III SA/Gl 403/09

Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 26 czerwca 2009 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi M. S. (S.) na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r., Nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych postanawia: zwolnić skarżącego z obowiązku uiszczenia części każdorazowej opłaty sądowej, przekraczającej kwotę 200 zł (dwieście złotych), zaś w pozostałym zakresie odmówić przyznania prawa pomocy; Wraz ze skargą z [...] r. M. S. złożył urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym oznaczył, iż zakres jego żądania obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu podniósł, iż jest jedynym żywicielem czteroosobowej rodziny, w skład której wchodzi dwoje małoletnich dzieci oraz bezrobotna małżonka. Równocześnie zadeklarował, że nie posiada żadnych zasobów pieniężnych, przedmiotów wartościowych ani nieruchomości. Miesięczny dochód strony uzyskiwany z tytułu wynagrodzenia za pracę zadeklarowany został w kwocie brutto 2.000 zł. Następnie, to jest [...] r. (w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia i uprawdopodobnienia danych ujętych we wniosku - pismo z [...] r., skierowane do rąk pełnomocnika skarżącego - radcy prawnego B. K.), do Sądu wpłynęło zaświadczenie pracodawcy z [...] r. o wysokości uzyskiwanego przez wnioskodawcę wynagrodzenia, zaświadczenie p.o. Kierownika Filii Powiatowego Urzędu Pracy w C., potwierdzające fakt, iż małżonka skarżącego jest osobą bezrobotną, bez prawa do pobierania świadczeń, oświadczenie M. S., iż nie posiada rachunku bankowego ani żadnych oszczędności, jego zeznanie podatkowe za rok [...], wykazujące dochód w wysokości 12.851,00 zł a także faktury VAT i paragony potwierdzające wysokość należności z tytułu opłat za zużycie energii elektrycznej, gazu oraz wody dotyczące zamieszkiwanej przezeń nieruchomości położonej w C. przy ul. [...]. Ponieważ wspomniane paragony i faktury VAT wystawione zostały na osoby, których skarżący nie wymienił we wniosku wśród członków jego gospodarstwa domowego (E. K. i W. S.), pismem z [...] r. wezwano go do wyjaśnienia takiego stanu rzeczy. W odpowiedzi na powyższe wnioskujący przedłożył pismo procesowe datowane na [...] r., w którym oświadczył, iż W. S. jest jego matką i właścicielką zamieszkiwanego przezeń domu, natomiast E. K. - babcią. Równocześnie wskazał, że obie te osoby także mieszkają w rzeczonym domu ale prowadzą oddzielne gospodarstwo domowe. Podał również, iż zajmuje w tej nieruchomości wraz ze swą rodziną jeden pokój (nieodpłatnie) i ponosi część kosztów związanych z jej utrzymaniem w wysokości około 300 zł miesięcznie. W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje. Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie całkowitym lub częściowym. Odnosząc się do wniosku M. S. godzi się podkreślić, iż w myśl zasady sformułowanej w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej, prawa pomocy w zakresie częściowym (czyli, po myśli art. 245 §3 p.p.s.a., mogącym obejmować między innymi zwolnienie od kosztów sądowych, na które składają się opłaty i wydatki) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie uiścić pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dokonana w tym kontekście ocena stanu majątkowego i sytuacji życiowej wnioskodawcy doprowadziła do konkluzji, że zachował on wymóg warunkujący przyznanie prawa pomocy, aczkolwiek tylko w stopniu uzasadniającym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń M. S. oraz z nadesłanych przezeń dokumentów źródłowych wynika bowiem, że nie posiada on żadnych zasobów finansowych ani łatwego do spieniężenia majątku, zaś dochód przypadający na jego czteroosobowe gospodarstwo domowe, wynoszący 2.156,72 zł (vide: zaświadczenie pracodawcy z [...] r.) nie pozwala na poczynienie oszczędności wystarczających na pokrycie pełnych kosztów niniejszego postępowania, w tym wpisu od skargi w kwocie 2.000 zł, bez szkody dla koniecznego utrzymania tej rodziny. Zważywszy sytuację materialną, w jakiej znajduje się wnioskujący nie sposób jednak uznać, aby okoliczności sprawy przemawiały za całkowitym uwzględnieniem zgłoszonego żądania. Należy w tym miejscu podkreślić, że prawo pomocy stanowi wyjątek od generalnej zasady odpłatności wymiaru sprawiedliwości obowiązującej w postępowaniu przed wojewódzkim sądem administracyjnym (zasada ta znalazła wyraz w art. 199 p.p.s.a.). Zastosowanie omawianej instytucji prawnej powinno zatem sprowadzać się wyłącznie do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest dla strony rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe (utrwalone stanowisko orzecznictwa sądowego - patrz.: postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, publ. ONSA i WSA z 2005 r., z.1, poz. 8; z 16 grudnia 2008 r., sygn. akt II FZ 586/08 niepubl. oraz z 25 maja 2009 r., sygn. akt II OZ 460/09, niepubl.). W świetle powyższego stwierdzić przyjdzie, że prawo pomocy w zakresie obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów sądowych może zostać przyznane wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca, pomimo dokonania oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia jedynie koniecznych kosztów związanych z podstawowymi potrzebami życiowymi nie jest w stanie zgromadzić środków nawet na pokrycie części omawianych należności. Tymczasem, zdaniem rozpoznającego wniosek, sytuacja taka nie ma w niniejszej sprawie miejsca. Skarżący osiąga bowiem stały dochód w kwocie netto 2.156,172 zł, zaś jego wywody nie wskazują, aby był obciążony ponadprzeciętnie wysokimi kosztami utrzymania. Co więcej, z oświadczenia zawartego w nadesłanym przezeń piśmie procesowym z [...] r. wynika, iż kwota kosztów stałych, które ponosi w związku z utrzymaniem zamieszkiwanego domu jest stosunkowo niska albowiem partycypuje w tych należnościach jedynie w kwocie 300 zł miesięcznie (dom stanowi własność jego matki i to na nią wystawiane są stosowne faktury VAT oraz paragony). Mając na względzie powyższe uznano, że wnioskodawca jest w stanie, przy racjonalnym i oszczędnym gospodarowaniu zgromadzić środki pieniężne wystarczające na opłacenie przynajmniej niewielkiej części wymaganego wpisu od skargi, jaką jest kwota 200 zł (10 % wymaganej opłaty) a także na uiszczenie takiej kwoty tytułem ewentualnych pozostałych opłat sądowych, które mogą pojawić się w niniejszej sprawie w przyszłości. Uiszczenie kosztów sądowych w przywołanej wysokości nie powinno spowodować uszczerbku dla koniecznego utrzymania rodziny skarżącego. Przez uszczerbek, o którym mowa w art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a. należy bowiem rozumieć dopiero takie zachwianie sytuacji materialnej i bytowej, które skutkowałoby brakiem możliwości zapewnienia sobie i najbliższym minimum warunków socjalnych (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z 17 marca 2005 r.; sygn. akt: II FZ 137/05, niepubl.). Tymczasem uwzględniwszy rozmiar dochodu wnioskodawcy oraz relację pomiędzy tym dochodem i wysokością wydatków obciążających go w związku z zamieszkiwaną nieruchomością, nie sposób uznać aby jego gospodarstwo domowe mogło ponieść taką szkodę w wyniku pokrycia opłaty w rozmiarze 200 zł. Mając na uwadze wszystkie przedstawione wyżej okoliczności, postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 p.p.s.a. w związku z art. 258 §3 oraz z art. 246 §1 pkt 2 tej ustawy.