacania składek już wcześniej opłaconych. Zrezygnował zatem z wymogu nieopłacenia składek, wynikającego z art. 31zo ust. W jego pierwotnym brzmieniu. Zgodnie bowiem z art. 10 ustawy z 24 lipca 2020 r. o zmianie ustawy o delegowaniu pracowników w ramach świadczenia usług oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2020 r., poz. 1423), w przypadku złożenia do dnia 30 czerwca 2020 r. wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek, o których mowa w art. 31zo ustawy COVID-19, w brzmieniu dotychczasowym, zwalnia się z obowiązku opłacenia należnych składek wykazanych w deklaracji rozliczeniowej za marzec, kwiecień i maj 2020 r., w wysokości określonej w art. 31zo, także wówczas, gdy składki te zostały opłacone lub na poczet tych składek Zakład Ubezpieczeń Społecznych zaliczył z urzędu nienależnie opłacone składki. Opłacone składki lub zaliczone z urzędu nienależnie opłacone składki podlegają zwrotowi na zasadach określonych w art. 24 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2020 r. poz. 266, 321, 568, 695, 875 i 1291). Pismem z 11 stycznia 2021 r. organ poinformował Sąd, że strona została zwolniona ze składek za kwiecień 2020 r. W aktach administracyjnych znajduje się pismo informujące stronę o zwolnieniu z opłacania należności z tytułu składek również za maj 2020 r. Jednakże utrwalone już jest stanowisko sądów administracyjnych, że umorzenie postępowania administracyjnego powinno być traktowane jako środek ostateczny, mający zastosowanie tylko w takich sytuacjach, kiedy nie ma możliwości podjęcia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy (por. wyrok NSA z 9 września 1998 r., sygn. IV SA 1634/96; Lex nr 43795), co wynika z wystąpienia trwałej przeszkody uniemożliwiającej wydanie rozstrzygnięcia co do istoty sprawy (por. wyrok WSA w Warszawie z 22 maja 2007 r., sygn. III SA/Wa 689/07; Lex nr 347805). Na przykład, gdy przestaje istnieć kwestia wymagająca rozstrzygnięcia decyzją administracyjną; albo gdy brak jest przedmiotu sprawy, gdyż nie ma materialno-prawnych podstaw do wydania decyzji administracyjnej (porównaj wyrok WSA w Opolu z 23 lutego 2022 r., sygn. I SA/Op 556/21, Lex nr 3314015, wyrok WSA w Łodzi z 21 stycznia 2022 r., sygn. III SA/Łd 780/21, Lex nr 3304256, czy wyrok WSA w Gorzowie Wielkopolskim z 29 grudnia 2021 r., sygn. II SA/Go 974/21, Lex nr 3291277). Z bezprzedmiotowością postępowania, w rozumieniu art. 105 K.p.a., mamy zatem do czynienia wówczas, gdy w sposób oczywisty organ administracji publicznej stwierdzi brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (tak Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyroku z 5 kwietnia 2022 r., sygn. akt III SA/Gl 1679/21). W niniejszej sprawie zainicjowane wnioskiem skarżącego postępowanie o zwolnienie z obowiązku opłacania należności z tytułu składek za kwiecień 2020 r. organ zakończył decyzją wydaną na podstawie art. 105 § 2 k.p.a. W jej uzasadnieniu powołał się na bezprzedmiotowość postępowania wynikającą z tego, że należność za kwiecień 2020 r. z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy została uregulowana nadpłatą widniejącą na koncie płatnika. Tymczasem jak wskazano wyżej umorzenie postępowania oznacza brak merytorycznego stanowiska organu, który nie rozstrzyga o tym, czy uprawnienie stronie przysługuje, czy nie, a jedynie kończy postępowanie w sposób formalny. Dlatego Sąd w składzie tu orzekającym stwierdził, że w niniejszej sprawie bezprzedmiotowość postępowania nie może mieć miejsca. Merytorycznego rozstrzygnięcia wymagała bowiem kwestia prawa skarżącego do zwolnienia z obowiązku opłacenia składek za kwiecień 2020 r., a podstawy prawnej do jej rozstrzygnięcia dostarczały przepisy ustawy o COVID - 19. Odnosząc się kwestii merytorycznej wskazać należy, że zaskarżonym rozstrzygnięciem, ocenianym na dzień jego wydania, organ z urzędu rozdysponował nadpłatą na koncie płatnika uznając należność z tytułu składek za opłaconą. Stało się to bez wiedzy płatnika, który terminowo regulował należności wobec Skarbu Państwa. Jednocześnie organ nie zajął merytorycznego stanowiska co do tego, czy płatnikowi przysługiwało prawo do zwolnienia z opłacania składek. Skarżący zatem został postawiony w sytuacji mniej korzystnej nie tylko niż ci płatnicy, którzy składając wniosek o zwolnienie nie uregulowali należności, ale również i ci, którzy posiadali zaległości z opłacaniu składek, częstokroć wynikające z ich złej woli. W ocenie Sądu art. 31zo ust. 1 ustawy COVID-19 nie może być interpretowany w ten sposób, że zaliczenie nadpłaty na koncie płatnika na poczet składek za przyszłe miesiące uniemożliwia przyznanie płatnikowi prawa do zwolnienia z opłacania składek za te miesiące na podstawie powołanego przepisu. Mając na uwadze powyższe Sąd uchylił zaskarżoną decyzję na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, albowiem doszło do naruszenia przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia. Na powyższe stanowisko Sądu nie wpływa fakt, że strona została zwolniona z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Wydana decyzja dotknięta była wadą powodującą konieczność jej wyeliminowania z obrotu prawnego. Zapadły wyrok, wobec późniejszego przyznania zwolnienia z opłacania składek nie wymaga podjęcia przez organ dalszych czynności.